Берман ісi: жеке меншiк құқығы және мемлекеттiк қажеттiлiктер
Berman v. Parker
Берман б. Паркер ісі (1954) – АҚШ Конституциясының 5-ші түзетуіне қатысты маңызды сот шешімі. Жеке меншік, әділ өтемақы төленсе, қоғамдық мақсаттар үшін алынуы мүмкін.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Берман Паркерге қарсы, 348 U. S. 26 (1954) – АҚШ Жоғарғы Сотының маңызды шешімі, ол Америка Құрама Штаттары Конституциясының Бесінші түзетуіне енген "Тұтыну туралы ережесін" ("жеке меншік қоғамдық пайдалану үшін әділ өтемақысыз алынбауы керек") түсіндірді. Сот 8:0 дауыспен жеке меншіктің әділ өтемақы төленіп, қоғамдық мақсатта пайдаланылуы мүмкін деген шешім қабылдады. Бұл іс, соттың кейінгі маңызды қоғамдық пайдалану істеріне – Гавайи Тұрғын үй Басқармасы Мидкиффке қарсы, 467 U.S. 229 (1984) және Кело Нью-Лондон қаласына қарсы, 545 U.S. 469 (2005) – негіз салды. Соңғы кездегі мәжбүрлі түрде иеліктен айырудың сыншылары, меншік құқығының бұзылуына себепкер деп осы істі қарастырады.
Berman v. Parker, 348 U. S. 26 (1954), is a landmark decision of the United States Supreme Court that interpreted the Takings Clause ("nor shall private property be taken for public use, without just compensation") of the Fifth Amendment to the United States Constitution. The Court voted 8–0 to hold that private property could be taken for a public purpose with just compensation. The case laid the foundation for the Court's later important public use cases, Hawaii Housing Authority v. Midkiff, 467 U. S. 229 (1984) and Kelo v. City of New London, 545 U. S. 469 (2005). Critics of recent occurrences of eminent domain uses trace what they view as property rights violations to this case.
Өмірбаян
АҚШ Конгресі 1945 жылғы Колумбия округін қайта дамыту туралы заңды, Колумбия округіндегі кең ауқымды қираған аймақтарды жою мақсатымен қабылдады. Заң Колумбия округінің қайта құру жер агенттігі деп аталатын бес мүшеден тұратын комиссия құрды және оған қираған аумақтарды қайта дамыту және кез келген «қирату факторларын немесе қирау себептерін» жою құқығын берді. Заң Агенттікке, қажет болған жағдайда, қайта дамытудың мемлекеттік мақсатына қызмет ету үшін бастапқы иесінен жеке меншікті жеке тұлғаға беруге қажетті құқықтарды берді. Заң тек қана шалаптарды жоюмен ғана емес, сонымен қатар қалалық ортаны жаңғыртумен де байланысты болды. Заң бойынша алғашқы жоба – Оңтүстік-Батыс Вашингтондағы B аймағы жобасы. 1950 жылы Ұлттық Капиталды жоспарлау комиссиясы аймақтағы зерттеулер көрсеткеннен кейін аймақтың кешенді жоспарын жариялады: «Тұрғын үйлердің 64,3%-ы жөндеуден тыс, 18,4%-ы күрделі жөндеуді қажет етеді, тек 17,3%-ы қанағаттанарлық болды; 57,8% тұрғын үйлерде сыртқы дәретханалар болды, 60,3%-да ванналар жоқ, 29,6%-да электр қуаты жоқ, 82,2%-да жуынатын орын немесе кір жуу ванналары жоқ, 83,8%-да орталық жылыту жоқ». Бұл жоспарда тұрғын үйлердің түрлері қарастырылған болатын және «кем дегенде үштен бірі арзан пәтерлер болуы керек, ал ең жоғары ай сайын бір бөлме үшін 17 доллар төленеді» деген ереже де бар еді. Комиссия мүшелері жоспарды мақұлдады және Агенттік ауданды қайта дамытуды бастады. Осы қайта дамытудың алғашқы кезеңдерінде талапкерлер өздерінің 712-ші Төртінші көшеде орналасқан дүкендерінің конституциялық құқығына қарсы іс-қимыл жасады. Іс бойынша талапкер Макс Морриске тиесілі дүкен өзі қираған емес, бірақ оның орналасқан үлкен қираған аумақты тазарту үшін алыну жоспарланған. Өтініш берушілер бұл мүлік шалаптар үйі емес екенін және оны жеке агенттіктің басқаруындағы жоба үшін жеке пайдалануға қайта құруға болмайды, тек қоғамдастықты жалпы алғанда тартымды ету үшін деп дәлелдеді. Меншік иелері одан әрі жерді иелік ету құқығына иеленіп, оны қайта құрушыларға беру «бір кәсіпкерден басқа кәсіпкердің пайдасына алу» болып табылады және ол қоғамдық пайдалануды білдірмейді, осылайша Конституцияның Бесінші түзетуін бұзады деп дәлелдеді. Моррис істі қарау кезінде қайтыс болды. Оның орындаушылары, соның ішінде Сэмюэл Берман, Моррис мұралық заты үшін істі жалғастырды. Берманның Колумбия округінің қайта дамыту туралы заңның конституциялық заңдылығына қарсы дауын арнайы үш судьялық округтік сот тыңдады. Басты мәселе – үкіметтің жеке меншік меншікті алып, жеке құрылысшыларға беру мүмкіндігі мен ауқымы. Пікір жазған округтік судья Е. Баррет Преттимен, үкіметтің ескірген құрылыстарды тазарту үшін иелік ету құқығын пайдалануында ешқандай проблема таппады, өйткені оны қоғамдық кедергілерді азайту ретінде қарастыруға болады. Алайда, судья Преттимен қираған құрылыстар орналасқан жерді басқа мәселе ретінде және қираумен ешқандай байланысы жоқ деп тапты. Оның ойынша, мұндай жерді иелік етуші тек егер ол жердің қирауға қарсы күреске көмектессе ғана иеленуіне болады. Сотталушы Преттимен қайта дамыту туралы заңды өте мұқият оқып, егер оны қайтаруды қираудың алдын алумен байланыстыра алса, қираған емес мүлікті алуға болады деп тапты. Алайда, ол билік иелері жеке меншікті аудандардың экономикалық немесе эстетикалық жағдайын жақсарту мақсатында пайдалануға болмайды деп қатаң айтты. Сондықтан ол үкіметтің арызын қабылдамады, сонымен қатар ауқымды қайта дамыту жобаларына қызмет ету үшін иелік ету құқығын пайдаланудың маңыздылығын көтерді.
The United States Congress passed the District of Columbia Redevelopment Act of 1945, , to address the vast blighted area found in the District of Columbia. The Act created a commission of five members called the District of Columbia Redevelopment Land Agency and granted it the power to redevelop blighted areas and eliminate any "blighting factors or causes of blight." The act granted the Agency the power of eminent domain, if necessary, to transfer private property from the original owner to a private entity to serve the public purpose of redevelopment. The Act was not only concerned with clearing slums but also with modernizing the urban environment. The first project under the Act was Project Area B in Southwest Washington, D. C. In 1950, the National Capital Planning Commission published a comprehensive plan for the area after surveys indicated that in that area, "64.3% of the dwellings were beyond repair, 18.4% needed major repairs, only 17.3% were satisfactory; 57.8% of the dwellings had outside toilets, 60.3% had no baths, 29.6% lacked electricity, 82.2% had no wash basins or laundry tubs, 83.8% lacked central heating." The plan made provisions for the types of dwelling units and provided that "at least one third of them [were] to be low rent housing with a maximum rental of $17 per room per month." The plan was approved by the Commissioners and the Agency began redevelopment of the area. It was during the beginning stages of this redevelopment that the plaintiffs brought suit to challenge the constitutionality of the taking of their department store, located at 712 Fourth Street, S. W. in Area B. The plaintiff in the case, Max Morris, owned a department store that was not itself blighted but that was scheduled to be taken by eminent domain in order to clear the larger blighted area where it was located. Plaintiffs argued that this property was not slum housing and that it could not be taken for a project under the management of a private agency to be redeveloped for private use simply to make the community more attractive overall. The owners further argued that taking the land under eminent domain and giving it to redevelopers amounted to "a taking from one businessman for the benefit of another businessman" and did not constitute a public use, thus violating the Fifth Amendment to the Constitution. Morris died while the case was under review. His executors, including Samuel Berman, continued the case for the Morris estate. Berman's challenge to the constitutionality of the District of Columbia Redevelopment Act was heard by a special three judge panel district court. The key issue addressed was the government's ability and scope to take and transfer private property to private developers as part of a project to clear blight from an entire area. E. Barrett Prettyman, the D. C. Circuit judge who wrote the opinion, found no problem with the government's use of eminent domain to clear blighted structures because it could be seen as the abatement of a public nuisance. However, Judge Prettyman saw the land on which the blighted structures were located as a different matter and as having nothing inherently to do with blight. Such land, he felt, could be taken by eminent domain only if it actually helped to combat the blight that existed on the property. Judge Prettyman ultimately read the Redevelopment Act very narrowly and found that non blighted property could be taken if the taking could be tied to prevention of blight. He firmly stated, however, that eminent domain could not be used by the government to take private property for the purpose of improving economic or aesthetic conditions of neighborhoods. Therefore, he granted the government's motion to dismiss but also raised the seriousness of using eminent domain to serve broad redevelopment projects.
Шешім
Жоғарғы Сот бірауыздан қала құрылысы комиссиясының пайдасына шешім шығарды, өйткені кең ауқымды құлдырау мәселесін шешу үшін кең ауқымды, біріктірілген қайта құру жоспары қажет екенін айтты. Сот төрешісі Дуглас былай деп жазды: "Егер меншік иелеріне олардың жеке мүлігі қоғамдық мүддеге қарсы қолданылмайынша, осы қайта құру бағдарламаларына қарсылық көрсетуге рұқсат берілсе, қайта құрудың біріктірілген жоспарларына зор зиян келтіріледі". Қала құрылысы комиссиясы егжей-тегжейлі жоспарлар жасап, қаралған аумақ бойынша кең ауқымды сараптамалар жүргізгендіктен, Жоғарғы Сот сот шектеуін қолдануға шақырды. Дуглас былай деп жазды: "Ағымдағы жағдайда Конгресс және оның уәкілетті органдары түрлі құндылықтарды ескеретін шешімдер қабылдады. Бізге оларды қайта қарау туралы міндет жүктелмейді". Соттың мәлімдемесіне сәйкес, Конституцияның Бесінші толықтауы Колумбия округін басқаратын органдарға астананың "әдемі де санитарлық" болуына шешім қабылдауға кедергі келтірмейді. Аумақты тазалау Конгресс өкілеттігіне кіретінін ескере отырып, Сот бұл мақсатқа жету үшін мемлекеттік жерді пайдалануға толық құқығы бар екенін анықтады. Дуглас жер иелері көтерген "бір кәсіпкердің мүлігін екінші кәсіпкердің пайдасына алу" мәселесіне жауап беріп, Конгресс толық қайта құру жоспарын жасау арқылы заңды қоғамдық мақсатты белгілегенін айтты: алудың мақсаты – кең аумақтағы шалапты жерлерді жою. Жеке жер учаскелері құлдыраған болмауы мүмкін, бірақ Сот оларды қайта құру жоспарының толыққанды жұмыс істеуі үшін қажет деп тапты. Сот төрешісі Дуглас "қоғамдық пайдалану" анықтамасын физикалық, эстетикалық және ақшалай үлесі бар "қоғамдық мақсат" тұжырымын қосып кеңейтті; ол қайта құру жоспарының мақсаты ауданның құлдырауға қайта оралуын болдырмау үшін аймақтағы кең ауқымды құлдырау мәселелерін шешу екенін мәлімдеді. Сот ақырында жоспардың егжей-тегжейлеріне тоқталудан бас тартты: "Халықтың мүддесіне қатысты мәселе шешілгеннен кейін, біріктірілген жоспарды аяқтау үшін белгілі бір учаскеге қатысты алынатын жердің мөлшері мен сипаты заң шығарушы органның қалауына байланысты болады". Аудандық соттың шешімі күшінде қалды, бірақ Жоғарғы Соттың пікірі судья Преттиманның Заңды тар мағынада түсінуінің дұрыс еместігін көрсетті.
The Supreme Court unanimously decided in favor of the Planning Commission by arguing that the problem of large scale blight needed to be addressed by a large scale integrated redevelopment plan. Justice Douglas wrote, "If owner after owner were permitted to resist these redevelopment programs on the ground that his particular property was not being used against the public interest, integrated plans for redevelopment would suffer greatly." As the Planning Commission had made detailed plans and taken extensive surveys of the area in question, the Supreme Court argued for judicial restraint. Douglas wrote, "In the present case, the Congress and its authorized agencies have made determinations that take into account a wide variety of values. It is not for us to reappraise them." The Court stated that the Fifth Amendment had nothing to prohibit those who govern the District of Columbia from deciding that the Capital should be "beautiful as well as sanitary." As the object of cleaning up the area was said to be within Congress's authority, the Court found a clear right to use eminent domain to accomplish the object. Douglas addressed the issue presented by the landowners of "a taking from one businessman for the benefit of another businessman" by saying that a legitimate public purpose had been established by the Congress in creating the entire redevelopment plan: the purpose of the taking was to eliminate slums on an area wide basis. Specific parcels of land may have been unblighted, but the Court found that their taking was necessary for the functioning of the redevelopment plan as a whole. Justice Douglas expanded the definition of "public use" to include "public purpose" based on physical, aesthetic, and monetary benefits; he stated that the purpose of the redevelopment plan was to address the broader blight issues in the area to prevent the neighborhood from reverting to the blighted conditions. The Court ultimately declined to address the specifics of the plan: "Once the question of the public purpose has been decided, the amount and character of the land to be taken for a particular tract to complete the integrated plan rests in the discretion of the legislative branch." The judgment of the District Court was affirmed, but the Supreme Court opinion made it clear that Judge Prettyman's narrow reading of the Act was improper.
Мұра
Берман ісі «Кело қаласына қарсы Нью-Лондон қаласы» (2005) ісінде расталды, онда Сот қайтадан зақым келтірмеген жеке меншікті алуға рұқсат берді. Берман мен Кело істері арасында, Сот «Гавайи тұрғын үй басқармасы Мидкиффке қарсы» (1984) ісінде бір жеке тұлпадан екінші жеке тұлпаға жерді қайта бөлу конституциялық қоғамдық пайдалану талабын қанағаттандыратынын мәлімдеді, себебі штат заң шығарушы органы қайта бөлудің толық құқықпен иеленудегі олигополияны азайтуы мүмкін екенін анықтады. Берман ісінде Жоғарғы Сот бекіткен заңда, егер жобалық аумақтағы жерді алу кедей және шалап денсаулыққа зиянды тұрғын үйлерде тұратын көптеген адамдарды қоныстандырса, сол аумақтың жаңа [қайта] дамуында кем дегенде үштен бір бөлігі жаңа тұрғын үйлер айына бір бөлме үшін 17 доллардан жалға берілуі тиіс еді. Алайда, Берман шешімінен кейін бұл ереже күштен шығарылды. Сол сияқты, Гавайиде жерді жалға берушінің үлесін алу Оахудағы тұрғын үй бағасын төмендетуге немесе тұрақтандыруға бағытталған еді. Бірақ Мидкифф шешімінен кейін Оахудағы тұрғын үй бағасы күрт өсіп, шамамен бес жыл ішінде екі есеге артты. Аталған аумақтағы көптеген үйлер, әсіресе Кахала аймағындағы үйлерді жапон инвесторлары сатып алып, оларды бұзып, орнына сәнді үйлер салды.
Berman was confirmed in Kelo v. City of New London (2005) in which the Court again allowed taking of unblighted private property. Between Berman and Kelo, the Court held in Hawaii Housing Authority v. Midkiff (1984) that redistribution of land from some private parties to other private parties satisfied the constitutional public use requirement because the state legislature had found that the redistribution might reduce an oligopoly in fee simple land titles. The legislation upheld by the Supreme Court in Berman provided that inasmuch as the taking of land in the project area would displace a large impoverished, slum dwelling population, in the new [re]development of that area, at least a third of new dwellings would be required to rent for $17 per room per month. However, after the Berman decision came down, that provision was repealed. Similarly, in Hawaii, the taking of the land lessor's interest was supposed to reduce or stabilize housing prices on Oahu. However, after the Midkiff decision, housing prices on Oahu skyrocketed upward, doubling in about five years. Many of the homes in the taking area, notably in the Kahala area, were bought up by Japanese investors who tore them down and replaced them with luxury homes.