Кіріспе

Оптикалық иллюзия

Ақ иллюзия – қара және ақ тордың белгілі бір жолақтары сұр тіктөртбұрыштармен ауыстырылатын жарықтық иллюзиясы (суретті қараңыз). А және В-ның екі сұр жолағының түсі, жарықтылығы және мөлдірлігі бірдей. Сұр тіктөртбұрыштардың жарықтығы жоғарғы және төменгі шекаралық жолақтардың жарықтығына жақын көрінеді. Бұл жақтық тежелімге негізделген кез келген түсіндірмеге қайшы келеді, сондықтан бұл иллюзияны түсіндіре алмайды. Көлденең жолақтар әртүрлі түсте болғанда да осындай иллюзия пайда болады; бұл Безольд әсеріне негізделген Мункер–Ақ иллюзиясы немесе Мункер иллюзиясы деп аталады.

Жақсырмалы ингибициялау

Әрбір биполярлы жасушаның жауабының шамасы, оған рецептордан түсетін стимуляцияның шамасына және осы жауаптың көрші жасушалардан түсетін жақтық тежелу арқылы қанша азайтылғанына байланысты болады. Жақтық тежелу Уайттың иллюзиясын түсіндіре алмайды.

Қатысу

Біздің бір аймақтың жарықтығы туралы қабылдауымыз, сол аймақтың қоршаған ортаның қай бөлігіне жататын сияқты көрінуіне байланысты болады. Мысал ретінде төрт диск сол жақта, ал төрт диск оң жақта келтіріледі. Олардың бәрі дискілерден шағылысқан жарық мөлшері тұрғысынан бірдей, яғни физикалық жағынан да бірдей. Осы әртүрлі психологиялық сезімдерді түсіндіретін теория "қатыстылық" деп аталады. Сол жақтағы дискілер қараңғы, ал оң жақтағылар ақшыл көрінеді, себебі бұл екі дисплейдің әсерінен. Сол жақтағы дисплейде сол жақтағы қараңғы аймақ дискілерге тиесілі болып көрінеді, ал дискілер жарық тұманның артында жасырынып тұр. Оң жақтағы қараңғы аймақтар қара тұманға тиесілі деп түсіндіріледі. Ал ақ бөліктер дискілердің түсі ретінде көрінеді. Сондықтан дискілердің жарықтығы туралы біздің қабылдауымыз дисплейге, яғни осы жағдайда тұманға едәуір тәуелді (Андерсон және Винавер, 2005). Қатыстылық теориясы Уайттың иллюзиясын түсіндіру үшін ұсынылған. Осы теорияға сәйкес, А тіктөртбұрышының жарықтығына оны қоршап тұрған ақ жолақтардың, яғни ақ дисплейдің әсері бар. Сол сияқты, оң жақтағы B тіктөртбұрышы қара жолақтармен қоршалған, ал B тіктөртбұрышының жарықтығына қара фонның әсері тиеді. Нәтижесінде, ақ фонда орналасқан А аймағы, қара фонда орналасқан B аймағынан қараңғырақ көрінеді. Қатыстылық теориясы тек А тіктөртбұрышының B тіктөртбұрышынан неге қараңғы көрінетінін ғана түсіндіреді, ал А тіктөртбұрышындағы сұр аймақтың B тіктөртбұрышындағыдан неге қараңғы көрінетінін талқыламайды. Екіншіден, фон туралы сөз болғанда, Қатыстылық теориясы бір мезгілдегі контраст теориясына ұқсас келеді, олар тек әртүрлі атауларды қолданады. Келли мен Гроссберг (2000, P&P, 62, 1596–1619) осы қабылданатын айырмашылықтарды және беттік жарықтық пен сурет-фон қабылдауының басқа да түрлерін, мысалы, Брекман-Каниза, Бенари кресі және шахмат тақтасы дисплейлерінен туындайтын құбылыстарды, 3D көру және сурет-фон қабылдауының FACADE теориясын қолдана отырып түсіндіреді және симуляциялайды.