Кіріспе

Кело Нью-Лондон қаласы ісі, 545 U. S. 469 (2005), судья Джон Пол Стивенс бес судьядан құралған көпшілік атынан қаланың мәжбүрлі сатып алу құқығын пайдалануы "Такингс" ережесіне сәйкес келетінін жазды, себебі экономикалық өсімнен туындайтын қоғамның жалпы пайдасы "қоғамдық мүдде" деп танылды. Сот шешімінен кейін қала жеке құрылыс салушыға жобаны іске асыруға рұқсат берді, бірақ ол қаржыландыруға қол жеткізе алмады және жобадан бас тартты, ал даулы жер игерілмеген бос жатты. Бұл шешімге байланысты 47 штат мәжбүрлі сатып алу заңдарын күшейтті, ал 12 штат жеке тараптардың пайдасына мәжбүрлі сатып алуды тоқтату үшін конституцияларын өзгертті.

Өмірбаян

Бұл іс АҚШ Жоғарғы Сотына Коннектикут штатының Жоғарғы сотының Нью-Лондон қаласының пайдасына шығарған шешіміне шағымдану ретінде келіп түсті. Меншік иелері, оның ішінде бас талапкер Сузетт Кело, Коннектикут штаттық сотында қаланың өзінің эминенттік домен құқығын дұрыс пайдаланбағанын мәлімдеді. Эминенттік доменнің құқығы АҚШ Конституциясының Бесінші түзетуінің "Тейкингс" ережесімен және Он төртінші түзетуінің "Тәртіпті сот процесі" ережесімен шектеледі. "Тейкингс" ережесінде былай делінген: "...жеке меншік, әділ өтемақысыз, қоғамдық пайдалану үшін алынбауы керек". Он төртінші түзетуінің "Тәртіпті сот процесі" ережесіне сәйкес, бұл шектеу мемлекеттік және жергілікті билік органдарының әрекеттеріне де қолданылады. Талапкерлер экономикалық даму, жерді алудың және одан кейін Нью-Лондон даму корпорациясына берудің мақсаты, Бесінші түзету бойынша қоғамдық пайдалану болып танылмайды деп мәлімдеді. Коннектикут штатының Жоғарғы соты 2002 жылдың 2 желтоқсанында іс бойынша аргументтерді тыңдады. Штаттық сот 2004 жылдың 9 наурызында 4:3 дауыспен қаланың пайдасына шешім шығарды, көпшілік пікірді судья Флеминг Л. Норкотт кіші жазды, судьялар Дэвид М. Борден, Ричард Н. Палмер және Кристин Вертефюйль қосылды. Судья Питер Т. Зарелла қарсы пікір жазды, оған бас судья Уильям Дж. Салливан және судья Джоэтт Катц қосылды. Штаттық Жоғарғы сот экономикалық даму үшін эминенттік доменді пайдалану штаттық және федералдық конституциялардың қоғамдық пайдалану ережелерін бұзбайды деп шешті. Сот егер заң шығарушы орган экономикалық жоба жаңа жұмыс орындарын құрайды, салық және басқа қалалық кірістерді арттырады және депрессиядағы қалалық аймақты жандандырады деп тапса (егер бұл аймақ қираған болмаса да), онда жоба қоғамдық мақсатқа қызмет етеді, бұл қоғамдық пайдалану болып саналады. Сот сонымен қатар үкіметтің эминенттік домен құқығын жеке тұлғаға беруі Коннектикут Конституциясы бойынша конституциялық деп шешті. АҚШ Жоғарғы Соты Берман Паркерге қарсы және кейіннен Гавайи тұрғын үй басқармасы Мидкифке қарсы туындаған мәселелерді қарастыру үшін сертификат берді, атап айтқанда, "қоғамдық мақсат" Бесінші түзетудің "Тейкингс" ережесінің мақсаты үшін "қоғамдық пайдалану" болып табылады ма: "...жеке меншік, әділ өтемақысыз, қоғамдық пайдалану үшін алынбауы керек". Нақтырақ айтқанда, Бесінші түзету, Он төртінші түзетудің "Тәртіпті сот процесі" ережесі арқылы штаттарға қолданылатындықтан (негізгі мақаланы қараңыз: Құқықтардың жарғысын енгізу), жер иелерін экономикалық даму үшін, Берман сияқты, шұңқырларды және ақауларды жою үшін емес, қорғауды қамтамасыз ете ме? Кело 1984 жылдан бері Жоғарғы Сотта қарастырылған алғашқы маңызды эминенттік домен ісі болды. Осы уақыт ішінде штаттар мен муниципалитеттер эминенттік доменді пайдалануды баяу кеңейтті, көбінесе экономикалық даму мақсаттарын қамтиды. Кело ісінде Коннектикут штатында "экономикалық даму" үшін тіпті қираған жағдай болмаса да эминенттік доменге рұқсат беретін заң болды. Сонымен қатар, даму корпорациясы формальды түрде жеке тұлға болды, сондықтан талапкерлер үкіметтің бір жеке тұлғадан немесе корпорациядан жеке меншікті алып, оны екіншісіне беруі конституциялық емес деп мәлімдеді, егер үкімет мұны тек қайтару арқылы мүлікті жоғары салықтық кірістерді әкелетін пайдалану үшін қолданса. Кело қызу талқылаудың орталығына айналды және екі тараптан да көптеген қолдаушыларды тартты. Іс бойынша 40-қа жуық "amicus curiae" (жақсы дос) құжаты ұсынылды, оның 25-і талапкерлер атынан. Сузетт Келоның қолдаушылары либертариандық Әділет институтынан (істің жетекші адвокаттары) бастап NAACP, AARP, Оңтүстік Христиандық көшбасшылық конференциясы және Оңтүстік Джерси заң қызметіне дейін болды. Соңғы топтар достық хатқа қол қойып, эминенттік домен жиі саяси жағынан әлсіз қауымдастықтарға, азшылықтар мен қарт адамдардың көп шоғырланған жерлеріне қарсы қолданылатынын дәлелдеді. Іс 2005 жылдың 22 ақпанында талқыланды. Ауызша дәлелдемелер талапкерлердің (талапкерлердің) атынан Вашингтондағы Әділет институтының Скотт Г. Буллок, ал жауапкерлердің (жауапкерлердің) атынан Хартфордтағы (Коннектикут штаты) Horton, Shields & Knox компаниясының Уэсли У. Хортон ұсынды. Іс соттың жеті мүшесімен тыңдалды, төрағалық еткен судья Сандра Дей О'Коннор болды, өйткені бас судья Уильям Ренквист үйде медициналық емделуден кейін қалпына келді және судья Джон Пол Стивенс Флоридадан Вашингтонға оралуы кешіктірілді; екі судья да қатыспағандықтан, олар құжаттарды және ауызша дәлелдемелердің транскрипттерін оқыды және іс бойынша шешім қабылдауға қатысты. Іс барысында судья Антонино Скалия қаланың пайдасына шешім шығарылса, "жеке пайдалану мен қоғамдық пайдалану арасындағы айырмашылықты жояды ма?" деп сұрады. Ол сондай-ақ мемлекетке тек қана қосымша пайда әкелетін жеке пайдалану "көрсету күшін пайдалануды негіздеу үшін жеткілікті ме?" деп сұрады.