Кіріспе

Бутембо — Конго Демократиялық Республикасының солтүстік-шығысындағы Солтүстік Киву провинциясындағы қала. Ол Рвензори грабенінде және Вирунга ұлттық паркінің батысында орналасқан. Қала ірі базарлары, соборы, көптеген ірі ауруханалары мен әуежайы бар маңызды сауда орталығы болып табылады. Бұл қалада елдің шығысындағы ең өркендеген кәсіпкерлер тұрады. Аймақ шай және кофе өсіруімен белгілі. 2024 жылғы мәліметтер бойынша, қаланың халқы 154 621 адамды құрайды.

Шолу

Бутембоның 90% -ын нанде тайпасы құрайды, бұл қауым этникалық ынтымағымен, консервативті моральдық қағидаларымен және ықпалды көшбасшыларымен ерекшеленеді. Қалада Конго Демократиялық Республикасының Қарулы Күштерінің 2-ші біріктірілген бригадасы, 1959 жылы негісталған Камбали институты, 1989 жылы негісталған fr (UCG) және 1979 жылы негісталған Люканга адвентистік университеті (UNILUK) орналасқан.

География

Экватордың сызығын көрсететін белгі қаладан оңтүстікке қарай жиырма бес шақырымдай жерде орналасқан. Аумағы: 190,3 км², Гома қаласынан үш есе үлкен. Халық саны: 2 000 000 адам, көбісі – нанде тайпасынан. Биіктігі: 1 381 метр. Орналасқан жері: Луберодан 44 км, Бениден 54 км және Гомадан 307 км қашықтықта. Луберо (аумағы) және Бени (аумағы) екі аумағының арасында жатыр. Мусиенен арнайы экономикалық аймағы қаланың оңтүстігіне қарай 17 км жерде орналасқан.

Демография

Қалада француз, суахили және кинанде тілдері қолданылады.

Экономика

Тұрғындарының негізгі қызметі сауда, ауыл шаруашылығы және мал шаруашылығы болып табылады. Бутембо қаласы тек тұрғындарының өркендеуінің арқасында бой көтерді. Шындығында, әсіресе Шығыс Африка, Таяу және Алыс Шығыс елдерімен сауданың нәтижесінде қала жаңа ғимараттармен және сүйкімді жеке тұрғын үйлермен толықтырылып, Бени, Буния, Кисангани, Гома, Букаву, Кинду, Исиро, Бута, Бумба және тағы да көптеген қалаларды жабдықтау үшін тауарлар жиналатын қоймаға айналды. Қала саудагерлерінің өздеріне тиесілі әуе компаниялары бар. Бутембода кофе, какао, сусындар, жалпақ металл, битум, тәттілер сияқты жүздеген өнеркәсіп орналасқан.

Айналасындағы ауылдарда шай, кофе, какао және хина ағашы плантациялары бар.

Білім

Бутембо Ұлы көлдер аймағында танымал, көптеген сапалы білім беру орталықтарына ие.

Тарих

1924 жылға дейін Лусандо ауылы Байора Мвамиінің резиденциясы болды. Бұл жерде Катьве көлінен (Уганда) алынған тұз, балық және көршілес аймақтардан келген «милумба» – соққыға ұшыраған қабық матасы саудаға салынатын. 1928 жылдан 1930 жылға дейін Compagnie Minière des Grands Lacs (MGL) Бутембода өзінің қызметінің солтүстік бөлімшесінің әкімшілік штабын құрды, ол жол қиылыстарында орналасқан жұмыс күшінің транзиттік және бейімделу орталығы болды. 1930-1940 жылдары негізінен саудагерлер мен өнеркәсіпшілерден тұратын еуропалықтардың тобы Конго-Нил жолының екі жағында, қазіргі Ұлттық жолдың 2-сінде, МГЛ штаб-пәтерінен оңтүстікке қарай 1 км жерде қоныстанды. Осыдан Камбали төбесі мен Рувензори даңғылы арасындағы жергілікті қала пайда болды. Леон Струвенс пен Пьер Пирон жазған Codes et Lois du Congo Belge 1943 жылғы басылымында Бутембо есімі 1937 жылғы 19 тамыздағы №47 декретте айтылған, ол «Констермансвилл» провинциясының қалалық округтеріне қатысты, болашақ Киву, кейін Солтүстік Киву, Оңтүстік Киву және Маниемаға бөлінді. Бұл декрет Бутембоны үлкен ауыл деп мойындайды. Кейіннен 1949 жылы 23 қыркүйектегі №21/053 бұйрығымен, 1945 жылғы 20 шілдедегі №170/АИМО жарлықтарына сәйкес, жергілікті қалаларды құру туралы Бутембо жергілікті қала ретінде танылды. 1950 жылдан 1959 жылға дейін Бутембо мектептер даңғылына, Конго-я-Сика ауданына жетті, онда 1957 жылы 9 653, ал 1959 жылы 11 189 тұрғын болды. 1958 жылы №97/138 қаулыға қол қойылды, ол Бутембоны 1949 жылғы 21 ақпандағы қала құрылысы туралы декреттің режиміне бағынуға міндеттейді. 1958 жылғы 12 қыркүйектегі №221/180 декрет бойынша Бутембо әдеттен тыс орталық ретінде танылды. Келесі онжылдықта қала Гома даңғылына, Вунги ұясына, Кимемиге, Лондоға, Мухайирваға және Вихьяға дейін кеңейді. Халқының саны 26 065 адамды құрады. 1962 жылы Киву-Маниема ассамблеясы Бутембоны коммуна дәрежесіне көтеру туралы заң қабылдады. 1963 жылы Бутембо Эдуард көлінің ауданының астанасы болды. 1965 жылы Бени епархиясының епископтығы Бутембоға көшірілді. 1967 жылы Солтүстік Киву провинциясы мен Эдуард көлінің ауданы жойылғаннан кейін Бутембодағы қалалық коммуна мәртебесі жойылды. 1970 жылға дейін Бутембо жергілікті қоғамдық жүйе бойынша басқарылды. Осыдан кейін Бутембо президенттік декреттермен құрылған қалалардың бірі ретінде танылды. 1970-1979 жылдары Бутембо қаласы Камбали, Матанда, Вунги, Лумумба, Конго-я-Сика және Республика Президенті деп аталатын 6 ауданнан тұрды. Кейін шығысқа қарай Китулу, Кисингри, оңтүстікке қарай Калимбуте, Вутеце, Вулумби, Вулема және Вухикаға дейін кеңейді. 1975 жылы халық саны 50 921 адамды, ал 1979 жылы 69 227 адамды құрады. 1980 жылы Бутембо субөңірлік комиссардың резиденциясы болды, ол 1980-1985 жылдар аралығында Бени және Люберо аймақтарының әкімшілігін қадағалады. 1987 жылы Бутембо Заирде танылған және/немесе құрылған 83 қаланың тізіміне енгізілді (президенттік декреттер №87/231-ден №87/238-ге дейін, 1987 жылғы 29 маусым). 1987 жылы Бутембода 92 932 адам тұрды, ал 1990 жылдары Башу басшылығындағы Макерере ауылының көршілес агломерациясы дамыды. Басуга басшылығындағы Вохакатава, Мукуна, Иватама, Малера, Ругенда, Каця және Вутсундо елді мекендері халық санының айтарлықтай өсуін бастан кешірді, нәтижесінде халық саны 141 707 адамға жетті. 1988 жылы Бутембода Грабен Католик университеті ашылды, онда адам және ветеринария, агрономия және экономика факультеттері бар. 1993 жылы бірінші жеке телекоммуникациялық спутниктік станция PATELSAT (телефон, теледидар, факс және т.б.) ашылды. 1999 жылы Бутембо қаласына 1999 жылғы 29 қыркүйектегі №01/001 bis/CAB/GP MK/99 декретімен Солтүстік Киву провинцияларындағы Бени және Бутембо қалаларын құру туралы шешім қабылданды, бұл шешімді RCD/K ML көтерілісшілері қабылдады, олар 1999 жылғы 2 тамызда Демократиялық Республика Конгода басталған екінші «азаттық соғысы» кезінде саяси институтының орналасқан жері ретінде Бениді таңдады. 2001 жылы RCD/K ML президенті Антипас Мбуса Ньямуси, аймақтың тумасы, 22 желтоқсандағы №2001/038 декретіне қол қойды, ол Солтүстік Киву провинциясындағы Бутембо қаласын және оның муниципалитеттерін құру мен шекараларын белгілеу туралы еді. Республика Президенті Жозеф Кабила 2003 жылғы 28 наурыздағы №042/2003 декретіне қол қойды, ол Бутембоны қала ретінде мойындады және оның шекараларын белгіледі. Осы эволюцияға сәйкес, Бутембо 1949 және 1957 жылғы жоспарлау декреттерінің қолданылуынан қашып кеткенін көруге болады, бұл оның қалалық құрылысына әсер етеді.

Эбола

Эбола 2018 жылдың тамызында Солтүстік Киву провинциясында пайда болды. Бутембодағы Эболамен емдеу орталықтарына жасалған бірнеше шабуыл 2019 жылдың наурыз айында бір полицейдің, ал 2019 жылдың сәуір айында бір дәрігердің қаза болуына әкелді. Жергілікті тұрғындар көмекшілер вирусты осы аймаққа әкелген деп жаңылысады, бірақ 1300 расталған және күдікті Эбола науқасының 843-і қайтыс болды.