Кіріспе
Хонанега (шамамен 1814–1847) – «Американдық тері компаниясының» қызметкері, Иллинойс штатының солтүстігіндегі Рок өзені аңғарының пионері және Роктон қауымдастығын құрған Стивен Мак-младшийдің әйелі болған. Хонанега Роско-Роктон аймағына зор ықпал еткен; төрт қаланың (тағы екі қаласы – Ширланд және Харрисон) жоғары мектебі мен қалаларды байланыстыратын басты көше оның құрметіне аталған.
Өмірбаян
Хононега туралы білетіндердің көпшілігі Эдсон И. Каррдың 1898 жылы жарық көрген Роктон тарихында басылған. Алайда, қазіргі заманғы зерттеулер оның тегі туралы көбірек мәліметтер тапты және Каррдың бірнеше мәлімдемесін күмәнді етті. Хононега (Winnebago тіліндегі hinu – ол отбасының үлкен қызы екенін білдіретін атау, ni – "су", және ga – бұл оның есім екенін нақтылайды) Тейджоперада (тәулік жөпе ра), яки "Төрт көлдің елі" деп аталатын, қазіргі Висконсин штатының Мэдисон қаласында дүниеге келген. Бұл аймақты Н. В. Джипсон оның туған жері деп көрсетеді. Ол алғаш рет қазіргі Огл округі, Иллинойс штатындағы Рок өзені бойындағы ауылда тұрғандығы айтылады. Оның туған кезінде, 1824 жылға дейін осы аймақта Виннебаго тайпасының қоныстанғандығына ешқандай дәлел жоқ. Томас Форсайт Рок өзені мен оның салаларында, Кошкононг көлінің оңтүстігінде орналасқан он екі-он төрт Виннебаго ауылының бар екенін хабарлаған. Карр Хононеганы Поттаватоми ханшайымы және басшының қызы ретінде бейнелеген. Оның әкесі, тек ағылшын тілінде "Blacksmith" деген есіммен таныс, кем дегенде жартылай Виннебаго және жартылай Поттаватоми тайпасынан. Оның анасының аты Инокер, ол таза Виннебаго тайпасынан. Оның бір қарындасы болған, аты – Вэхунсега. Әкесі мен анасы қайтыс болғаннан кейін, Хононега мен оның қарындасы оның ағалары Коносайпаха, Эште Ешешек және Хорохонкак тәрбиелеген. Олардың отбасы Иллинойс штатына, қазіргі Гранд Детурдың орнындағы Виннебаго ауылына көшіп келген.
Үлкен айналыс, 1820-1829 жылдар
Мак (1798–1850) 1820 жылы Мичиган штатының Детройт қаласынан Гранд-Детурға келіп, сауда бекетінде клерк болып жұмыс істеді. Хонанеганың Макпен қалай және қашан кездескені туралы нақты мәлімет сақталмаған, тек Мактың қызбаға шалдығып, оны Хонанеганың емдегені туралы ескі әңгіме бар. Мак жергілікті басшыға кеңесші болды, бірақ ол тұрғындар тарапынан жек көрілгені айтылады, себебі ол адамдарға алкоголь мен қару-жарақ сатудан бас тартты және олардың біреуін де әйел ретінде таңдамады. Оқиғаның бірнеше нұсқасы бар, бірақ барлығы Макты өлтіруге тырысқандары туралы келіседі. Бір әңгімеде Хонанега Макты бочкаға жасырғандығы айтылады, ал тағы бір әңгімеде Хонанега Макты орманнан кездестіріп, оны өлтіру жоспары туралы ескерткендігі баяндалады. Мак оған осылай риза болғандықтан, онымен үйленуге шешім қабылдады. Олардың қарым-қатынасы 1829 жылғы ақпан айында немесе оған жақын уақытта, Мак француз саудагерінен үй сатып алғанда ресми тіркелді. Макқа 31 жас болса, Хонанегаға 15 жас болған. 1829 жылы дүниеге келген балаларының бірі туғаннан кейін қайтыс болған болуы мүмкін. Олардың алғашқы тірі қалған баласы Роза 1830 жылдың 14 қарашасында дүниеге келді. Стивен Мак пен Хонанеганың тағы сегіз баласы болды: Мэри 1832 жылдың 15 шілдесінде, Уильям Х. 1834 жылдың 14 қыркүйегінде, Луиза 1836 жылдың 6 мамырында, Томас Х. 1838 жылдың 9 ақпанында, Генри С. 1839 жылдың 1 желтоқсанында, Эдвард 1841 жылдың 3 желтоқсанында, Матильда 1843 жылдың 26 қарашасында және Каролина 1845 жылдың 16 қазанында дүниеге келді. 1840 жылы Мак пен Хонанега Иллинойс штатының Виннебаго округінде Уильям Хулин, бейбіт судьяның куәлігімен үйленді. Мак бұл кезде Хононегамен заңды түрде үйленбесе, балаларының оның мүлкін мұраға алуы қиынға соғуы мүмкін деп алаңдады.
Бёрдс-Гроув, 1829-1835 жылдар
Олардың қиындықтары некелескеннен кейін де аяқталған жоқ. 1829 жылдың соңында олар Гранд-Детурдан қашуға мәжбүр болды. Олар қазіргі Иллинойс штатының Роктон және Роско ауылдары арасында орналасқан Хонанега орман қорығының орналасқан жеріндегі Виннебаго ауылына жол тапты. Ауыл тұрғындары оларды қорғауға уәде берді, сонда Мак Рок өзенінің Құрғақ ағысымен қосылатын жерге жақын жаңа сауда бекетін ашты. 1832 жылдың 9 мамырында Қара Шоқ жауынгерлері Мактың оқ-дәрі қорын тәркілеу үшін жіберілгендіктен, Мак пен Хононега сауда бекетінен қуылды. Осы тұста, Мактың Вебер аралында жасырынғаны және Хононеганың Қара Шоқ жауынгерлері кеткенге дейін Макқа тамақ пен таза су әкелгені туралы да бір әңгіме бар, бірақ бұл әңгіменің шындығы күмәнді. Мак Чикагодан "Қара Шоқ" соғысында бағыт көрсетуші ретінде қызмет етті. Соғыс аяқталғаннан кейін Мак пен Хононега сауда бекетіне қайтып келді.
Пекатоник, 1835-1847 жылдар
1835 жылғы 25 шілдеде Уильям Талкотт пен оның ұлы Томас Мактың сауда бекетіне барып қайтты. Сол кезде Мак Рок және Пекатоника өзендерінің құсылысын көріп тұрған оңтүстік жарға қауымдастық құру ниетін жариялады, оны Пекатоник деп атағысы келді. Келесі күзде Талкоттар отбасыларымен бірге қайтып келгенде, Мак өзі ұсынған қауымдастықтың орнына көшіп орналасқан еді. 1838 жылдың маусым айына қарай Чикагодағы тәжірибелі саудагер Жан Батист Бобиен және Джон П. Брэдстрит Макпен серіктес болып, Пекатоникада жер участақтарын сата бастады. Мак 1837 жылғы үкімет пен Виннебаго арасындағы келісімде өте табысқа ие болды, ал 1839 жылы ол алған ақшаның бір бөлігін жертөлесі бар екі қабатты үй салуға жұмсады. Бұл үй қазіргі Мактаун орман қорығында сақталған. Талкоттар өзеннің солтүстігінде тұрды, онда олар арна қазып, диірмен салды. Олар елді мекенді Роктон деп атауды қалаған, содан кейін бұл атау ауылдың ресми аты болды. Хонанега туралы белгілі аз ғана мәлімет Пекатоникке алғашқы қоныстанғандардың естеліктерінен алынған, кейіннен Эдсон Карр жинап, жариялаған. Ол дәрілік шөптерді жақсы білген, сондықтан ауруға шалдыққандар оның көмегіне жиі жүгінетін. Ол киімдерін өзі тігіп, оларды моншақтармен әсемдеуді ұнататын. Кейде ол ақ әйелдерден де сәнімен басып өтетін, сондай киімі туралы сипаттама бүгінге дейін жеткен. Қоныс аударушылар оны ақ әйел киімін кигенін бір рет ғана көрген, ол соншалықты ұялып, кейін ешқашан ақ әйел киімін кимеген. Кейбір Роктон отбасыларында олардың ата-бабалары кішкентай кезінде каноэмен жүзіп, ал Хонанега балық аулаған туралы әңгімелер сақталған. Қазіргі ғалымдар оның өмірі мен мінезі туралы көп мәлімет таппаған, бірақ оның тегін анықтауға жетістікке жетті.
Хонанеганың өлімі
Хонанега 1847 жылдың 8 қыркүйегінде қайтыс болды. 1847 жылдың 6 қазанында әпкесі Ловиси Куперге жазған хатында Мак оның соңғы ауруын сипаттап, оған терең және шынайы құрметін білдіреді: "Сізге жіберген газетте жарияланған өлім – менің әйелімнің өлімі екенін хабарлауға қайғылы міндетім бар. Оның денсаулығы бірнеше ай бойы нашарлап келді, бірақ дәрігердің "сары ауру" деп атаған, ал мен өкпе ауруы деп атаған ауруға шалдыққанға дейін отбасының күнделікті қажеттерін өтей алды. Ол сегіз-тоғыз күн ауырып, қайтыс болды. Ол соңғы сәттерге дейін есін сақтап, өлер алдында бірнеше сағат бұрын балаларымен және достарымен қоштасты. "Газеттегі хабардан оның христиан дінінде қайтыс болғанын байқадыңыз. Егер мен христиандықтың мағынасын білсем, ол олай болды, бірақ сөзбен емес, әрбір ісі, әрбір құлшынысымен Мәсіхтің ізбасары екенін көрсетті. Оның арқасында аш-жалаңаш адамдар мейірімді жандарды, науқастар – медбикелерді жоғалтты, ал мен – Аллаға құрмет көрсетуді үйреткен досымды жоғалттым. "Оның жаназасы мен үшін оның жоғынан қамыққан жалғыз адам емес екенін көрсетті. Үйім кең, бірақ ол оған соңғы құрмет көрсетуге келген қайғылы достармен толып кетті, олар оның қалай өмір сүруге және қалай өлуге болатынын көрсеткенін білді." Бірнеше жыл өткен соң Уильям Блинн Хонанеганың жаназасынан кейін "көршілер оның қайтысы туралы әңгімелесіп отырғанын" айтты. Почта бастығы Джордж Стивенс, олардың бірі, ең әсерлі түрде: "Кеше Виннебаго округінің ең жақсы әйелі қайтыс болды", – деді, ал көршілердің бәрі келісіп бас иіді."
"I have the melancholy duty to inform you that the death published in the paper I sent you was that of my wife. Her health had been failing for several months but was not so as to prevent her from taking the ordinary care of her family until she was attacked by what the doctor called a bilious fever but what I called a lung fever of this she was sick eight or nine days and died. She was sensible to the last moment and took leave of her children and friends a few hours before she died. "You say that by the notice in the paper you perceive she died a Christian. "If I know what a Christian is, she was one, not by profession but by her every act, her every deed proclaimed her a follower of Christ. In her the hungry and the naked have lost a benefactor, the sick a nurse and I have lost a friend who taught me to reverence God by doing good to his creatures. "Her funeral proved that I am not the only sufferer by her loss. My house is large, but it was filled to overflowing by mourning friends who assembled to pay the last sad duties to her who had set them the example how to live and how to die." Years later William C. Blinn related that after Hononegah's funeral, "a little knot of neighbors were speaking of the loss. George Stevens, the postmaster, one of the parties, said most impressively, 'The best woman in Winnebago County died last night', the neighbors all nodding in agreement."
Мұра
Бүгінде Хононега мен Стивен Мактың рухтары Роктон және айналасындағы елді мекендерде сақталған. Хонанега жоғары мектебі, Стивен Мак орта мектебі, Уитман Пост бастауыш мектебі, Хонанега және Мактаун орман қорықтары, сондай-ақ Мактаун немесе Хонанега аттарын пайдаланатын түрлі саябақтар, ғимараттар мен кәсіпорындар бар. Жоғары мектептің жанкүйер қызы "Хонанега ханшайымы" деп тағайындалады және мектептегі көптеген маңызды спорт жарыстарында би орындайды.