Кіріспе

Кәсіптік бағдар берудің әкесі Фрэнк Парсонс (14 қараша 1854 – 26 қыркүйек 1908) – американдық профессор, әлеуметтік реформатор және қоғамдық қайраткер. Корнелл университетінде инженер мамандығын бітіргенімен, 1881 жылы Массачусетс штатының адвокаттық емтиханын сәтті тапсырып, заңгер болды. Парсонс он жылдан астам Бостон университетінің құқық мектебінде лекция оқыды және 1897 жылдан 1899 жылға дейін Канзас штатының ауыл шаруашылығы колледжінде оқытты. Прогрессивті кезеңнің белгілі әлеуметтік сарапшысы ретінде Парсонс оннан астам кітап жазды, сондай-ақ валюта реформасы, монополияларды реттеу, муниципалдық меншік, тікелей демократия құру және тағы басқа реформалық тақырыптарға арналған 125-тен астам мақала жариялады. Парсонс кәсіптік бағдар беру қозғалысының негізін қалаушысы ретінде кеңінен танылады.

Алғашқы жылдар

Франк Парсонс 1854 жылдың 14 қарашасында Нью-Джерси штатының Маунт-Холли қаласында, американдық революция дәуірінен бастау алатын американдық түп-тамырлары бар англосаксон отбасында дүниеге келді. Отбасының мүшелерінің көптегені – дәрігерлер, заңгерлер және мұғалімдер болған, әсіресе Фрэнктың анасының тарапынан зиялылыққа бейімділіктерімен ерекшеленді. Дегенмен, Парсонс Little, Brown and Company баспасында заң оқулықтарын жазушы болып жұмыс істеді. 1897 жылы ол Канзас штатындағы жақында өткен популисттік сайлаудағы жеңісінен және сол мектепте жаңа либералды әкімшіліктің құрылуынан кейін Канзас мемлекеттік ауыл шаруашылығы колледжінің штатына қосылды. Одан кейін бірқатар кітаптар жарық көрді, олардың ішінде ақша реформасы (Рационалды ақша, 1898), коммуникация индустриясындағы нарықтың бұзылуы (Телеграф монополиясы, 1899), монополиялық индустриялардың мемлекеттік меншігі (Халық үшін қала, 1899), олигархияны демократиямен алмастыру (Тікелей заң шығару, 1900) және теміржол индустриясының теріс әрекеттері (Трасттар, теміржолдар және халық, 1906) туралы еңбектер болды. Ол "Тұтынуды шектеушілер, жұмысшылар, популисттер және социалистердің бірігуі" – Мүниципалдық реформа партиясынан кандидат ретінде сайлауға түсті. Ол үш кандидаттың арасында үшінші орынды иеленді, дауыстардың 0,8% жинады. Парсонс тұрақты түрде кітаптар мен брошюралар жазумен қатар, мерзімді баспасөзге де белсенді жазды, Б.О. Flower’s прогрессивті айлығы "The Arena" және басқа да басылымдарға 125-тен астам мақала жариялады. Қызметінің барысында Парсонс коммуналдық қызметтердің мемлекеттік меншігі саласындағы ұлттық сарапшы ретінде танылды. 1906 жылы ол Ұлттық азаматтық федерациясының тапсырмасымен Ұлыбританияға сапар шегіп, сол елдегі муниципалдық меншіктің жағдайы мен нәтижелерін зерттеуге жіберілді. Парсонс Миссури штатының Трентон қаласындағы Раскин колледжінің сыртқы оқу бөлімінің деканы қызметін де атқарды.

Өлім және мұра

Франк Парсонс 1908 жылғы 26 қыркүйекте Массачусетс штатының Бостон қаласында қайтыс болды. Ол қайтыс болған кезде 53 жаста болды. Парсонс құрметіне арналған естелік шара 1908 жылғы 25 қазанда Вашингтондағы Халық шіркеуінде өтті. Пастор Александр Кенттің сөзінде Парсонс жалпы игілікті алға жылжытуға тырысқан, тұрақты талдаушы ретінде еске алынды:

Қоғамдық игілікке қабілеттерін толығымен арнаған адамдардың саны аз болды. Адамның өмірін жақсарту мәселесі оның ойында әрдайым басты орында тұрды. Ол үнемі адамдардың қайғы-қасіретіне себеп болатын жамандықтардың түбін іздеп, олардан қалай аулақ болуға немесе кем дегенде оларды қалай азайтуға болатынын көрсетті. Ол тіршілік үшін күресте адамдарды бір-біріне қарсы қоятын жекешілдікке қарсы тұрақты күрескен және адамдарды қоғамдық өмірге пайдалы мүшелер ретінде дайындап, оларды өзара серіктестік пен қызметте біріктіретін жеке тұлғаның ынталы жақтасы болды. Парсонстың еңбектері Нью-Хейвендегі Йель университетінің кітапханасында сақталады. 1911 жылы Парсонстың "Кәсіп таңдау" атты қолжазбасы жарық көрді және оның «дағдыларды сәйкестендіру әдісі» білім берушілердің бір буынына зор әсер етті. Парсонстың кітабы осы саладағы классикалық туынды саналады және Парсонс XXI ғасырда да «кәсіптік бағдар беру қозғалысының негізін қалаушысы» ретінде еске алынады.

Шығармалары

Әлемдегі ең жақсы кітаптар. Бостон: Литтл, Браун және компаниясы, 1889 жыл. Өзаралық философиясы. Филадельфия: Ұлттық әдебиет бюросы, н. д. (шамамен 1894). Ванмакер конференциясы; немесе Джон Ванмакер және Ұлтшыл. Филадельфия: Фредерик А. Бисби, н. д. (шамамен 1895). Ұсыныс ақшасы: Көпстандартты жүйеге сәйкес интеллектуалды реттелген ұлттық валюта. Филадельфия: К. Ф. Тейлор, 1898 жыл. Біздің заманымыздың бағыты. Чикаго: Чарльз Х. Керр және компаниясы, 1899 жылдың желтоқсаны. Телеграф монополиясы. Филадельфия: К. Ф. Тейлор, 1899 жыл. Тікелей заңнама; немесе, халықтың қолындағы вето билігі. Филадельфия: К. Ф. Тейлор, 1900 жылдың қаңтары. Халық үшін қала; немесе қалалық басқарудың және жергілікті жеңілдіктердің муниципализациясы. Филадельфия: К. Ф. Тейлор, 1900 жыл. Жаңа Зеландия тарихы: Ерте заманнан бүгінгі күнге дейінгі Жаңа Зеландия тарихы, аралдық мемлекеттік бірлестіктің саяси, өндірістік және әлеуметтік дамуына ерекше назар аудара отырып. Филадельфия: К. Ф. Тейлор, 1904 жыл. Темір жолдар, трасттар және халық. Филадельфия: К. Ф. Тейлор, 1905 жыл. Темір жол мәселесінің мәні: АҚШ-тағы темір жолға қатысты кемсітушілік тарихы, оны бақылауға жасалған негізгі әрекеттер және басқа елдерден алынған ұсыныстармен ұсынылған шешімдер. Бостон: Литтл, Браун және компаниясы, 1906 жыл. Мамандық таңдау. Бостон: Хоутон Миффлин компаниясы, 1909 жыл. – Автор қайтыс болғаннан кейін жарияланды. Құқықтық доктрина және әлеуметтік прогресс. Нью-Йорк: Б. В. Хьюбш, 1911 жыл. – Автор қайтыс болғаннан кейін жарияланды.