Кіріспе

1948 жылы жарық көрген "Үш жол" Кеннет Миллердің төртінші романы болды және ол детективтік романдар жаза бастағанға дейін өз аты-жөнімен жазған соңғы туындысы еді, кейін Росс Макдональд деген псевдониммен жазуға көшті. Психологиялық мотивтерді пайдалануы және калифорниялық ортасы тұрғысынан "Үш жол" Макдональдтың келесі шығармаларын көре алады. 1980 жылғы "Қауіпті серік" (немесе "Қос отрицание") фильмі осы романның негізінде түсірілген.

Сюжет

Кітап төрт бөлімге бөлінген: сенбі, жексенбі, дүйсенбі және соңғы күн, олардың соңғысы романның жартысын толық құрайды. Брет Тейлор, Тынық мұхиты соғысы кезінде теңіз офицері болған, әйелі Лорейнмен құрлықтағы демалысында бір түндік ішімдікке берілгеннен кейін ғана танысқан. Кемесі камикадзе шабуылынан қираған соң, тағы бірнеше ай қызметтен кейін ол үйге оралғанда, Лорейн оның үшін сатып алған, бірақ еш көрмеген үйде жаңа ғана өлтірілгенін көреді. Осы екі оқиғаның соққысы оны жадты жоғалтуға алып келеді, ол Сан-Диегодағы теңіз ауруханасында тоғыз ай жатады. Осы уақыт ішінде оны импульсивті некеге тұрмас бұрын сүйген Паула Пэнгборн, атап айтқанда, Вест деген қыздық атымен Голливудта сәтті сценарист ретінде танымал әйел, бақылап тұрады. Бреттің естелігі қайта орала бастағанда, оны Пауланың қамқорлығына тапсырады және олар дүйсенбі күні Лос-Анджелеске жол тартады. Бірақ психиатр доктор Клифтер Лорейннің өлімі туралы газет кесінділерін көрсеткеннен кейін, ол оны кім өлтіргенін анықтауға құмарланып, өздігінен іздеуге шығады. Ол Лорейннің қайтыс болған түні ішімдік ішкен «Golden Slipper» кафесінде төбелес шығарады, содан кейін Ларри Майлз оны мас күйден айықтыру үшін үйіне алып кетеді. Келесі – және соңғы – күні Брет Майлз Лорейннің өлтірушісі болуі мүмкін деген күдікке ілігеді. Ақырында, Брет Майлзды Лорейнмен төсекте тапқандығы және оны өзі өлтіргені белгілі болады. Майлз шындықты білгендіктен Пауланы құпия сақтау үшін шантаж жасап келген. Полиция ер адамдар арасындағы төбелесті тоқтатып, Майлзды тұтқындауға қарсылық көрсеткені үшін атып тастайды. Саусақ іздері Майлздың Лорейн өлтірілген кезде оның үйінде болғанын дәлелдейді, сондықтан ол кінәлі деп танылады, ал Брет адал Пауламен қайта қосылады.

Роман

Үш жол 1948 жылы Альфред А. Кнопфтан автордың Кеннет Миллар деген атымен жарық көрді, бірақ кейіннен қайта басылымдар оның детективтік романдарының табысынан кейін қабылдаған псевдонимін – Росс Макдональдты пайдаланды. Ұлыбританияда романды алғаш рет 1950 жылы Cassel & Co баспасы шығарды, ал сол жылы француз тілінде «Пандор қорабы» (Gallimard, 1950) деген атпен аудармасы жарық көрді. Басқа аудармаларға итальяндық «L'assassino di mia moglie» (Mondadori 1963) және фин тіліндегі «Valheen pitkät jäljet» (Book Studio 2001) кіреді. Бұл Миллардың Калифорнияда, атап айтқанда Сан-Диего мен Лос-Анджелесте өрбіген алғашқы романы. Ол сонымен қатар кейінгі романдарда жасырын жатқан көптеген психосексуалдық тақырыптарды де таныстырады, бұл сол кезеңдегі Альфред Хичкок фильмдеріне тән ерекшелік. Бірақ, оқиғаны басты кейіпкердің көзқарасынан баяндаудың орнына, бұл автордың туындыларындағы жалғыз, жан-жақты баянды қолданатын роман. Кітапты жазу басынан қиындықтарға толы болды. Баспагер оны тым баяу деп тапты және бірнеше айға созылған түзетулерді сұрады. Ақырында Миллар кітаптың бірінші жартысынан «10 000 жақсы сөзді» алып тастап, іс-қимылды төрт күнге шоғырландырды. Кейбір сыншылар «Үш жолдың» қанағаттандырмас нәтижесіне оның мақсатының белгісіздігін, детективтік сюжеттің күмәнін тудыратын психиатриялық теориялардың көптігін жапты. Бірақ, бір замандас шолушы осы баяулықты тиімді деп бағалады. Роман сырттай Миллардың бұрынғы үш романына қарағанда зорлық-зомбылықтан алыс, сондықтан «дене күші ішке бұрылып, оның стилін жоғары және күрделі деңгейге көтеретін, сондай-ақ оны сақтайтын психологиялық энергияға айналды». Әрине, стильдің осы деңгейге көтерілуіне дәлел бар, мысалы, 12-тараудың басында Брет маңдайынан ауырсынып оянғандағы сипаттамасы, ол бастапқыда артық айтылған клишеге жақын тұрғанмен, кейіннен түпнұсқаға айналады: «Ол қайтадан көзін жұмды, арманының үзілген ұштарын іздеді. Бірақ арманның көлеңкелері одан қашып, ұйқы туннелімен артқа қарай, көмірсу арбау сияқты қашып кетті. Аң-сезім оны акушерлік форцепс сияқты ұстап, басынан тартып тірілтті. Шындықтың бас сүйегіне басымдығы ауыр және қандай да бір ұятты сезім тудырды. Ол төсектен тұрып, оны шайқап басты, бірақ ауырсыну мен ұят сезімі басылмады». Осы деңгейдегі жазу Макдональдты кейінірек «сүрлеу және аллюзияны қолдану арқылы» «қаты қайнатылған жеке детектив романын» «әдеби» өнер деңгейіне көтерген жазушы деп бағалауға себеп болды.