Кіріспе
Гей әдебиеті – гей қауымдастығы үшін немесе олардың қатысуымен жазылған, еркектердің гомосексуалистік қарым-қатынастарын көрсететін кейіпкерлер, сюжеттік желілер және/немесе тақырыптарды қамтитын әдебиеттің жиынтық атауы.
Gay literature is a collective term for literature produced by or for the gay community which involves characters, plot lines, and/or themes portraying male homosexual behavior.
Жалпы түсінік және тарих
Қоғамда гомосексуализмге қатысты көзқарас әртүрлі мәдениеттерде тарихи түрде өзгеріп отырғандықтан, ЛГБТ әдебиеті кең ауқымды тақырыптар мен ұғымдарды қамтиды. ЛГБТ адамдары бір жынысты махаббатты мойындау, түсіну және әдемілеу үшін көбінесе әдебиетке жүгінеді. Гомосексуализмге жағымсыз қатынас болған жағдайларда ЛГБТ әдебиеті, осыған байланысты психологиялық күйзеліс, құқықтық дискриминация, ЖҚТБ, өзіне деген жек көру, қорқыту, зорлық-зомбылық, діни айыптау, жоққа шығару, өзіне-өзі зиян келтіру, қуғын-сүргін және басқа да кедергілерге ұшыраған адамдардың жағдайын көрсетеді. Бір жынысты адамдар арасындағы махаббат тақырыбы әлемнің көптеген ежелгі мәтіндерінде кездеседі. Әсіресе, ежелгі гректер Платонның «Симпозиум» атты еңбегінде осы тақырыпты түрлі деңгейде зерттеген.
Ежелгі мифология
Көптеген мифологиялар мен діни аңыздарда ерлер арасындағы романтикалық сезімдер немесе жыныстық қатынастар туралы әңгімелер кездеседі, сондай-ақ жынысты өзгертуге алып келетін құдайлардың іс-әрекеттері де сипатталған. Бұл мифтер ЛГБТ+ өрнегінің түрлері ретінде түсіндірілді және оларға қазіргі заманғы сексуалдық және гендерлік ұғымдар қолданылды. Мифтер жеке мәдениеттерге өздерінің ерекше әлеуметтік институттарын түсіндіру және бекіту үшін, сондай-ақ трансгендерлік идентиті немесе гомосексуализмнің себебін түсіндіру үшін пайдаланылған. Классикалық мифологияда Зевс, Аполлон, Посейдон және Геракл (тиісінше Ганимед, Гьяцинт, Нерит және Гилас) сияқты ежелгі грек құдайлары мен батырларына еркектердің махаббаты жатқызылды, бұл педерастия дәстүрінің көрінісі және растауы болды.
Алғашқы еңбектері
Гомер б.з.б. VIII ғасырындағы «Илиада» троян соғысы эпопеясында Ахилл мен Патроклдың гомосексуалистік махаббатын тікелей бейнелемесе де, кейінгі ежелгі авторлар осы қарым-қатынасты осылай көрсеткен. Б.з.б. V ғасырдағы жоғалған «Мирмидондар» трагедиясында Эсхил Ахилл мен Патроклды педерастикалық ғашықтар ретінде бейнелейді. Пьесаның сақталған бір фрагментінде Ахилл «біздің жиі өбісуіміз» және «санның құлшыныспен бірігуі» туралы айтады. Платон да өзінің «Симпозиум» (б.з.б. 385–370) еңбегінде осылай жасайды; спикер Федр Эсхилден үзінді келтіріп, Ахиллді адамдардың қалай батыл болатыны және тіпті сүйіктілері үшін құрбан болатынының мысалы ретінде көрсетеді. Эсхин «Тимархқа қарсы» сөйлеуінде Гомер «олардың махаббатын жасырып, достығына атау беруден қашқан» дейді, бірақ Гомер білімді оқырмандардың «олардың терең сезімі» туралы түсінетінін ескергенін айтады. Платонның «Симпозиум» еңбегінде гомо және гетеросексуалдылықты түсіндіретін жаратылыс мифы (Аристофанның сөзі) және ерлер арасындағы педерастикалық дәстүр мен эротикалық махаббат (Павсанийдің сөзі) талқыланады, сондай-ақ оның басқа да диалогтарында, мысалы «Федр» еңбегінде де осы тақырыптар қамтылған. Ежелгі Грециядағы педерастия дәстүрі (б.з.б. 650 жылдан бастап) және кейіннен ежелгі Римдегі шектеулі гомосексуализмді қабылдау еркектер арасындағы тартымдылық пен сексуалдық қатынас туралы түсінікті ежелгі поэзияға сіңірді. Вергилийдің «Еклогтарының» екіншісінде (б.з.б. I ғасыр) шабандоз Коридон Алексис деген жігітке деген махаббатын жариялайды. Сол ғасырда Катуллдың эротикалық поэзиясының бір бөлігі басқа ер адамдарға арналған (Carmen 48, 50 және 99), ал үйлену әнінде (Carmen 61) ол әйелімен алмастырылатын еркек жалдамалы қызметшіні бейнелейді. Оның «Carmen 16» атты танымал өлеңінің алғашқы жолы «латын тіліндегі ең ұятсыз сөздердің бірі» деп есептеледі. Петронийдің «Сатирикон» романы Энколпий мен оның сүйіктісі, он алты жасар, әдемі және тәжірибелі Гиттонның басынан өткен оқиғаларды баяндайды. Бұл роман б.з. I ғасырында, Нерон тұсында жазылған және гомосексуализмді бейнелейтін ең ерте мәлім мәтін болып табылады. 11 ғасырдың басында Мурасаки Шикибу жазған әйгілі жапон туындысы «Гендзи туралы әңгімеде» 3-тарауда Хикару Гендзиді Уцусеми ханым қабылдамайды және оның орнына оның жас інісімен ұйықтайды: «Гендзи баланы өзіне тартты. Гендзи, айтуынша, оның салқын әпкесінен гөрі жігіт оған көбірек ұнады». Антонио Рокконың 1652 жылы анонимді түрде жарық көрген «Алкивиад мектеп оқушысы» еңбегі гомосексуалистік содомияны қорғауға арналған итальяндық диалог. Ежелгі заманнан бері жазылған осындай ашық шығарманың алғашқысы, оның «карнавалдық сатира», педерастияны қорғау немесе порнографиялық шығарма ретіндегі мақсаты белгісіз және талқыланып жүр. Ортағасырлық Еуропаның бірнеше еңбектерінде гомосексуализмге сілтемелер бар, мысалы Джованни Боккаччоның «Декамерон» романында немесе Ланвал, француз лайында, онда рыцарь Ланвалды Гвинера «әйелдерге құштар емес» деп айыптайды. Басқалары да гомосексуалистік тақырыптарды қамтиды, мысалы «Иде мен Олив» туындысы.
18-19 ғасырлар
Ағарту дәуірі (1650-1780 жылдар) деп аталатын кезең Батыс Еуропадағы қоғамның дәстүрлі ұстанымдарына жалпы қарсылық тудырды. Классикалық Грекия мен Рим дәуіріне деген ерекше қызығушылық, оларды "қазіргі өмірдің үлгісі" ретінде қарастыру, гректердің жалаңаштыққа, еркек денесіне және еркектер арасындағы достыққа (сондай-ақ, сөзсіз гомоэротикалық мәнділікке) деген құрметін өнер мен әдебиетке енгізді. Сол кезде гей авторлар гомосексуалды оқырмандар танитын белгі ретінде грек мифологиясының кейіпкерлеріне сілтеме жасауды жиі қолданды. Сол кезеңдегі гейлер "көбінесе ежелгі Грекия мен Римде гомосексуалды қатынастарға төзімділікпен және тіпті ынталандырумен қаралатынын" түсінді, ал осы мәдениеттерге сілтеме жасау автордың немесе кітаптың гей оқырмандарына және гей тақырыптарына деген симпатиясын білдіретін болса, гетеросексуалды оқырмандар оны байқамай қалуы мүмкін. Бұл, сондай-ақ, Брэм Стокердің "Дракула" (1897) романына әсер етті. Ежелгі Грекияда оқиғасы өрбитін неміс романында бірнеше жұп – оның ішінде гомосексуалды жұп – ғашық болып, кедергілерді жеңіп, бақытты өмір сүреді. XVIII ғасырдың соңында күш алған романтизм ер адамдарға "бір-біріне терең сезім білдіруге" мүмкіндік берді, ал ежелгі Грекияның "еркектер арасындағы махаббаттың утопиясы" деген мотиві мұны бейнелеуге қолайлы құрал болды. Алайда, Герцог Августтың кейбір замандастары оның кейіпкерлері "еркектер арасындағы достықтың шегінен асып, ұятсыз эротизмге бой алды" деп санайтын. Америкадағы алғашқы гей-роман – Байард Тейлордың "Джозеф және оның досы: Пенсильванияның тарихы" (1870), жаңадан никелескен жас жігіттің екінші еркекке ғашық болу оқиғасы. Роберт К. Мартин оны "гомосексуализмге қатысты саяси ұстанымды қабылдауда өте нақты" деп сипаттайды және Филип кейіпкері "қоғамның қалыпты үлгісіне сәйкес келмейтіндердің" құқықтарын "қорғауға" тырысады. Генри Блейк Фуллердің 1898 жылғы "Ас-Жудада" пьесасы және 1919 жылғы "Бертрам Коуптың жылы" романы гомосексуалистік қатынастар тақырыбындағы алғашқы американдық әдебиеттердің бірі ретінде танылады. Ағарту дәуірінің тудырған "ашықтық атмосферасы" Джон Клелендтің әйгілі "Фэнни Хилл" (1749) сияқты порнографиялық туындылардың жарық көруіне себеп болды, онда еркектер арасындағы гомосексуалдық қатынастың сирек кездесетін суреттемесі бар. Бір ғасырдан кейін жасырын түрде жарияланған "The Sins of the Cities of the Plain" (1881) және "Teleny, or The Reverse of the Medal" (1893) – гомосексуализмге тікелей және негізінен қатысты ағылшын тіліндегі порнографияның алғашқы екі туындысы. "The Sins of the Cities of the Plain" еркек жезөкше туралы, ал оқиға Кливленд көшесіндегі дау мен Оскар Уайльдтың сот процесі кезінде Лондонда өрбиді. Уайльдтың көбірек танымал "Дориан Грейдің суреті" (1890) романы оқырмандарды оның сезімталдығымен және ашық гомосексуалистік кейіпкерлерімен әлі де таң қалдырды. Дрю Бэнкс Дориан Грейді жаңашыл гей кейіпкер деп атады, себебі ол "гедонистік ер адамдардың ұзақ тізіміндегі алғашқылардың бірі болды, оның гомосексуалды бейімділігі қорқынышты тағдырға ұшырады". Француз реалисі Эмиль Золаның "Нана" (1880) романында гетеросексуалды қатынастардың көптеген түрлерімен қатар, сондай-ақ, лесбияндық көріністермен бірге Лабордет есімді бір гомосексуалдық кейіпкер бейнеленген. Париж театр қоғамы мен деми монд оның қатысуына және делдалдық рөліне көптен таныс; ол барлық әйелдерді біледі, оларды сүйемелдейді және оларға тапсырмалар орындайды. Ол "паразит, тіпті пайдакөрушінің әсерімен", бірақ көптеген еркектерге қарағанда көбірек сымбатты тұлға, олар сияқты моральдық қорқақ, бірақ физикалық тұрғыдан батыл және стереотип емес.
20 ғасыр
20-ғасырда гомосексуализм тақырыбы ашық талқыланды және қоғамның оны түсінуі дамыды. Көптеген романдарда ашық гей тақырыптары мен кейіпкерлері пайда бола бастады, бұл олардың негізгі ағымдағы немесе көркем әдебиеттер саласындағы орнын нығайтты. Нобель сыйлығының иегері Андре Жидтің жартылай автобиографиялық романы «Әдепсіз» (1902) жас араб жігіттеріне деген құштарлығынан жаңадан үйленген ер адамның қайта оянуын көрсетеді. Байард Тейлордың «Жозеф және оның досы» (1870) американдық гей-романның алғашқысы болса, Эдвард Прайм Стивенсоннің «Имре: естелік» (1906) гомосексуал жұптың бақытты және біріккен күйде аяқталатын алғашқы романы болды. Бұл кітап бастапқыда «Ксавье Майн» деген псевдониммен жеке басылымда шықты және жаңа достығы махаббатқа айналған британдық аристократ пен венгр солдатының оқиғасын баяндайды. Томас Маннның 1912 жылғы «Венециядағы өлім» повесінде қартайған жазушы жас поляк жігітіне ғашық болады. Марсель Прусттың «Жоғалған уақытты іздеу» (1913–1927) және Жидтің «Қалтагерлер» (1925) романдары да гомосексуалистік тақырыптарды зерттейді. Британдық жазушы Э. М. Форстер өзінің гомосексуализмін кең жұртшылықтан жасыра отырып, романдар жазушы ретінде танымал болды. 1913–14 жылдары ол «Морис» атты bildungsroman жазды, онда жас, жоғарғы орта тапқа жататын адам өзін-өзі тану арқылы басқа еркектерге деген тартымдылығын, екі қарым-қатынасын және көбінесе түсініксіз немесе жауыз қоғаммен қарым-қатынасын көрсетеді. Кітап өзінің сенімділігімен және бақытты аяқталуымен ерекшеленеді. «Бақытты аяқталу маңызды болды, – деп жазды Форстер, – мен көркем әдебиетте екі адам бір-біріне ғашық болып, онымен мәңгілік бірге болу керек деп шештім, өйткені көркем әдебиет бақытты басты ұғым ретінде қарастырады». Кітап 1971 жылы Форстердің өлімінен кейін ғана жарық көрді. Блэр Найлздың «Кейіпкер аға» (1931) романы 1920-шы жылдардың соңы мен 1930-шы жылдардың басында Нью-Йоркте гетеросексуал әйел мен гей ер адамның арасындағы платоникалық қарым-қатынас туралы, Гарлем Ренессансы кезеңіндегі гомосексуалдық мәселелерді объективті зерттейді. Романның журналистік көзқарасы, жанашырлығы, төзімділік пен жанашырлықты насихаттағаны мақталғанмен, ол ертедегі гей-романдардың қатарына кіреді және «трагикалық мелодрама түрінде түсірілген», ал редактор және автор Энтони Слайдтың айтуынша, «әдебиеттегі гей кейіпкерлер қайғылы аяқталуы керек деген негізгі болжамды көрсетеді». 1926 жылы жарық көрген гей автор және суретші Ричард Брюс Нюгенттің «Түтін, лилиялар және нефрит» әңгімесі афроамерикалық жазушының өзінің гомосексуализмі туралы ашық айтқан алғашқы туындысы болды. Оның тақырыбы бисексуалдық және нәсілдер аралық еркектердің құштарлығы болды. Форман Браунның 1933 жылы Ричард Микер деген псевдониммен жарық көрген «Жақсы періште» романы гей өмір салтын айыптамай суреттейтін ерте роман. Кристофер Кэри оны «әдемі бақытты аяқталатын алғашқы гомосексуалды роман» деп атады. Слайд XX ғасырдың бірінші жартысындағы ағылшын тіліндегі төрт танымал гей романын атады: Джуна Барнстың «Найтвуд» (1936), Карсон МакКаллерстің «Алтын көздегі шолулар» (1941), Трумэн Капоттің «Басқа дауыстар, басқа бөлмелер» (1948) және Гор Видальдің «Қала мен тірек» (1948). Жасы ұлғайып, өзінің гомосексуализмін ашқан жас жігіттің оқиғасы, «Қала мен тірек» (1946) – Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі алғашқы роман, оның ашық гей және жақсы бейімделген басты кейіпкері әлеуметтік нормаларға қарсы шыққандықтан әңгіменің соңында өлтірілмейді. Бұл сонымен қатар «соғыс әсерімен жазылған гей-роман» деп аталады, ол сол кезеңдегі еркек гомосексуализмімен тікелей айналысатын бірнеше кітаптың бірі. «Қала мен тірек» «40-50-жылдардағы гей-романның ең атақтысы» деп аталады. Ол көпшілік арасында үлкен жанжал туғызды, оның ішінде жалғандық пен сын-пікірлер болды, өйткені ол гомосексуализм әдетте аморальдық деп саналатын уақытта жарық көрді және ол ашық гомосексуализмді табиғи мінез-құлық ретінде бейнелейтін қабылданған американдық автордың алғашқы кітабы болды. Қазіргі ғалымдар романның гей әдебиетінің көрінуіне маңыздылығын атап өтті. Майкл Бронски «гей еркектер тақырыбындағы кітаптар лесбияндықтарға қарағанда сыншылардың көбірек назарын аударды» және «Гор Видал сияқты жазушылар гомофоб сыншыларының шабуылдарына ұшыраған кезде де маңызды американдық жазушылар ретінде қабылданды» деп атап өтті. Ян Янг Екінші дүниежүзілік соғыстың әлеуметтік бұзылыстары қоғамдық моральды өзгерткенін атап өтті және «Қала мен тірек» романын соғыс тақырыбындағы романдардың қатарында атады, олар әскери ортаны ашық гомосексуалдық мінез-құлықтың фоны ретінде пайдаланады. Юкио Мисиманың «Масканың жасырын сыры» (1949), Умберто Сабаның «Эрнесто» (1953 жылы жазылған, 1975 жылы қайтыс болғаннан кейін жарияланған) және Джеймс Болдуиннің «Джованнидің бөлмесі» (1956). Мэри Реноның «Шаршы» (1953) британдық соғыс романы гомосексуал ер адамдар туралы, әскери қызметте де, одан тыс да, тез арада гей қауымдастығының арасында бестселлерге айналды. Реноның тарихи романдары «Шараптың соңғы тамшысы» (1956), ежегі гректердегі афиналық педерастия туралы және «Парсы ұлы» (1972), Александр Македонский және оның құлы Бaгоaс туралы да осы үрдіске қосылды. Аллен Друридің 1959 жылғы бестселлерлік және Пулитцер сыйлығын жеңіп алған «Кеңес және келісім» атты саяси романының кілтті элементі – жас АҚШ сенаторы Бригам Андерсонның, соғыс кезіндегі құпия гомосексуалдық кездесуін жасыруы. 2009 жылы «The Wall Street Journal» газетінде Скотт Саймон Друри туралы былай жазды: «консервативті Вашингтондық жазушы Голливуд либералдарынан гөрі прогрессивті болған», Андерсон кейіпкерінің «өзінің қарым-қатынасы туралы ашық және өкінусіз» екенін айтады және оны «Друридің ең тартымды кейіпкері» деп атады. Фрэнк Рич 2005 жылы «The New York Times» газетінде былай жазды:
«50-60-жылдардағы Вашингтонда бір шенеунік гей екені анықталса, бұл мансаптық өлімге ғана емес, тіпті өмірге де қауіпті болуы мүмкін еді. Бірақ Друри, сол кездегі антикоммунистік консерватор, кейіпкерге жабайылықпен қарады, оны жамандыққа жатқызбады. Сенатордың гей қарым-қатынасы, оның айтуынша, «екіншіге зиян келтірмейтін жеке мәселе» еді. Кейіннен Друри «Сатурн тағы» (1971) романында бір ер адамның екіншісіне деген өшпес махаббаты туралы жазды. Мазаланған гомосексуалдық Солт МакАллистер Альфа Зета бауырластығының және олардың отбасыларының бір бөлігі болып табылады, Друри 60 жыл бойы университеттеріндегі романдарының барысында оларды бақылайды (1990–1998), сондай-ақ Рене Сурратт – «студенттерді азғын билікке салушы» және трагикалық махаббатқа тап болған Амос Уилсон мен Джоэл. 1999 жылы «The New York Times» газетінде Эрик Тарлофф Друридің барлық туындыларын бағалап, «гомосексуализм Друридің көңіліне тиетін жалғыз азшылық тобы сияқты көрінеді» деп атап өтті. Қазіргі заманғы отбасының гетеросексуалды бейнесі басым болды және «бір жынысты құштарлық туралы қоғамдық пікірлерге жақын болмады». Дегенмен, Пай Сянь Юнның «Нефриттік махаббат» (1960), «Айлы арман» (1960), «Жастық» (1961) және «Он жеті жастағы жалғыздық» (1961) – еркектердің гомосексуалдық құштарлығын зерттейтін повестьтер мен әңгімелер «Xiandai Wenxue» журналында жарияланды. Ол 1969 жылы «Көктемдегі жарқын жұлдыздар» атты туындысын жариялады, онда Тайбэйдің «Жаңа саябағы» ауданына жиі баратын гей кейіпкерлердің өмірі суреттелген, бұл кейіпкерлер 1983 жылы жарық көрген «Кристалл ұлдар» романында да пайда болады. «Кристалл ұлдар» 1970-ші жылдардағы Тайбэйде өтеді және Ли Циннің мектептен қуылғаннан кейінгі өмірін көрсетеді, себебі ол сыныптасы Чжао Инмен сексуалдық қарым-қатынас жасаған. Бұл роман «гомосексуалдық қауымдастықтағы күресті бейнелейтін алғашқы қытай романы» ретінде танылады және «1970-ші жылдардағы Тайванның әлеуметтік-тарихи ортасынан өркендеген». 1960-шы жылдардың басында Тайванда жарық көрген басқа туындылардың арасында Чжан Куэйдің «Қос күн» (1961) романы, онда еркектердің гомосексуалдық құштарлығы бейнеленген, және Куо Лянхуэйдің «Шөп жасыл» (1963) романы, онда екі тайвандық орта мектеп оқушысының бір-біріне деген сексуалдық және романтикалық құштарлығы суреттелген. «Қос күн» романының тайвандық гей әдебиеті сахнасындағы орны күмәнді, өйткені еркектердің гомосексуализмі осы туындының негізгі тақырыбы емес...
For a public official to be identified as gay in the Washington of the 50s and 60s meant not only career suicide but also potentially actual suicide. Yet Drury, a staunchly anti Communist conservative of his time, regarded the character as sympathetic, not a villain. The senator's gay affair, he wrote, was "purely personal and harmed no one else." Drury later wrote about the unrequited love of one male astronaut for another in his 1971 novel The Throne of Saturn, Tormented homosexual North McAllister is one of the ensemble of Alpha Zeta fraternity brothers and their families that Drury follows over the course of 60 years in his University novels (1990 1998), as well as René Suratt — villain and "bisexual seducer of students" — and the tragic lovers Amos Wilson and Joel. Assessing Drury's body of work in 1999, Erik Tarloff suggested in The New York Times that "homosexuality does appear to be the only minority status to which Drury seems inclined to accord much sympathy." The heterosexual image of the modern family dominated, and "public discourses of same sex desire were almost non existent." Nevertheless, Pai Hsien yung's Jade Love (1960), "Moon Dream" (1960), "Youthfulness" (1961), and "Seventeen Years Old and Lonely" (1961) — novellas and short stories exploring male homosexual desire — were published in Xiandai Wenxue. He published "A Sky Full of Bright, Twinkling Stars" in 1969, which follows gay characters who frequent Taipei's New Park area and would appear in Pai's 1983 novel Crystal Boys. Crystal Boys is set in 1970s Taipei and covers the main character Li Qing's life after he is expelled from school for engaging in sexual relations with his classmate Zhao Ying. It is commonly identified as "the first Chinese novel that depicts the life struggles in the homosexual community [and] grew out of the particular socio historical environment of Taiwan in the 1970s." Other works published in Taiwan in the early 1960s include Chiang Kuei's Double Suns (1961), with depictions of male homosexual desire, and Kuo Liang hui's Green Is the Grass (1963), which follows two Taiwanese middle school boys who exhibit sexual and romantic desires toward each other. The status of Double Suns in the Taiwanese gay literature scene has been questioned since male homosexuality is not the main focus of the work. On this, Chi Ta wei comments on its influence and significance in the history of homosexual literature in Taiwan, writing that "[t]o underestimate [the characters of Double Suns] and deem them 'not homosexual enough' is to truncate the history of literature and to regulate the ever elusive homosexuality to a confined definition." James Baldwin followed Giovanni's Room with Another Country (1962), a "controversial bestseller" that "explicitly combines racial and sexual protests structured around the lives of eight racially, regionally, socioeconomically, and sexually diverse characters." Claude J. Summers wrote of Christopher Isherwood's A Single Man (1964):
A Single Man more fully develops the context of gay oppression than do [Isherwood's] earlier novels To portray homosexuals as simply another tribe in a nation comprising many different tribes is both to soften the stigma linked to homosexuality and to encourage solidarity among gay people. And by associating the mistreatment of homosexuals with the discrimination suffered by other minorities in America, Isherwood legitimizes the grievances of gay people at a time when homosexuals were not recognized either as a genuine minority or as valuable members of the human community. Presaging the gay liberation movement, A Single Man presents homosexuality as simply a human variation that should be accorded value and respect and depicts homosexuals as a group whose grievances should be redressed. George Baxt's A Queer Kind of Death (1966) introduced Pharaoh Love, the first gay black detective in fiction. The novel was met with considerable acclaim, and The New York Times critic Anthony Boucher wrote, "This is a detective story, and unlike any other that you have read. No brief review can attempt to convey its quality. I merely note that it deals with a Manhattan subculture wholly devoid of ethics or morality, that said readers may well find it 'shocking', that it is beautifully plotted and written with elegance and wit and that you must under no circumstances miss it." Love would be the central figure in two immediate sequels Swing Low Sweet Harriet (1967) and Topsy and Evil (1968) and also two later novels, A Queer Kind of Love (1994) and A Queer Kind of Umbrella (1995). In his controversial 1968 satire Myra Breckinridge, Gore Vidal explored the mutability of gender roles and sexual orientation as being social constructs established by social mores, making the eponymous heroine a transsexual waging a "war against gender roles". In 1969, Taiwanese author Lin Hwai min published "Cicada" in his short story collection of the same name, Cicada. "Cicada" follows the lives of several college students living in Ximending, Taipei, who explore and struggle with expressing homosexual desires for each other. Though Thomas Pynchon's Gravity's Rainbow (1973) was unanimously recommended by the Pulitzer Prize fiction jury to receive the 1974 award, the Pulitzer board chose instead to make no award that year. In 2005 Time named the novel one of its "All Time 100 Greatest Novels", a list of the best English language novels from 1923 to 2005. Other notable novels from the 1970s include Manuel Puig's Kiss of the Spider Woman (1976), Andrew Holleran's Dancer from the Dance (1978), and Tales of the City (1978), the first volume of Armistead Maupin's long running Tales of the City series. Bret Easton Ellis also came to prominence with Less than Zero (1985), The Rules of Attraction (1987) and later American Psycho (1991). Nobel Prize winner Roger Martin du Gard's unfinished Lieutenant Colonel de Maumort, written between 1941 and 1958, was published posthumously in 1983. It explores adolescent homosexual relations and includes a fictional first person account, written in 1944, of a brief tragic encounter between a young soldier and a bakery apprentice in rural France. Colombian born gay author Fernando Vallejo on 1994 published his semi autobiographical novel Our Lady of the Assassins. The novel deals with the topic of homosexuality in a secondary way, but it is notable for being set in the context of a Latin American country where it is a taboo. Taiwanese author Chu T'ien wen's Notes of a Desolate Man (1994) is written from the first person perspective of a Taiwanese gay man. Chu compiled the experience of gay men in various cultures as portrayed through media to construct the narrative of Notes of a Desolate Man. The novel has often been criticized by Taiwanese critics for its fragmentary structure and narrative, due to Chu's frequent use of quotations and references. Chu's "presumably heterosexual" and female identity has also inspired various different readings of the novel, as well as "a tension that has been used to serve very different sorts of sexual politics." The following year, Chi Ta wei published Sensory World (1995), which is composed of short stories are significant because of their explicit discussion of sex, sexuality, gender, transgender identity, and male homosexual desire. In 1997, Chi published Queer Carnival, which contains a detailed list of Taiwanese queer literature (covering themes of gay, lesbian, transgender, and other sexuality and gender identities). In 1997, the short story "Brokeback Mountain" written by Annie Proulx was published. It would be later adapted into a critically acclaimed Academy Award nominated film in 2005. The founding of the Lambda Literary Award in 1988 helped increase the visibility of LGBT literature.
21 ғасыр
21-ші ғасырда ЛГБТ әдебиетінің көп бөлігі жоғары деңгейде дамыды және көптеген туындылар кең танылды. Алан Холлингхерст, Майкл Каннингэм, Колм Тойбин, Джон Бойн және Эндрю Шон Грир сияқты көрнекті авторлар бар. Грийр, өзінің геи екенін ашық айтқан, 2018 жылы «Лесс» романы үшін Пулитцер сыйлығын жеңіп алды. ЛГБТ тақырыптары жоғары сапалы жасөспірімдер әдебиетінде көбірек көріне бастады, оның ішінде Алекс Санчес, Стивен Чбоски, Шям Сельвадурай, Перри Мур, Адам Сильвера, Бенджамин Алире Саенц және Дэвид Левитан сияқты белгілі авторлар бар. Бекки Альберталидің «Симон және Homo Sapiens күн тәртібі» атты жасөспірімдер романы 20th Century Fox компаниясымен «Love, Simon» көркем фильміне бейімделді, бұл гей жасөспірімдердің махаббатына арналған ірі студияның алғашқы фильмі. Кейси Маккуистонның «Қызыл, ақ және корольдік көк» жасөспірімдерге арналған гей және бисексуалдық романтикалық әдебиеттің тағы бір мысалы, ал қазір Amazon Studios осы туындыны киноға бейімдеу жұмыстарын жүргізіп жатыр.
Гейлік целлюлоза
Гей-пульпалық көркем әдебиет немесе гей-пульпалар – еркектердің гомосексуализміне, әсіресе еркектер арасындағы қатынастарға сілтеме жасайтын, және арзан бағада шығарылатын, көбінесе ағаш целлюлозасынан жасалған жұқа кітаптардағы баспа шығармалар. Лесбияндық пульпалық көркем әдебиет – әйелдер туралы осындай туындылар. Гей-пульпалық жазулар антологиясының редакторы Майкл Бронски кіріспесінде: «Гей-пульпа – нақты термин емес, ол әртүрлі шығу тегі мен сату нарығына ие әртүрлі кітаптарды атау үшін қолданылады» деп жазады. Көптеген адамдар бұл терминді 1970 жылға дейін шығарылған «классикалық» гей-пульпаларға қатысты қолданса, кейде сол жылдан бері шығарылған қағаз кітап немесе журнал түріндегі гей-эротикалық туындыларға немесе порнографияға да қолданады.
Фикциялық фантастика
[[Файл:Кармила. Шердан Ле Фанудың лесбиянка вампирлер повесі Кармилланың (1872) алғашқы басылымынан Д.Х.Фрестонның суреті. Пулп журналы дәуірінде (1920-1930 жылдар) кез келген жыныстық мазмұн жанрлық ғылыми фантастика мен фантастикада сирек кездесетін. Кейбір жазушылар өздерінің шығармаларына көбірек ашық жыныстық мазмұнды енгізе алды, өйткені ғылыми фантастика мен фантастиканың оқырмандары 1950 жылдары қартаюға кірісті; алайда 1960 жылдардың аяғына дейін аздағандары баламалы жыныстық бағдарды немесе гендерлік рөлдерді қайта қарастырды немесе жыныстық мәселелерді ашық зерттеді. Лоис Макмастер Буйолдтың "Афонның Итаны" (1986) романында "әдеттегідей емес кейіпкер" – гей акушер доктор Итан Уркхарт, оның алғашқы әйелмен бірге өткізген қауіпті оқиғасы гомосексуализмнің қалыпты құбылыс болып табылатын болашақ қоғамды және біздің әлемдегі сексизм мен гомофобияны көрсетеді. Эрик Гарбер және Лин Палеоның "Уран әлемдері" (1983) гей, лесбиянка, трансгендер және осыған байланысты тақырыптар туралы ғылыми фантастика әдебиетінің беделді нұсқамасы болып табылады. Кітап 1990 жылға дейін жарық көрген ғылыми-фантастикалық әдебиетті қамтиды (2-ші басылым, 1990), әр шығармаға қысқаша шолу мен түсініктеме береді. Спекулятивтік көркем әдебиет авторларға және оқырмандарға шынайы өмірдегі мәдениеттерден ерекшеленетін қоғамдарды елестету еркіндігін бергендей, бұл еркіндік спекулятивтік көркем әдебиетті оқырмандарды өзінің гетеронормативтік мәдени болжамдарын қайта қарастыруға мәжбүрлейтін жыныстық бейімділікті зерттеудің пайдалы құралы етеді. ЛГБТ оқырмандары өздерін мутанттармен, ғарышкерлермен және басқа да көркем әдебиеттердегі аутсайдер кейіпкерлермен қатты сәйкестендіреді деп мәлімделген. Джеймс Дженкинс Валланкурт кітаптарынан гей фантастика мен қорқыныштың арасындағы байланыс 1790-шы жылдар мен 1800-жылдардың басындағы готикалық романдарға барып такай жалғасатынын атап өтті. Джеймс Р. Келлер атап айтқанда, "гейлер мен лесбиянкалар оқырмандары вампирдің бейнесімен тез танысып, оның жыныстық аутсайдерлік тәжірибелерімен қатар келетінін айтады" деп жазады. Ричард Дайер "Түннің балалары" мақаласында вампирлік көркем әдебиеттердің гомоэротикалық мотивтерін талқылайды, ең алдымен "құпиялық қажеттілігі, тыйым салынған құмарлықтың берік болуы және ашылудан қорқу". Вампир Стоккердің Дракуласынан бұрын бір жынысты құмарлықтың қайталанатын метафорасы болғандықтан, Дайер вампирлердің тарихи түрде ертерек бейнелері қорқынышты туғызуға бейім екенін және кейінгілері осы қорқынышты мерекеге айналдыратынын байқады. Бұл "кейір және вампирдің арасындағы кеңінен танылған ұқсастық" нығая түсті. 1989 жылға дейін Комикс кодексі билігі (CCA) тыйым салған негізгі АҚШ комикстерінде гомосексуализм туралы кез келген ескертумен, АҚШ-та осы мәселелерді зерттеудің алғашқы әрекеттері кейіпкердің жыныстық бейімділігіне қатысты нәзік нұсқамалар немесе ішкі мәтін түрінде болды. ЛГБТ тақырыптары 1970 жылдардың басында жер асты комикстерінде қарастырылды. Тәуелсіз түрде бірден шығарылған комикстер мен сериалдар, көбінесе гей-құрастырушылар шығарған және автобиографиялық сюжет желілері бар, ЛГБТ оқырмандарына қызығушылық тудыратын саяси мәселелерді қарастырды. Комикстерде де жасырын мағыналар мен ым-ишаралар бар, олардың газеттердегі кең таралуы олардың даулы материалдарды қосуын шектеді. Алғашқы ашық гей кейіпкерлер 1970 жылдардың соңында көрнекті жолақтарда пайда болды; ЛГБТ мәселелерін осы атауларда бейнелеу бүгінгі күнге дейін мақтау мен айыптаудың дауысты реакциясын тудырады. ЛГБТ аудиториясына бағытталған комикстер сондай-ақ гейлер мен лесбиянкаларға арналған журналдарда синдикатталады және комикстер ЛГБТ-ға қатысты мәселелерге қатысты адамдарды оқыту және нақты әлем саясатына ықпал ету үшін құрылды, олардың форматы мен таралуы оларға әдеттегі білім беру материалдарына қарағанда неғұрлым нәзік, күрделі және оң хабарларды беруге мүмкіндік береді. Комикстердегі ЛГБТ тақырыптарының суреттеуі бірнеше атақты наградалармен, соның ішінде Гейлактик Спектр сыйлығы мен GLAAD Media Awards үздік комикс және комикс үшін танылды. 1990 жылдан бастап ЛГБТ тақырыптары АҚШ-тың негізгі комикстерінде, соның ішінде гей кейіпкері жұлдыз болған бірқатар атауларда кеңінен таралды. Еуропалық комикстер ертеректен көпшілікке тартымды болды. Цензураның жоқтығы және комикстердің ересектерге арналған ойын-сауық құралы ретінде көбірек қабылдануы ЛГБТ кейіпкерлерін бейнелеуге қатысты аз дауға себеп болды. Танымал жапондық манга дәстүрі 1970 жылдардан бері гомосексуалдық қарым-қатынастарды көрсететін қыздар комикстерінің жанрларын қамтиды, яой және юри түрінде. Бұл туындылар көбінесе өте романтикалық болып келеді және көбінесе гей емес сипатталатын архетиптік кейіпкерлерді қамтиды. 1990 жылдардағы жапондық "гей бумы" кезінде ЛГБТ тұтынушыларына бағытталған мангалар жиынтығы жасалды, олар неғұрлым реалистік және автобиографиялық тақырыптарды қамтиды. Порнографиялық манга да көбінесе лесбиянкалар мен интерсекс адамдардың сексуалды бейнелерін қамтиды. Теоретиктер ЛГБТ кейіпкерлерінің негізгі комикстерде әдетте гетеросексуалдық қоғамға сіңірілгенін, ал баламалы комикстерде ЛГБТ мәдениетінің әртүрлілігі мен ерекшелігіне баса назар аударылатынын атап өтті.
Бисексуалдық тақырыптар
2020 жылға дейін балалар сурет кітаптарының көркем әдебиетінде балалардың немесе ересектердің ашық бісексуалды кейіпкерлері болған жоқ. Бір жынысты адамдармен қарым-қатынаста болған тарихи тұлғалар туралы көптеген ғылыми-танымдық сурет кітаптарында осы қарым-қатынастарға назар аударылмаған немесе оларды жасырған, бірақ кем дегенде біреуі – Надя Финктың 2017 жылғы «Фрида Кало: ұлдар мен қыздар үшін» кітабы Калоның ерлер мен әйелдерді де сүйгенін айтады. Жастарға арналған көркем әдебиетте бісексуалды кейіпкерлер кездеседі, мысалы, Сара Райанның «Әлемнің императрицасы» (2001), Брент Хартингердің «Жанды соратын ми зомбилерінің шабуылы / Жанды соратын ми зомбилерінің күйеуі» (2007), Лили Уилкинсонның «Розовый» (2009) және Джули Энн Петерстің «Біздің бітіру кешіміз (қабылдаңыз)» (2012) кітаптарында. Жастар әдебиетінде бісексуалдар көбінесе шатасқан немесе ашкөз болып бейнеленеді.