Кіріспе

Бая Калифорниядағы арал, Мексика.

Седрос аралы (испан тілінде Isla de Cedros, "седр аралы") – Мексиканың Бая Калифорния штатына қарасты Тынық мұхитындағы арал. Құрғақ және жартасты аралда 2005 жылы 1350 адам тұрды, ал ауданы бірнеше шағын жақын аралдардың ауданын қамтиды. Седрос аралы таулы, ең жоғары нүктесі – [биктік көрсетілмеген]. Экономикасы коммерциялық балық аулау және тұз өндіруге негізделген. Седроста ерекше флора және Жаңа дүниедегі ең ерте замандағы адамдардың іздері бар. Аралдың төңірегіндегі мұхит спорттық балық аулаушылардың арасында танымал. Адамдар бұл аралда б.з.д. 11000 жыл бұрыннан қоныстанған. 16 ғасырда испандық саяхатшылар алғаш рет аралға келген кезде, жергілікті американдықтар оны Хуамалгуа, яғни "Тұман аралы" деп атаған. Қазіргі ғалымдар жергілікті тұрғындарды Хуамалгуэньостар деп атайды. Олар 1732 жылы иезуит миссионерлерімен Бая Калифорнияның материгіне көшірілді және жеке халық ретінде өмір сүруін тоқтатты.

География

Седрос аралы Мексиканың Баха-Калифорния штатының батыс жағалауында, Энсенада муниципалитетіне қарасты. Ол Sebastián Vizcaíno шығанағы арқылы штаттан бөлінген. Бұл Пунта-Евгенияның солтүстік-батысында, Мулеге муниципалитетінде орналасқан, Баха-Калифорния-Сур штатының құрлықтағы ең батыс нүктесі. Сонымен қатар, ол Исла Нативидадтың солтүстігінде (Пунта-Евгениядан, сондай-ақ Мулеге муниципалитетіне кіреді), одан Келлер каналы және Сан-Диегодан бөлінген. Аралдың ауданы – 430 шаршы километр, Мексикадағы төртінші ірі арал (Тибурон аралынан кейін, Исла Анхель-де-ла-Гуарда және Козумель). Оның ең үлкен ұзындығы шамамен 48 километр, ал ең үлкен ені шамамен 8 километр. Седрос аралы мен Исла Нативидад аралығында 28-ші солтүстік параллель өтеді, бұл Мексиканың Баха-Калифорния және Баха-Калифорния-Сур штаттары арасындағы шекараны анықтайды. Батыстағы Сан-Бенито аралдары, шамамен 56 километр батыста және 6,5 шаршы километр аумақты алып жатыр, әкімшілік жағынан Седрос аралының бөлігі болып табылады. Исла-де-Седрос аты испандық алғашқы зерттеушілерге тиесілі, олар Калифорния ағысымен келген қызылша мен кедр ағаштарының көп мөлшерін аралдың биіктігінде көрінетін жергілікті қарағайлармен қате байланыстырған. Аралдың екі негізгі биіктігі – аралдың оңтүстік орталығында орналасқан Седрос төбесі және солтүстікке қарай Пико Гилл. Аралдағы жалғыз метеостанция оңтүстік-шығыс жағалауында орналасқан. Аралдың солтүстік және батыс бөліктері бірнеше градусқа суық, себебі аралды қоршап тұрған суық су, әсіресе көктем және жаз айларында, тығыз тұман мен бұлттарды тудырады. Тұманнан пайда болатын ылғал Оңтүстік Американың құрғақ Тынық мұхиты жағалауындағы «тұман оазистері» (ломас) сияқты өсімдіктердің жақсы өсуіне мүмкіндік береді. Жауын-шашын аралдың биік жерлерінде де көп болады, жылдық жиынтық 200 миллиметрге жетеді. Сирек жағдайларда, тропикалық ауа массаларының тұрақсыздығынан және chubascos салдарынан қатты жаңбырлар су тасқынына әкелуі мүмкін.

Археология

Америкаға алғашқы адамдар Канаданың батысындағы мұзсыз дәліз арқылы құрлық арқылы келген деген ұзақ уақыттан бері қалыптасқан теория Солтүстік және Оңтүстік Американың Тынық мұхитының жағалауындағы археологиялық жаңалықтарға байланысты күмәндік тудырды. Көптеген ғалымдар қазіргі таңда алғашқы тұрғындар қайықпен келгенін жақтайды, ал Седрос аралындағы жаңалықтар осы теорияны нығайтады. Шамамен 11,200 жыл бұрын басталган Кловис мәдениеті – Америкада адамның болғанына ең ерте және жалпы мойындалған дәлел. Бірақ, Седрос аралынан 10,000 жылдан бұрынғы ежелгі адамдардың қалдықтары табылды. Седрос аралы бай теңіздік ортасы мен Бая Калифорнияның шөлді жағалауының көп бөлігімен салыстырғанда судың көп болуының арқасында адамдарға тартымды болды. Седрос аралының алғашқы тұрғындары балық аулап, моллюскалар жинап, түлендерді, теңіз арыстандарын және теңіз құстарын аулаған. Седрос аралынан табылған ежелгі найза ұштары мен қабықтан жасалған балық аулау ілгектері Окинавадан Перуға дейінгі Тынық мұхитының жағалауының жартылай шеңберінен табылғандарымен ұқсас. Седрос аралында табылған қабықтан жасалған балық аулау ілгектері Калифорнияның жағалауы мен аралдарында осындай мәдениеттердің болғаны белгілі болғаннан 6000 жыл бұрын теңізде саяхаттайтын мәдениетті көрсетеді.

Америкадағы ең көне балық аулау ілгектері

Америкадағы ең ерте балық аулау ілгектері 2017 жылы Седрос аралында табылғаны туралы хабарланды. Олардың жасы шамамен 11 000 жыл бұрынғыға саяды. Осы ілгектерді жасаған адамдар терең судың балықтарын аулаған, бұл олардың қайықтар қолданғанын көрсетеді. Ұқсас ілгектер сондай-ақ Бая Калифорниядағы Isla Espíritu Santo аралынан да табылды.

Табиғат тарихы

Седрос аралы солтүстік-оңтүстік бағытта ең көп дегенде ұзын, ал солтүстік жартысында кең; оңтүстік бөлігі батыс-шығыс бағытта кең. Арал осалдақ, метаморфты және магмалық тау жыныстарынан тұрады, соның ішінде офиолит кешенінің бір бөлігі және жоғары қысымды, төмен температуралы көк шөгінділер кездеседі. Көптеген тау жыныстары мезозой дәуіріне жатады, бірақ кейбір кейінгі кайнозой қабаттары аралдың оңтүстік-шығыс бөлігіндегі қаланың жанында көзге көрінеді. Оның ең биік шыңы, Монте Седрос, биіктігі .

Флора

Аралдың 90 проценттен астам аумағын әртүрлі түрлердің шөлді бұталары жабады. Төменгі биіктіктерде, әсіресе оңтүстікте, жауын-шашын өте сирек жауады. Дегенмен, аралдың солтүстік және батыс бөліктері көбінесе тұманға оранып, кейбір өсімдіктер тұманнан ылғал алуға бейімделген. Тұман, сондай-ақ биік жерлерде жауын-шашынның сәл көп болуы, тұманның ең күшті әсер ететін биіктікте Монтерей қарағай ормандарының өсуіне жағдай жасады. Бұл қарағай ормандары аралдың жалпы аумағының 0,46 процентін ғана құрайды. Қарағайлардың биіктігі дейін жетеді, ал Калифорниялық можжевелі де ұқсас биіктікте кездеседі және жердің 0,05 процентін жабады. Аралдың ең биік жерлерінде, қарағай ормандарымен араласып, шапарраль өсімдіктері таралған. Шапарральдың орташа биіктігі және ол бірнеше ағаш түрлерінен тұрады, оның ішінде Quercus cedrosensis, Седрос аралының мәңгі жасыл емені. Шапарраль Седрос аралының жер аумағының 2,4 процентін құрайды. Варгас немесе Эль Агуахе де Варгас – ең маңызды бұлақ, одан әр 12 сағат сайын 200 литрлік 180 барабан су ағып шығады; аралдағы бұлақтар көбінесе пальма ағаштарының тоғайларымен белгіленеді.

Фауна

Батыстағы жартастарда және солтүстік жақтағы тұрақтарда ірі теңіз арыстандарының топтары кездеседі. Седрос аралында жабайы ешкілер бар. Аймақтағы басқа аралдардан (әсіресе Гваделупе аралынан) өзгеше, олар аралдың экожүйесіне айтарлықтай әсер етпеген сияқты. Бұл Седрос аралының құрлық шельфінде жағалауға жақын орналасқандығымен және кем дегенде уақытша, соңғы мұз дәуірінде теңіз деңгейі бүгінгіден төмен болған кезде құрлықпен байланысты болғандығымен байланысты. Содан кейін, және осының салдарынан, Седрос аралында жергілікті шөпқоректілер бар, мысалы, Седрос аралының бұланшасы, олар бір жағынан ешкілермен азық үшін бәсекелесіп, олардың санын артық көтере алмайды, ал екінші жағынан, жергілікті өсімдіктерді шөпқоректілерге қарсы қорғаныстарын сақтауға мәжбүр етеді. Мега-шөпқоректілері жоқ аралдардағы өсімдіктер сияқты, олар мұндай қорғаныстан айырылып қалады. Седрос аралының төңірегінде балықтың қоры мол. Калифорниялық сары құйрықты балық, сары құйрықты алқызылдың бір түрі, аралдың суларында өте көп, себебі ол олардың шаруашылық ететін жері. Бұл балықтар аралдың ламинариялы ормандарында өмір сүнуді жақсы көреді. Аралға жақын жерде каликобасс және овчарка сияқты басқа да балықтардың саны көп.