Бельгия веложарысының тарихы

Кіріспе

Бельгиялық бір күндік жол велосипед жарысы

Брюссель велосипед жарысы (2013 жылдың маусымына дейін Париж–Брюссель деп аталды) – халықаралық күнтізбедегі ең көне жарыстардың бірі, Еуропаның жартылай классикалық велосипед жарысы.

Тарих

Париж–Брюссель жолы алғаш рет 1893 жылғы 12 тамызда 397 км қашықтықтағы аматорлық жарыс ретінде өткізілді. Бельгиялық Андре Генри тұңғыш жеңіске қол жеткізіп, отандасы Шарль Дельбекке шаңыратын қалдырды, ал үшінші орынды француз Фернан Огено иеленді. Жарыс 1906 жылғы 3 және 4 маусымда екі күндік жарыс ретінде өткізілгенге дейін жарыс күнтізбесіне қайта оралмады. 1906 жылғы жарыстың бірінші кезеңі Париждің Вильер-сюр-Марн қаласынан Реймске дейін 152 км қашықтықта өтті, жеңіс француз Морис Бардоноға бұйырды. Альберт Дюпон келесі күні 239 км қашықтықтағы Реймстен Брюссельге дейінгі екінші кезеңді жеңіп, отандастары Жюль Пату мен Гийом Кеккельбергті еңсеріп, жалпы жарыста жеңіске жетті. Келесі жылы жарыс бір күндік жарысқа айналып, Париж–Рубай мен Гент–Вевельгем арасындағы сәуір айының соңында өтетін Көктемгі классикалық жарыстардың бірі ретінде бекінді. 1960 жылдары екі астана арасындағы көлік проблемаларына байланысты жарыс беделін жоғалтты, ал голландиялық Amstel Gold Race классика күнтізбесінде оның орнын басты. 1967 мен 1972 жылдар аралығында жарыс өткізілген жоқ. 1973 жылы жарыс қайта жанданып, Париж турларынан бұрын қыркүйек айының соңында апта ортасында өтті. 1973 жылғы жарысты Эдди Меркс жеңіп алды. 1996 жылы жарыс апта ортасынан сенбіге ауыстырылды. Октав Лапиз (Франция) және Феликс Сельер (Бельгия) үш рет жеңіске жетіп, ұзақ жылдар бойы жеке жеңістер бойынша рекордты сақтап келді. Лапиз 1911, 1912 және 1913 жылдары, ал Сельер 1922, 1923 және 1924 жылдары жеңіс тұғырына көтерілді. Лапиз төртінші рет жеңіске жете алатын еді, бірақ 1910 жылғы жарыста бірінші болып финиш сызығын кесіп өткеніне қарамастан, ол және тағы екі велошабанды жарыстың ортасындағы бейтарап аймақты ескермегендігі үшін дисквалификацияланды. Төртінші орында финиш сызығын кесіп өткен Морис Брокко жеңімпаз деп жарияланды. 2007 жылы Робби Макьюэн төртінші рет жеңіске жетіп, рекордты жаңартты, ал 2008 жылы бесінші жеңісімен оны одан да жақсартты. 2005 жылы жарыстың атауын Grand Prix Eddy Merckx деп өзгерту жоспарланған, өйткені жарысты ұйымдастырушылар екі жарысты біріктіру туралы келісімге келді. Алайда, соңғы сәтте келісім бұзылып, Париж–Брюссель өзінің атауын сақтап қалды, ал Grand Prix Eddy Merckx, екі велошабанды уақытқа қарсы жарыс, жарыс күнтізбесінен мүлдем жойылды. 2013 жылы жарыс Брюссель велосипедтік классикасы болып өзгеріп, толығымен Бельгия аумағында өтті.

Paris–Brussels was first run on 12 August 1893 as an amateur event over a distance of 397 km, Belgian Andre Henry took the inaugural victory from compatriot Charles Delbecque with France's Fernand Augenault coming in third. The race did not return to the racing calendar until 1906 when it was run as a two day event on 3 and 4 June. The first stage of this 1906 event was run from the Paris suburb of Villiers sur Marne to Reims over 152 km and was won by France's Maurice Bardonneau. Albert Dupont took the more challenging second stage on the following day from Reims to Brussels over 239 km to take the overall race victory from compatriots Jules Patou and Guillaume Coeckelberg. The following year the race reverted to being a one day race and quickly established itself as one of the Spring Classics with a date towards the end of April, between Paris–Roubaix and Gent–Wevelgem. The event lost its prestige during the 1960s when the race was beset by traffic problems between the two capitals and the Dutch promoted Amstel Gold Race took its place on the classics calendar. The race was not run between 1967 and 1972. When the race returned in 1973 it was staged on a midweek date towards the end of September, just before Paris Tours. The 1973 race was won by Eddy Merckx. In 1996 the race was switched from its midweek date back to being run on a Saturday. The most individual wins stood for a long time at three, by Octave Lapize (France) and Félix Sellier (Belgium). Lapize won in 1911, 1912 and 1913 and Sellier in 1922, 1923 and 1924. Lapize could have been a four time winner but was disqualified after crossing the line first in the 1910 race when he and two other riders did not observe a mid race neutralised section, Maurice Brocco who crossed the line in fourth place was declared the eventual winner. In 2007, Robbie McEwen broke the record by winning his fourth race, and bettered this again with a fifth win in 2008. In 2005 the race was set to change its name to the Grand Prix Eddy Merckx when an agreement was reached by the race organisers to amalgamate the two events. However, the deal fell through at the last minute and Paris–Brussels retained its name and the Grand Prix Eddy Merckx, a two rider time trial event, disappeared from the racing calendar. In 2013 the race became the Brussels Cycling Classic and took place entirely in Belgium.

Есте қаларлық жарыстар мен жеңістер

Октав Лапиздің 1912 жылғы екінші жеңісіне сәттілік әсер еткені байқалды, Люсьен Петит Бретон мен Сирил ван Хауверт жарыстан алшақтағанда, Лапиздің жеңіске жеткеніне полиция атының екеуін де велосипедтерінен түсіргені себеп болды. 1921 жылы француз Роберт Ребуль жеңген жарысқа қатысты дау туды, себебі 15 адамнан тұратын топтан (Ребуль да оның ішінде) қашып кеткендерді жарыс директоры қате бағытқа жіберді. Сол 1921 жылғы жарыста қате жолға түскендердің бірі – Феликс Сельье болды, ол бұл көңілін қалдырған жағдайды келесі үш жарыста жеңіспен өтеді. Оның үш жеңісі де қиындықсыз болған жоқ: 1922 жылы жәндіктердің шабуылынан қиындықпен құтылды, 1923 жылы 15 минуттық артықшылыққа ие болған топты қуып жете алмады, ал 1924 жылы жарыстың соңғы бөлігінде маңызды топ құрылғанда екі рет тегершігі бұзылды. 1930 жылы бельгиялық Эрнест Моттардтың жеңісі жарыстың тарихындағы ең керемет қашулардың бірі болды, ол топтан бөлініп, финиш сызығына дейін жете алды. Ирландиялық Шей Эллиот 1958 жылы өте бақытсыз болды, финиш сызығына үш шақырым қалғанда бір минуттан астам көшбасшылықты сақтап тұрғанда велосипедінің рамасын сындырып алды, команда машинасы жақын маңайда болмады. Көрермендер оған саяхаттық велосипед ұсынды, бірақ оны қуып жете алды және бельгиялық Рик Ван Лоойдың жеңіске жеткеніне куә болды. 1963 жылғы жарыс Бельгия шекарасына дейін бұрын қашып кеткен шағын топтың құрылуымен ерекшеленді, бұл сирек кездесетін жағдай еді. Бұл топ 13 минуттық үстемдікке ие болды, соның ішінде Ұлыбританиялық Том Симпсон да бар еді, ол жарыстың ең жақсы спринтері болғандықтан жеңіске жетеді деп күтілді. Алайда, соңғы спринтте тісті дөңгелектері сынып, француз Жан Стаблинскиге есе жіберді. 1966 жылғы Париж-Брюссель жарысы жеті жылға тоқтатылды, себебі жол қауіпсіздігіне қатысты мәселелер туды және Амстел Алтын жарысы көктемгі классика тізімінде орын алды. Бірақ 1966 жылғы жарысты 1965 жылғы «Тур де Франс» жарысының жеңімпазы және жеті күн бұрын Париж-Рубайста жеңіске жеткен итальяндық Феличе Гимонди естен шығармайды. Гимонди жарыстың фавориті болды және оның үстіне, командаласы Дино Зандегудің көмегімен рекордтық уақытта жеңіске жетті. 1974 жылы Марк Демейер Альсемберг қаласында (1973-1980 жылдар аралығында жарыстың финиші осы қалада өткізілді) Роджер Де Вламинк пен Роджер Розиерден шамалы басымдықпен жеңіске жетті. Гимондидің рекордтық уақыты 1975 жылға дейін сақталды, осы жылы Фредди Маертенс 285,5 км қашықтықты сағатына 46,11 км орташа жылдамдықпен жүріп, жаңа рекорд орнатты және «Ruban Jaune» сыйлығына ие болды. Феличе Гимонди 1976 жылы, алғашқы жеңісінен он жыл өткен соң, тағы да жеңіске жетті, спринтерлер бір-бірін қадағалап отырғанда, ол топтан алшақтап кетті. 1983 жылғы жарыста шведтік Томми Прим классикалық жарыста жеңіске жеткен алғашқы скандинавиялық спортшы болды. 1994 жылғы жарыста Шон Йейтс, Рольф Соренсен және Франко Баллерини қашып кетті, осы жылы «Тур де Франс» жарысында футболка тарту оқиғасынан кейін Йейтс пен Соренсен арасында шиеленіс туды, бірақ Соренсен өз серіктерін тастап, жеңіске жетті. 1983 жылы Примнің жеңісінен бастап Париж-Брюссель жарысының жеңімпаздары дәстүрлі емес велосипедшіл елдерден шығу тенденциясы пайда болды, ал келесі жылдары Германия, Голландия, Дания, Латвия, Австралия және Люксембургтің спортшылары жеңіске жетті. 2010 жылы испандық Франсиско Вентосо жарыста алғаш рет жеңіске жетті, финиш Брюссельдің Уккле муниципалитетінде өтті.

Octave Lapize's second victory in 1912 had an element of good fortune about it, Lucien Petit Breton and Cyrille van Hauwaert had broken away and the race looked certain to be decided between them when both riders were knocked off their bikes by a police horse allowing Lapize to overtake and claim victory. The 1921 race won by Frenchman Robert Reboul was made controversial by the fact that a group of riders chasing a 15 man breakaway (including Reboul) was sent down the wrong route by the race director. One of the riders sent the wrong way in that 1921 race was Felix Sellier who made up for that disappointment by triumphing in the next three editions of the race. His three victories were not without difficulties however, in 1922 he survived a fierce attack from a cloud of insects, in 1923 he had to catch a break that had gained a fifteen minute advantage and in 1924 he suffered two punctures in the latter part of the race just as the vital break was forming. The victory by Belgian Ernest Mottard in 1930 featured one of the great escapes in the history of the race, Mottard broke away from the peloton with remaining and stayed away until the finish. Ireland's Shay Elliott was particularly unfortunate in 1958, he had a lead of over a minute with only three miles remaining when he smashed the frame of this bike with no team car near at hand, he was offered a touring bicycle by a spectator but was quickly caught by the chasing bunch and finished well down the field with Belgium's Rik Van Looy taking final victory. The 1963 edition of the race was made memorable by a small breakaway forming well before the border into Belgium, which was a rare event in itself. The break established a 13 minute lead and included Britain's Tom Simpson who was expected to win, being the best sprinter in the break, however his gears slipped in the final sprint and he lost out to France's Jean Stablinski. The 1966 edition of Paris–Brussels was to be the last for seven years, as the race was beset by traffic problems to the route and a loss of prestige as the Amstel Gold Race took its place on the Spring Classics calendar. However, the 1966 race was made memorable by Italian Felice Gimondi who had won the 1965 Tour de France and seven days earlier had triumphed at Paris–Roubaix. Gimondi was the favourite for the race and a marked man, he lived up to his billing by breaking away with the help of teammate Dino Zandegu and winning the race in what was then a record time. Marc Demeyer claimed a close victory from Roger De Vlaeminck and Roger Rosiers in 1974 in the town of Alsemberg which hosted the finish of the race between 1973 and 1980. Gimondi's record time lasted until 1975 when Freddy Maertens won the race in what was then a record average speed for a professional race and being awarded the Ruban Jaune for averaging 46.11 km per hour throughout the 285.5 km course. Felice Gimondi won again in 1976, ten years after his first victory, once more breaking away while the sprinters watched each other. The 1983 race saw Sweden's Tommy Prim become the first Scandinavian rider to win a classic race. The 1994 race saw a breakaway by Sean Yates, Rolf Sørensen and Franco Ballerini, animosity existed between Yates and Sørensen after a shirt pulling incident in the Tour de France of that year, however, Sørensen dropped his breakaway companions and triumphed. The 1983 victory by Prim saw the start of the trend of the Paris–Brussels winner coming from more diverse nationalities from non traditional cycling nations with victories going to riders from Germany, Holland, Denmark, Latvia, Australia and Luxembourg in the ensuing years. 2010 saw the first victory in the race by a Spaniard when Francisco Ventoso took victory as the race finished in the Uccle municipality of Brussels for the first time.

Жарыс ұзақтығы

1926 жылға дейін жарыс әрқашан 400 км-ден астам болды, ең ұзын нұсқалары 1913 және 1914 жылдары 440 км-ді құрады. Бірінші дүниежүзілік соғыстан соң жарыс 1919 жылы қайта басталғанда, қашықтығы 417 км болды, бірақ жылдар өте келе бұл көрсеткіш төмендеді. 2010 жылғы жарыс 218 км қашықтықта өтті, алайда 1987 жылы қашықтық 309 км болғанда Вим Аррас жеңіске жеткен. Жарыстың ең жылдам өтетін басылымы 1975 жылы болды, онда артынан соққан желдің арқасында Фредди Маертенс 46,11 км/сағ орташа жылдамдықпен финиш сызығын кесті.

Бағыт

Жарыс Парижден солтүстік-шығысқа қарай 85 шақырым жердегі Пикардиядағы Сойссон қаласынан басталады, бірақ 1996 жылға дейін жарыс Нойон қаласында, ал 1980-ші жылдары Сенлис қаласында басталды. Жарыстың көп бөлігі тегіс, көбінесе шабандоздарға қарсы жел соғады. Жарыстың соңғы 25 шақырымы Алсемберг, Мон-Сен-Рош және Кеперенберг сияқты тас жолмен төселген қалыстардан тұрады, және осы қалыстарда жеңіске жеткендердің тобы жиі құрылады. Көп жылдар бойы жарыс Брюссельдің Андерлехт ауданында, Констант Ванден Сток стадионының сыртындағы Линде алаңында аяқталды. Дегенмен, 2005 жылғы жарыста Брюссельдің солтүстігіндегі Атомиумда жаңа фиништік сызық пайда болды. 1995 жылы Вуэльта а Эспанья қыркүйекке көшкеннен бері қатысушылардың деңгейі төмендеді, көптеген спринтерлер Испания турын басымдыққа қойды.

Brussels Classic-қа ауысу

2013 жылдың маусым айында жарысқа «Брюссель классикасы» деген жаңа атау беріліп, ол толығымен Бельгия аумағында өтетіні жарияланды. Cinquantenaire-ден басталатын жарыс енді Валлония Брабантында 92 км, Фламанд Брабантында 86 км және Брюссель астанасы аймағында 23 км қашықтықты қамтиды, жалпы ұзындығы 201 км-ге жетеді. Жарыс барысында он бір тау көтерілісі болды, оның ішінде Воссемберг (екі рет), Смейсберг (екі рет) және Лангестраат (үш рет) көтерілістері екі-үш реттен кездесті.