Кіріспе

Лондондық пен Денвер қаласы және округі, 210 U. S. 373 (1908) – АҚШ Жоғарғы Соты АҚШ Конституциясы бойынша тең процестік құқықтар сот тәртібімен шешілетін әкімшілік агенттік тыңдауларына қолданылатынын, бірақ заң шығарумен байланысты тыңдауларға қолданылмайтынын шешкен іс.

Құқықтық қағидалар

Заңмен қорғалатын процедуралар мемлекеттік органдардың сот тәртібімен шешім қабылдауға бағытталған қызметтеріне қолданылады, бірақ заң шығару сипатындағы қызметтеріне қолданылмайды.

Фактілер мен іс жүргізу тәртібі

Денвер (Сотталушы) қалалық жарғысының ережелері қалаға жергілікті жақсартулар жасау және осы жақсартулардан ерекше пайда көретін мүліктерге шығындарды салу құқығын береді. Лондондық (шағымданушы) бағалау туралы хабардар етілді, бірақ оны тыңдау мүмкіндігі болмады; хабарламада тек шағымдар мен наразылықтарды ұсыну мерзімі көрсетілген. Лондондық қалаға қарсы сотқа жүгінді, өзінің меншігіне жапсарлас көшенің асфальтталу шығындары үшін салық салынуын оның заңмен қорғалған сот процесі құқығын бұзу деп шағымданып дауласты.

Талдау

АҚШ Конституциясының 14-ші түзетуінің заңмен қамтамасыз етілген процестік құқықтары үкімет азаматтың өміріне, бостандығына немесе мүлігіне қол сұғып, оны тыңдау және тыңдалу мүмкіндігін талап етеді. Заңмен қамтамасыз етілген процестік құқықтар шешім шығару сипатындағы мемлекеттік әрекеттерге қатысты, бірақ заңнамалық сипатындағы әрекеттерге қатысты емес. Салық салу мәселесінде заң шығару органы азаматтарға заңмен қамтамасыз етілген процестік құқықтарды ұсынбастан салық салуға құқылы. Дегенмен, егер белгілі бір жеке тұлғаларға салық салу туралы шешімді заң шығарушы емес орган, нақты бір істің жеке фактілері мен жағдайларын негізге алғанда қабылдаса, онда шешім шешім шығару сипатында болады және заңмен қамтамасыз етілген процестік құқықтар қолданылады. Бұл процестік құқықтар толық сот отырысын талап етпейді, бірақ жазбаша мәлімдеме ұсыну мүмкіндігі ғана жеткіліксіз. Осы контексте заңмен қамтамасыз етілген процестің талабы – кем дегенде жеке басты түрде тыңдалу және дәлелдер ұсыну мүмкіндігі. Мұндай мүмкіндік берілмеген. Сондықтан бұл әрекет заңмен қамтамасыз етілген процесті бұзды және кепілдіктер жарамсыз деп танылды. Бұл іс агенттік ережелерін жасау процесінің қашан сотқа берілуге тиіс екенін анықтаған ең алғашқы істердің бірі болып табылады. Әкімшілік органдар ережелерін жасау аясында кең дискрециялық құқыққа ие, бірақ шешім қабылдау қажет болатын көптеген жағдайлар бар. Шағымдар нақты және нақты фактілерге қатысты болғанда, сотқа жүгіну дұрыс, өйткені судьяның құзыретіне жеке құқықтарға қатысты мәселелерді шешу кіреді. Ал егер болашақ саясатқа қатысты жалпы шағым болса, ережелерін жасау дұрыс, өйткені агенттіктің өз саласындағы тәжірибесі мен білімі осындай шешімдер қабылдауға көмектеседі. Осы істе Колорадо штатының заңы жер иелеріне салық бағаланғаннан кейін тыңдау өткізу құқығын бермеді, яғни мүлігінен айырылғаннан кейін тыңдауға мүмкіндік бермеді. Осылайша, жер иелеріне салық бағалаудан бұрын тыңдау өткізуге мүмкіндік беру, салық салынатын мүліктен айырылу алдындағы тыңдау құқығы, жер иелерінің үкімет әрекеттеріне наразылық білдірудің жалғыз жолы болды.