Кіріспе

Американдық педагог Эдгар Дейл (27 сәуір 1900, Бенсон, Миннесота штаты – 8 наурыз 1985, Колумбус, Огайо штаты) – тәжірибе конусын, сондай-ақ оқыту пирамидасын жасаған американдық педагог. Ол аудио және бейнелік оқыту саласына, оның ішінде кинофильмдердің мазмұнын талдау әдістемесіне көп үлес қосты.

Ерте мансап

Эдгар Дейл 1900 жылғы 27 сәуірде Миннесота штатының Бенсон қаласында дүниеге келген. Ол Солтүстік Дакота университетінен B.A. және M.A. дәрежелерін, ал Чикаго университетінен Ph.D. дәрежесін алған. Оның докторлық диссертациясы "Балалардың бизнес терминдерін түсінуіне ерекше назар аудара отырып, арифметикадағы оқу бағдарламасын қайта қараудың нақты негізі" деп аталады және ол сөздік қоры мен мәтіннің түсініктілігі бойынша кейінгі жұмыстарының алғы күші болды. 1921-1924 жылдары Дейл Солтүстік Дакота штатының Вебстер қаласында мұғалім және мектеп директоры болып жұмыс істеді. 1924 жылы ол Иллинойс штатының Винетка қаласындағы жасөспірімдер мектебінде мұғалім болды және 1926 жылға дейін сонда қызмет етті. 1928 жылы Дейлдің киноға деген қызығушылығы оны Рочестердегі (Нью-Йорк штаты) Eastman Kodak компаниясында Eastman Teaching Films редакциялық бөлімінің мүшесі ретінде бір жыл жұмыс істеуге алып келді. 1929 жылы Дейл Кодактан Огайо штаты университетінде профессор болу үшін кетіп, 1970 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін профессорлық қызметін жалғастырды. 1933 жылы Дейл жоғары мектепте киноны бағалау сабағын тиімді қалай құруға болатыны туралы мақала жазды. Бұл мақаланың сол кездегі кино бақылау кеңестерінің пікірінен өзгеше, жасөспірімдердің фильмдермен өзара әрекеттесуіне қатысты ерекше көзқарасы бар екендігі айтылды. Дейл 1985 жылғы 8 наурызда Огайо штатының Колумбус қаласында қайтыс болды.

Тәжірибе пішіні

1946 жылы Дейл оқулықта аудиовизуалды оқыту әдістері бойынша «Тәжірибе конусы» тұжырымдамасын енгізді. Ол 1954 және 1969 жылдары екінші басылым үшін қайта қарады. Дейлдің «Тәжірибе конусы» – әртүрлі аудиовизуалды медианың нақтылығын интуитивті модель ретінде ұсыну мақсадында жасалған, бірақ ол кеңінен бұрмаланды. Көбінесе «Оқу конусы» деп аталатын бұл тұжырым, адамдар ақпаратты қалай қабылдаса, соғұрлым жақсы есте сақтайтынын көрсетеді деп есептеледі. Алайда, Дейл ешқандай сандар келтірмеген, сондай-ақ конусын ғылыми зерттеулерге негіздемеген, тіпті оқырмандарға конусты тым қатыгез қабылдамауға кеңес берген. Сандар 1967 жылы Mobil компаниясының қызметкері Д.Г. Трайхлер «Фильм және аудиовизуалды коммуникациялар» журналында ғылыми емес мақала жариялағаннан кейін пайда болды.