Үндістандағы армян қауымының тарихы: 780 жылдан бері сауда, мәдени байланыстар, Мұғал империясындағы ықпалы, колониялар мен шіркеулер. Армян-үнді қарым-қатынасы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Армян халқы
Ethnic group
Арменияның Үндістанмен байланысы және Үндістанда армяндардың болуы өте ерте заманнан басталады, армяндар мен Үндістан арасында өзара экономикалық және мәдени байланыс болған. Делидегі (Үндістан) мұрағат каталогы (1956 жылы жарияланған) Томас Кана есімді армян саудагері және дипломаты 780 жылы құрлық жолымен Малабар жағалауына жеткенін көрсетеді. 15 ғасырда Осман және Сефевидтердің армян таулы аймақтарын басып алуы салдарынан көптеген армяндар Осман және Сефевид империяларында таралып, кейбіреулері Моғол Үндістанына (Солтүстік Үндістанға) жетті. Моғол императоры Акбардың тұсында Армениялықтар – Акбардың әйелі Мариам Бегум Сахеба және Бас судья Абдул Хай сияқты тұлғалар империяда құрметке ие болды. Армяндар Дели, Лахор және Бенгалия сияқты империяның басқа да аймақтарында губернаторлар мен генералдар ретінде қызмет етіп, жабық елді мекендерде тұрып, шіркеулер салған. Армяндар Үндістандағы кейбір ислам билеушілері үшін саудагерлер, қару жасаушылар, артиллериялықтар, дін қызметкерлері және жалдамалы әскерлер ретінде жұмыс істеді, олардың көптегені Бенгалия мен Пәнджабтағы түрлі навабтардың әскерінде қызмет еткен, мысалы, Ходжа Петрус Николас және Ходжа Горгин Хан. Осы себепті олар халықаралық саудагерлер болуға өте ыңғайлы болды. Армяндар Үндістанда зор байлыққа ие болды; байлықтарының арқасында олар Үндістанның әртүрлі қалаларында өздерінің елді мекендерін құрды, онда шіркеулер, газет басылымдары салды, тіпті 1773 жылы Мадраста (Үндістан) Шахамир Шахамириан жазған әрмен конституциясының алғашқы нұсқасы пайда болды, бұл американдық конституция жазылғаннан 14 жыл бұрын болды. Арменияның сауда желісі Маниладан Амстердамға дейін созылған. Дегенмен, армян саудагерлері ең табыстысы Үндістанда болды.
The association of Armenians with India and the presence of Armenians in India are very old, and there has been a mutual economic and cultural association of Armenians with India. An archive directory (published 1956) in Delhi, India states that an Armenian merchant cum diplomat, named Thomas Cana, had reached the Malabar Coast in 780 using the overland route. The Ottoman and the Safavid conquests of the Armenian highlands in the 15th century CE meant that many Armenians dispersed across the Ottoman and Safavid empires, with some eventually reaching Mughal India (Northern India). During the reign of the Mughal emperor Akbar, Armenians—such as Akbar's wife Mariam Begum Saheba and a Chief Justice Abdul Hai—gained prestige in the empire. While Armenians gained prestige serving as governors and generals elsewhere in the empire such as Delhi, Lahore and the Bengal, living in enclosed colonies and establishing churches. Armenians worked as merchants, gunsmiths, gunners, priests and mercenaries for some of the Islamic rulers in India, with many noted to have served in the armies of various nawabs in Bengal and Punjab, such as Khojah Petrus Nicholas and Khojah Gorgin Khan. Hence, it made them a great candidate to become international traders. Armenians grew to be very wealthy in India; due to their wealth, they established their own settlements in various Indian cities where they constructed their churches, newspaper publications, and even the first ever Armenian constitution was written in Madras, India, 1773, by Shahamir Shahamirian, 14 years before the American constitution was written. Armenian trade network stretched from Manila all the way to Amsterdam. However, undoubtedly, Armenian traders were most successful in India.
Халық саны
Армения КСРО-дан тәуелсіздік алғаннан кейін көптеген армян үндістері өздерінің ата-бабаларының отанына қайтуды жөн көрді. Қазір Үндістанда, көбінесе Калькуттада, 100-ге жуық армян қалды. Калькуттада әлі де шамамен 150 армян тұрады, олар 6 қаңтарда Рождество және Пасха мерекелерін сақтап келеді. Армян геноцидін еске алу күні Калькуттадағы Армян шіркеуінде де атап өтіледі. Үндістандағы ең белгілі армян мекемесі – Армян колледжі және қайырымдалық академиясы (1821 жылы құрылған, көбінесе Армян колледжі деп аталады), Калькуттада орналасқан және қорлар мен қайырымдастықтар есебінен қаржыландырылады. Колледж басқаруы бірнеше жыл бұрын Герос Аветум бастаған түлектер тобының ұсынысымен Армян Апостольдық шіркеуінің Ехмиадзин қасиетті ордасына берілді. Қазіргі таңда Армения, Иран және Ирактан, сондай-ақ жергілікті армян халқынан шамамен 125 бала оқып жатыр. 1890 жылы құрылған Армения спорт клубы да әлі де жұмыс істеп тұр.
After Armenia's independence from USSR, many Armenian Indians chose to return to their ancestral homeland. Now there are hardly 100 Armenians in India, mostly in Kolkata. Kolkata still has about 150 Armenians and they still celebrate Christmas on 6 Jan, and Easter. Armenian Genocide Remembrance Day is also observed in Armenian Church, Kolkata. The best known Armenian institution in India is the Armenian College and Philanthropic Academy (est. 1821) better known as the Armenian College, in Kolkata, funded by endowments and donations. The management of the college was handed over to the Armenian Holy See of Echmiadzin of the Armenian Apostolic Church some years ago by a group of alumni led by Heros Avetoom. There are presently around 125 children studying there from Armenia, Iran and Iraq and the local Armenian population. There is also the Armenian Sports Club (est. 1890) which is still active.
Армения мен Үндістан арасындағы қарым-қатынастар
1995 жылы желтоқсанда Президент Левон Тер-Петросян Үндістанға сапар жасап, Достық және ынтымақтастық шартына қол қойды. Сыртқы істер министрі Вартан Осканян 2000 жылдың желтоқсан айында Үндістанға барды. 2003 жылдың шілдесінде Үндістанның Сыртқы істер министрінің орынбасары Дигвижай Сингх Арменияға келді. 2003 жылдың қазан-қараша айларында Президент Роберт Кочарян бірнеше министр және іскер азаматтардан тұратын делегациямен бірге Үндістанға сапар шекті. Армения-Үндістан достық қоғамы (Шет елдермен достық және мәдени қатынастар армян қоғамының құрамында) Үндістанның Республика және Тәуелсіздік күндерін үнемі атап өтеді.
President Levon Ter Petrossian visited India in December 1995 and signed a Treaty of Friendship and Co operation. Foreign Minister Vartan Oskanian traveled to India in December 2000. India's Minister of State for External Affairs Mr. Digvijay Singh visited Armenia in July 2003. President Robert Kocharian, accompanied by several Ministers and a strong business delegation, visited India in October–November 2003. The Armenia India Friendship Society (within the Armenian Society for Friendship and Cultural Relations with Foreign Countries) regularly marks India's Republic and Independence Days.
Белгілі тұлғалар
Абдул Хай – Ақбар тұсында Моғол империясының бас судьясы болған. Хуаджа Исраил Сархад – 17 және 18 ғасырлардың соңында Бенгалиядағы армян тегіндес көрнекті еврей-парсы саудагері. Ол Жаңа Жұлфадан (Исфахан, Иран) шыққан, 1688 жылы армян халқының атынан Лондондағы Англия Шығыс Индия компаниясымен келісім жасасқан әйгілі Хуаджа Фанос Калантардың інісі. Ол 1698 жылы Моғол императоры Аурангзебтен рұқсат алып, ағылшыздарға Калькутта, Сутанати және Говиндпурдің үш ауылын қолдағы иелерінен он алты мың рупияға жалға алу құқығын сатып алуға мүмкіндік берді. Элиза Кеварк немесе Кеворк, оның әкесі армян болған, Теодор Форбстың әйелі, осылайша ол Леди Диананың төртінші арғы әжесі болды. Гаухар Жан (туған аты – Анджелина Йеуард) – Үндістанның Калькутта қаласынан шыққан армян текті әнші және биші (немесе тауаиф). Джулиана, Ақбардың армян әйелдерінің бірінің қарындасы болған деп есептеледі, Ақбардың сарай гаремінде дәрігер болып жұмыс істеген. Джулиана ханым Аградағы алғашқы шіркеуді салған. Кейін ол Францияның патшалық әулетінен шыққан Наварраның Жан-Филипп де Бурбонына тұрмысқа шықты. Ақбардың әйелдерінің бірі Мариам Замани Бегум армян болған деп саналады. Мариам Замани Бегумнің сарайы бүгінге дейін Үндістанның Уттар-Прадеш штатындағы Фатхпур Сикриде тұр. Бірақ қазіргі тарихшылардың көпшілігі Мариам Замани – Ақбардың бірінші индус әйелі және Амбер ханшайымы болған деген пікірде. Мариам Бегум Сахеба, сондай-ақ Вилаяти Бегум (ағылшын тілінде "патшайым" деген мағынаны білдіреді) 1814 жылы британдықтар оған корольдік атақ берген кезде Оудх патшасына үйленген. Мырза Зұл Қарнайн – Ақбардың армян әйелінен туған және Ақбардың асырап алған ұлы, армян текті. Ол бірнеше тілді, әсіресе португал тілін жақсы білген. 1613 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін Самбар (Раджпутана) аймағында өндірілген тұзға салық жинаушы болып тағайындалды. Ол тез өркендеп, Самбар, Могор, Бабрайх (Оудх), Лахор және Бенгалияның губернаторы лауазымдарын атқарды. Император Жәһангир оған Әмір атағын берді. Ол сол кездегі Үндістандағы иезуиттермен де жақсы қарым-қатынаста болған. Мырза – ақын, әнші, драматург, урду және парсы тілдерінде өлеңдер жазған. Сармад Кашани (парсы тілінде "мәңгілік" деген мағынаны білдіреді), Аурангзеб (1658–1707) тұсындағы армян, ғалым және мистик, қабірі Джама мешітінің жанында орналасқан. Оның поэзиялық таланты Фирдауси, Саяди, Хафез және Хаям сияқты дарынды ақындармен салыстырылады. Ол 1671 жылы Аурангзептің бұйрығымен өлімге кесілген деген аңыз бар.
Abdul Hai was the Chief Justice of Mughal Empire during the time of Akbar. Khwaja Israel Sarhad was an eminent Judeo Persian merchant of Armenian origin in Bengal during the late 17th & 18th centuries. He was from New Julfa (Isfahan, Iran), nephew of the renowned Khwaja Fanous Kalantar—in 1688, the latter had affirmed an agreement with the English East India Company in London on behalf of the Armenian nation. He obtained permission from the Mughal Emperor Aurangzeb in 1698 that allowed the English to financially acquire from the existing holders the right to rent the three villages of Calcutta, Sutanati, and Govindpore for the grand sum of sixteen thousand rupees. Eliza Kewark or Kevork whose father was Armenian was the wife of Theodore Forbes, making her the fourth great grandmother of Lady Diana. Gauhar Jaan (born Angelina Yeoward) was an Indian singer and dancer (or tawaif) of Armenian origin from Calcutta. Juliana, believed to be a sister of one of Akbar's Armenian wives, was a doctor in the royal harem of Akbar. Lady Juliana built the first Church in Agra. She was later married to Jean Philippe de Bourbon of Navarre, a royal descendant of France. Mariam Zamani Begum, one of the wives of Akbar, was believed to be an Armenian. Marium Zamani Begum's palace still stands in Fatehpur Sikri, Uttar Pradesh, India. But now most historians agree that Mariam Zamani was the First Hindu Wife of Akbar and the princess of Amber. Mariam Begum Saheba, also known as Vilayati Begum (literal meaning English Queen) was married to a king of Oudh, when the British conferred on him the title of King in 1814. Mirza Zul Quarnain, adopted son of Akbar and his Armenian wife, was an Armenian. He was well versed in several languages, particularly Portuguese. Upon the death of his father in 1613, he succeeded as a collector of tax levied on salt produced in Sambhar (Rajputana). His rise was fast and he held positions in turn as the Governor of Sambhar, Mogor, Babraich (Oudh), Lahore and Bengal. Emperor Jahangir conferred on him the title of Amir. He also maintained very cordial relations with Jesuits in India of his time. Mirza was also a poet, singer and playwright, and he composed verses in Urdu and Persian. Sarmad Kashani (a Persian word for "eternal"), an Armenian of Aurangjeb's (1658–1707) time was a scholar and a mystic saint and his grave is near the Jama Masjid. His poetic talents are often compared with gifted poets like Firdausi, Sayadi, Hafez and Khayam. He was allegedly executed by Aurangzeb in 1671.
Спорт
Мак Жоахим (1925–2013), 1948 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында өнер көрсеткен Калькутта қаласынан шыққан боксшы.
Mac Joachim (1925–2013), boxer from Calcutta who competed in the 1948 Summer Olympics.