Кіріспе

Фелдграу (ағылшын тілінде: field grey) – неміс әскері қолданған жасыл-сұр түс. Бұл түс 20 ғасырдың басынан 1945 жылға дейін (Батыс Германия) немесе 1989 жылға дейін (Шығыс Германия) Германия қарулы күштерінің әскери формаларының ресми негізгі түсі болды. Басқа елдердің қарулы күштері де осы түстің әртүрлі нұсқаларын пайдаланды. Фелдграу Германия армиясының формаларының түсін білдіретін атау, алдымен Императорлық Германия армиясының, кейіннен Рейхсвер және Вермахттың құрлық әскерлерінің формаларында қолданылды.

Вариациялар

Бірінші дүниежүзілік соғыста фелдграй түсі бейбіт уақыттағы далалық форманың ашық сұр түсінен 1915 жылдан кейін қараңғы жасыл-сұр түстерге өтті. Жабдықтау тапшылығы соғыс барысында сұрдан қоңырға дейінгі әртүрлі түстерге алып келді. Фелдграй көбінесе Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі неміс әскерінің формасының түсін білдіреді. Ол сондай-ақ Шығыс Германияның Ұлттық Халық Армиясы тарапынан «тас сұр» (steingrau) деген сипаттамамен қолданылды. Фелдграй неміс үлгісімен үйлесімді Австрияның Bundesheer-іне де енгізілді.

Тарих

1907 жылы Пруссияда жарлықпен түрлі түсті манжеттері, жағалары, иық белдеулері және горжеттері бар «салалық сұр бейбіт униформасы» (feldgraue Friedensuniform) шығарыла бастады, одан кейін басқа неміс мемлекеттерінің пруссиялық емес құрамы және, ақырында, 1916 жылдың сәуірінде Бавария армиясы. Бұрын Германия императорлық армиясының көптеген жаяу әскер полктері пруссиялық көк түсті униформа киген, бірақ Бавария бөлімдері ашық көк, ал егерлер (jägers) – қою жасыл түсті киген. Кавалерия униформалары түрлі-түрлі түстерде болған. 1914 жылдың тамызында соғыс басталғанға дейін Германия армиясының дәстүрлі жарқын түсті униформалары парад және күнделікті киім ретінде киіліп жүрген. Қазармадағы киім әдетте ақ түсті, кең униформа болды, ал 1910 жылы толық енгізілген салалық сұр униформа көбінесе маневрлер мен далалық оқулар үшін резервте болды. Соғыс басталғаннан кейін салалық сұр барлық неміс сарбаздарының стандартты униформасына айналды. Оқу қызметіндегі тәжірибе 1915 жылы қараңғырақ сұр-жасыл түсті қабылдауға әкелді, ол қазір «тас сұр» деп сипатталады. Германияның үлгісімен, басқа елдер өз әскери униформаларының негізгі түсі ретінде ашық сұр немесе жасыл сұр түстерін таңдады. Мысалы, Португалия (1910) және Швеция (1923). Сынақтан өткеннен кейін Италия 1908 жылдың 4 желтоқсанында Grigio Verde деп аталатын жасыл түсті униформаны қабылдады.

Австрия

1909 жылы Австро-Венгрия армиясы қасқыр сұры (Hechtgrau) түсін өз жаяу әскері, артиллерия, инженерлік және көлік бөлімшелерінің далалық формасының түсі ретінде қабылдады. Бұрын бұл түс Ягер және Ландвер полктері үшін ғана арналған болатын. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін, Hechtgrau-дың ашық көк сұр реңкі Еуропа жағдайындағы әскери науқандарға қолайсыз болып шықты, сондықтан 1915 жылдан бастап оның орнына жасыл сұр фельдграу қолданыла бастады. 1929 жылы Бірінші Австрия Республикасының қарулы күштері құрылған кезде, неміс формаларымен, оның ішінде фельдграу формасымен, корпус түстерімен және шен белгілерімен үлкен ұқсастықтар байқалды. Бүгінде ұлттық дәстүрлерге сәйкес, Австрия Қарулы Күштерінің формасының түсі фельдграу деп аталады, бірақ қоңыр сұр (ағылшынша: brown grey), тас сұр (steingrau) және НАТО зәйтүні (NATO oliv) сияқты басқа да түстер де қолданылады.

Чили

Чили армиясы да фелдграу түсінде толық мерекелік форма киеді.

Финляндия

Фин армиясының қазіргі әскери формасы (М/83) 1944 жылғы неміс формасының үлгісімен жасалған, сұр түсті. Фин армиясы 1918 жылы құрылғаннан бері сұр түсті форма киіп келеді. M/83 және оның осыған ұқсас сұр түстес бұрынғы формалары 1980 жылға дейін жалпы әскери киім ретінде қолданылды, ал жасырынған түсті (M/62) тек далалық формада ғана қолданды. Бүгінде жалпы әскери киім – жасырынған түсті форма (M/62, M/91 немесе M/05). Сұр түс фин тілінде kenttäharmaa (сөзбе-сөз "дала сұры") деп аталады, кейде armeijan harmaat (армия сұры) деп те атайды. Әскери қызметке шақырылуды білдіретін "әскерге бару" деген сөз әлі де жиі қолданылады.