Блеттилла – қысқа гүлді орхидеялар туысы

Кіріспе

Орхидеялар туысы

Автоматты таксобокс
| атауы = Urn orchid
| сурет = Bletilla striata 1. jpg
| сурет түсірілімі = Bletilla striata
| таксоны = Bletilla
| авторы = Rchb. f.
| типтік түр = Bletilla striata
| типтік түр авторы = Rchb.
| синонимдер = Атауы іс жүзінде Блетияның кіші нұсқасы, себебі екі туысқа ұқсас болғанымен, Блетия Жаңа әлем туысы. Jimensia Raf. және Polytoma Lour. ex Gomes туыстары көбінесе Блетильяға қосылады. Бұл туыс сауда журналдарында Ble деп қысқартылады. Псевдобульбалар таралатын түйіндерге ұқсайды, әдетте жер бетінде орналасады. Әр псевдобульба әдетте 40 см шамасындағы бірнеше жиырылған жапырақтарды қамтиды. Гүлшоғырлар көктем мен жаздың басында, жаңа өсімдік толық піспей тұрып, оның ортасынан шығады. Гүлдердің түсі ақтан күлгінге дейін өзгереді, ал барлық түрлерде төрт тозаң қылы болады. Түйіндер мүйіз немесе тырнақ пішіндес келеді. Олар сұрғылт ақ немесе сары ақ түсті, концентрлі сақиналары мен қоңыр түсті тамырлары бар. Олардың құрылысы қатты, оңай сынбайды.

Өсіру

Блетилла түрлері көбінесе қатты, бірақ кейбір түрлері суық аязға қарсы қорғауды қажет етеді. Оларды жақсы дренаждалған ортадағы тоқтайларда ұстаған жөн, осылайша қыс айларында, өсімдіктер белсенді өспейтін кезде тамырлардың айналасында су тұрып қалмайды. Жаңа шығалақтар пайда бола бастаған өсу маусымының басында оларды да аз суару керек, себебі көбінесе жаңа тамырлар шамамен төрт аптадан кейін пайда болмайды. Блетилла стриата – питомниктерде ең көп таралған түр және көбінесе «Қатты Орхидея» немесе «Қытай жер Орхидеясы» деп белгіленеді және өте арзан. Бұл әдемі және мықты жапырақты орхидея 1794 жылдан бері Англияда өсірілген алғашқы орхидеялардың бірі болып есептеледі. Өте жалпақ түйме тәрізді түйіршікті тамыр жүйесі әдетте симподиальды, кеңейеді және әрбір өркен тек бір жылдық болады. Дамыған өсімдіктерде жапырақтары толық ашылмағанға дейін, жаңа өскен әрбір сабақта гүл шоғыры пайда болады. Әрбір өркенде диаметрі 30 мм шамасындағы, иісі жоқ және шағын Каттлея орхидея гүлдеріне ұқсайтын он төртке дейін әдемі қызғылт-көк гүлдер болуы мүмкін. Бір топта көктемнің соңында гүлдейтін ондаған гүл шоғыры болуы мүмкін, ал топтар уақыт өте келе әдемілігін арттырады. Олардың биіктігі екі футтан аспайды. Гүлдер мен жапырақтар кешкі аяздан зардап шегеді, сондықтан мүмкіндігінше, қағаз немесе газетпен жабу керек. Жаңа өсінділер ерте көктемде малчты көтеріп жатса да, енді аяз болмайтынына сенімді болмаса, малч қабатын алып тастауға тырыспаңыз. Көптеген тропикалық орхидеялардан айырмашылығы, B. striata гүлдемеген кезде де әдемі жапырақтарына ие. Жиырылған, конус тәрізді жапырақтары көптеген пальма түрлерінің жас жапырақтарына өте ұқсас. Гүлдеген кезде олардың жақсы қалыптасқан тобы өте әдемі көрінеді және тіпті USDA 5-ші аймағында ауыр малчпен өте төзімді болады. Олар USDA 6-шы аймағында тек сабан немесе жапырақтардың орташа малчымен де жақсы өседі. Бұл төзімділік рейтингтері топырақтағы өсімдіктерге ғана қатысты, себебі тамыр жүйесінің тоңуын болдырмау мақсатында. Егер тоқтайларда өсірілсе, қысқы температура нөлден төмен түссе, оларды аязсыз жерге қою керек. Өсімдік, егер қысқы температура 25°F төмен болмаса, әдетте, малчсыз да төзімді болып саналады. Олар жаңадан бастаушылар үшін өсіруге ең оңай орхидеялардың бірі ретінде танымал. Көптеген тропикалық эпифиттік орхидеялардан айырмашылығы, бұл өсімдік біршама қоңыржай аймақтардан шыққан және ағаштарда емес, топырақта өседі, ал сәтті өсу үшін ерекше күтімді қажет етпейді. Олар жақсы дренаждалған, біркелкі ылғалды, органикалық заттарға бай және ешқашан кептірмейтін немесе тоңбайтын топырақты жақсы көреді. Олар симподиальды өсушілер және бірнеше жылдың ішінде әдемі топтарды құрай алады. Кейде басқа да түрлер мен гибридтер кездеседі, олардың ең көп тараған түрі – B. striata var. alba, қызғылт-көк B. striata-ның ақ түсті нұсқасы. Қытайдан келген Блетилла охрацеяның сирек кездесетін түрі, сары сепальді және қызыл түсті ақ иіске ие жапырақты әдеттегідей гүлдері бар және коллекционерлер үшін көбірек қол жетімді болып келеді. Блетилла Пенвей Драконы (formosana × szetschuaunica) егер ол кеңінен қол жетімді болса, қызықты жаңа гибридтің бірі болып көрінеді.

Bletilla species are generally hardy, though some need protection from severely cold frost. It is better to keep them in pots of well drained media so that water does not sit around the roots during winter when the plants are not actively growing. They should also be watered sparingly at the start of the growing season as the new shoots emerge, as new roots often do not follow for around four weeks afterwards. Bletilla striata is the most common form found in the nursery trade and is often labeled simply as 'Hardy Orchid' or 'Chinese Ground Orchid' and is quite inexpensive. This beautiful and hardy deciduous orchid has the distinction of being one of the first orchids in cultivation in England dating from around 1794. The very flat knob like tuberous root system is typically sympodial, expansive and each shoot is of annual duration only. On established plants, almost every new growth shoot has a flower spike before leaves fully develop. Each shoot can have up to fourteen beautiful rose mauve flowers with a ruffled lip about 30mm diameter, scentless and looking something like a miniature Cattleya orchid flower. An established clump can have literally dozens of flower spikes flowering in the late Spring and the clumps only increase in beauty with time. They rarely exceed two feet in height. The flowers and leaves are at the mercy of late frosts, which are to be avoided if at all possible with coverings of a sheet or newspapers. Resist the temptation to remove the mulch layer even if the new growths are raising up the mulch due to an early Spring, unless no more frosts are likely. Unlike most tropical orchids, B. striata has attractive foliage even when not flowering. The pleated, tapered foliage looks very similar to the juvenile leaves of many palm species. A well established clump of these in flower is quite beautiful and they are surprisingly hardy even into USDA Zone 5 with a heavy mulch. They easily succeed in USDA Zone 6 with only a moderate mulch of straw or leaves. These hardiness ratings only apply to plants in the ground with the idea of preventing the actual root system from being frozen. If potted, they should be placed in a frost free location if winter temperatures go below freezing. The plant is generally considered hardy without a mulch if minimum winter temperatures do not go below 25 °F. They have a great reputation of being the absolute easiest orchid for a beginner to grow. Unlike most tropical epiphytic orchids, this plant comes from somewhat temperate zones and grows in soil rather than on trees and require no extraordinary care to grow successfully. They prefer well draining evenly moist soils that are high in organic material and that never dry out nor remain sodden. They are sympodial growers and will form handsome clumps in only a few years. Other species and hybrids are occasionally available, the most common being B. striata var. alba, a white variation of the rose mauve B. striata. Bletilla ochracea, a somewhat rare species from China has unusual flowers with yellow sepals and petals with a red marked white lip and is becoming more available to collectors. Bletilla Penway Dragon (formosana × szetschuaunica) appears to be one of the exciting new hybrid grex if it becomes more available.