Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Яһуди дінінде қайтыс болғандарды құрметтеу үшін бірнеше дәстүрлі атаулар бар, олар марқұмдарды есімдерімен атағанда және олар туралы сөйлескенде қолданылады. Марқұмның мәртебесіне қарай әртүрлі атаулар қолданылуы мүмкін. Мұндай атауларды көбінесе қабір тастарында, синагогтердің ішкі ескерткіш қабырғаларында, сөздерде және некрологтар сияқты жазбаларда кездестіруге болады. Жазбаларда марқұмның есімінен кейін еврейше немесе ағылшын тіліндегі атаудың аббревиатурасы жиі қолданылады. Мысалдар кестеде келтірілген.
Jewish phrases to honor the dead
Among the honorifics in Judaism, there are several traditional honorifics for the dead which are used when naming and speaking of the deceased. Different honorifics might be applied depending on the particular status of the deceased. These honorifics are frequently found on gravestones, on memorial walls inside the sanctuary of synagogues, in speeches, and in writing such as in obituaries. In writing, it is most common to use the name followed by an abbreviation of an honorific either in Hebrew or English. For examples, see chart.
Жалпы құрметті атаулар
Кейбір құрметті атауларды кез келген адамға қолдануға болады. Алайда, бұл құрметті атаулар раввиндерге немесе басқа да ерекше тұлғаларға қолданылмайды, себебі оларға арналған нақты құрметті атаулар қолданылады, бұл құрмет пен сыйлылықтың белгісі. Толығырақ төменде қараңыз.
Some honorifics may be used for any individual. These honorifics are generally not used for rabbis or other special persons, since the specific honorifics for those people are used instead, as a sign of honor and respect. See below.
Жаратқанның есінде
Ең көп қолданылатын құрметті атау – «жаны жайлы болсын» немесе «оның жадысы ізгілікке толы болсын». Еврейше транслитерациясы – зихроно ливраха (ер.) / зихронах ливраха (ел.) (ивритше: זיכרונה לברכה (ел.) / זיכרונו לברכה (ер.)). Ағылшын тілінде ол жиі OBM және Z"L деп қысқартылады. Еврейше қысқартуы – ז״ל. Бұрын бұл тіркес тірі адамдар туралы да айтылатын. Бабыл Талмудында адамның қайтыс болған әкесі туралы «Мен оның төсегі үшін кешірім тілеймін» деген сөзбен бірге осы тіркесті айтуы керектігі көрсетілген.
The most common honorific is of blessed memory or may his/her memory be a blessing. The Hebrew transliteration is zikhrono livrakha (m.) / zikhronah livrakha (f.) (Hebrew: זיכרונה לברכה (f.) / זיכרונו לברכה (m.)). It is often abbreviated in English both as OBM and as Z"L. The Hebrew abbreviation is ז״ל. In the past, it was common to use this expression for living people as well. In the Babylonian Talmud, it is mentioned that a person should say this expression about his dead father, in addition to the phrase "I am the atonement of his bed."
Алла Тағала оған сәлем берсін!
Басқаша айтқанда, "Алланың сәлемі оған/оған болсын". Еврейше нұсқасы: алав ха шалом (ер.) / алеха ха шалом (әй.) (Еврейше: עליו השלום (ер.) / עליה השלום (әй.)). Ол ағылшын тілінде А"Х деп қысқартылады. Еврей тілінде ע״ה деп қысқартылады. Бұл тіркес, Исламдағы барлық пайғамбарларға қолданылатын "Алланың сәлемі оған болсын" деген құрметті сөзбен бірдей. Алайда, Исламдағы қолданыстан өзгеше, еврейлік құрмет көрсету үшін ағылшынша PBUH қысқартуы жиі қолданылмайды. Екі тіркес те бір-бірін алмастыра қолданылуы мүмкін, бірақ "батыл естелік" ең көп таралған. "עליו השלום" термині еврей әдебиетінде ерте ришоникалық кезеңде, яғни оны яһуди-араб тілінде енгізгеннен бір ғасыр өткен соң ғана пайда болды. Майкл Бройдтың теориясына сәйкес, арабтар басып алғаннан кейін арабша عَلَيْهِ ٱلسَّلَامُ ("оған сәлем болсын") тіркесі еврейшеге עליו השלום деп аударылып, кез келген қайтыс болған адамға қолданылды, және бұл 12 ғасырдан бастап христиан Еуропасындағы яһудилерге тарады. Бұл тіркес Ислам әдебиетінде әулиелерге көрсетілетін құрмет ретінде жиі кездеседі, және уақыт өте келе еврей тілінде ол עבד השם (библиялық тұлғаларға арналған классикалық еврей тіліндегі құрметті сөз) үстінен басымдыққа ие болды. 1600 жылға қарай עבד השם қолданылуы тоқтатылып, тек עליו השלום (немесе оның әйелдік/көпше түрлері) ע"ה-нің жалғыз толыққанды түрі ретінде қалды.
An alternative honorific is Peace be upon him/her. The Hebrew version is alav ha shalom (m.) / aleha ha shalom (f.) (Hebrew: עליו השלום (m.) / עליה השלום (f.)). It is abbreviated in English as A"H. The Hebrew abbreviation is ע״ה. This phrase is the same as the Islamic honorific peace be upon him (which is used for all prophets of Islam). However, unlike in Islamic usage, the English abbreviation PBUH is not commonly used for the Jewish honorific. The above two may be used interchangeably; however of blessed memory is the most common. The term עליו השלום did not appear in Hebrew literature until the early Rishonic period, a century after its introduction in Judeo Arabic. According to the theory of Michael Broyde, after the Arab conquest the Arabic phrase عَلَيْهِ ٱلسَّلَامُ ("peace be upon him") was translated to Hebrew עליו השלום and was used for any deceased person, a usage which spread to the Jews of Christian Europe beginning in the 12th century. The phrase is more common in Islamic literature as an honorific for saints, and over time in Hebrew it came to predominate over עבד השם (the classical Hebrew honorific for biblical figures), and by 1600 usage of עבד השם had disappeared, leaving עליו השלום (or its feminine/plural forms) as the only expansion of ע"ה.
Құдай оның қанын өтеп алсын
"Құдай оның/оның қанын өшірсін" деген құрметті тіркес, көбінесе погромдар, геноцид немесе террористік шабуылдар сияқты антисемитизм актілері салдарынан өлтірілген деп есептелетін адамдарға қолданылады. Бұл термин антисемиттік себептермен немесе басқа да себептермен өлтірілген кез келген кінәсіз еврейге де қолданылады; мысалы, 2015 жылғы Иерусалим мақтаныш шеруінде қаза тапқан жасөспірім Шира Банки Израильдің ЛГБТҚ қауымдастығы тарапынан Шира Банки HY"D деп аталады. Еврейше: ХаШем иком дамо (ер.) / ХаШем иком дама (әйел.) / ХаШем иком дамам (көпше.) (Ивритше: השם יקום דמו (ер.) / השם יקום דמה (әйел.) / השם יקום דמם (көпше.)). Ағылшын тіліндегі аббревиатурасы – HY"D, еврейше – הי״ד.
The honorific May HaShem avenge his/her blood is generally used for an individual who are considered to have been murdered through acts of anti Semitism such as pogroms, genocide, or terrorist attacks. The term is also applied to any innocent Jew killed, whether for anti Semitic reasons or others; for example, Shira Banki, a teenager murdered in the 2015 Jerusalem Pride Parade, is referred to as Shira Banki HY"D by the Israeli LGBTQ community. The Hebrew phrase is HaShem yikom damo (m.) / HaShem yikom dama (f.) / HaShem yikom damam (pl.) (Hebrew: השם יקום דמו (m.) / השם יקום דמה (f.) / השם יקום דמם (pl.)). The English abbreviation is HY"D, the Hebrew one הי״ד.
Басқа
Басқа да сөздер, қайтыс болған адамдардың есімдеріне қосылатын: "марқұм", "Еденнің тынысы", "тыныштықта болсын". Қабір тастарына әдетте תַּנְצְבָ"ה (תְּהִי נִשְׁמָתוֹ צְרוּרָה בִּצְרוֹר הַחַיִּים - өмір тіршілігінің хорында жаны таза болған жан) деген әріптермен қол қойылады.
Other expressions used to add to the names of people who died: "the deceased", "rest of Eden", "rest in peace". It is customary to sign the tombstones with the initials תַּנְצְבָ"ה (תְּהִי נִשְׁמָתוֹ צְרוּרָה בִּצְרוֹר הַחַיִּים (according to the language of the verse: and the soul was a pure soul in the chorus of life).
Қасиеттілер мен әділдер
"זי״ע/zy"a" деген қысқарту "zekhuto yagen `aleinu/Оның артымызды қорғай берсін" дегенді білдіреді және көбінесе лайықты, ізгі адамдар туралы айтылғанда қолданылады. Оның бір түрі - "זיע״א/zya"a", соңына "Амин" қосылады. Бұл тіркес ізгі адам дүниеден өткен соң, Құдай алдында оның қауымы үшін араға түсуге болатындығына сенуден туындаған. Осы сияқты басқа да аббревиатуралар: נבג"מ (נשמתו בגנזי מרומים; оның жаны жоғарыдағы бақта) және נלב"ע (נפטר לבית עולמו; өз әлеміне қайтты).
The abbreviation "זי״ע/zy"a" stands for "zekhuto yagen `aleinu/May his merit shield us", and often follows the mention of meritorious righteous ones. A variant is "זיע״א/zya"a" which adds "Amen" at the end. This expression stems from the belief that a righteous person who passes to the next world can serve as an advocate before God for his remaining community. Other acronyms of this type are נבג"מ (נשמתו בגנזי מרומים; his soul in the heavenly vineyards) and נלב"ע (נפטר לבית עולמו; died to his world).
Әділдерді еске алу
"Изгілердің жады еңбек етсін" деген құрметті сөз қасиетті раввиндер мен басқа да қасиетті адамдардың есімдерінен кейін айтылады, ал "жаман адамдардың есімі жойылады".
The honorific "May the memory of the righteous be a blessing" is used after the names of holy rabbis and other holy people, and "the name of the wicked shall perish" on a wicked person.