Преференс: Ережелер мен стратегиясы

Кіріспе

Трюктар алу ойыны

Preferans немесе Russian Preference – бұл 10 картадан тұратын қарапайым трюктар алу ойыны, оны үш немесе төрт ойыншы 32 картадан тұратын Пике колодасымен ойнайды. Бұл австриялық Préférence ойынының күрделі нұсқасы, ол өз кезегінде испандық Ombre және француздық Boston ойындарынан тараған. Бұл ойын карта ойындары әлемінде көптеген күрделі ережелерімен және стратегиялық тәсілдерді қажет етуімен танымал. Шамамен 1830 жылдардан бері Ресейде танымал болған Preferans ойыны, елдің ұлттық карта ойынына айналды. Бұл мәртебеде Durak ойынымен ығыстырылғанмен, ол әлі де Ресейдегі ең танымал ойындардың бірі болып табылады. Осыған ұқсас ойындар Литвадан Грекияға дейінгі Еуропаның басқа елдерінде де ойналады, онда орыс Preferans ойынының ертерек түрі Prefa деп аталады. Австриялық Préférence ойынымен салыстырғанда, орыс Preferans және грек Prefa ойындары мүмкін болатын келісімшарттардың көптігімен ерекшеленеді, бұл кез келген түсті және трюктар санын таңдауға мүмкіндік береді. Тағы бір ерекшелік – солисттің қарсыластарының салыстырмалы түрде тәуелсіз рөлдерде ойнауы.

Шолу

Преференс француздық үлгідегі 32 картадан тұратын пикет колодасымен үш белсенді ойыншы ойнайды. Астар жоғары саналады, ал ондықтар валет пен тоғыздықтардың арасындағы табиғи орнында болады. Көптеген үш ойыншылық тәсілдердегідей, ойынды көбінесе төрт ойыншы ойнайды, мұнда әр қолда дилер үзіліс жасайды. Әрбір белсенді ойыншыға 2 картадан тұратын партиялармен 10 карта беріледі. Қалған 2 картадан тұратын талон, мәлімдеуші өз қолын жақсарту үшін пайдаланады. Әдетте, беру келесі схема бойынша жүзеге асырылады: 2–талон–2–2–2–2.

Сонымен қатар, екі ойыншы да Преференс ойнай алады. Бұл нұсқа гусар (орыс тілінде: Гусарик) деп аталады. Бұл нұсқада карталар үш ойыншыға беріледі. Үшінші ойыншы – "манекен", оның карталары сауда кезінде ашылмайды. Егер біреу сауданы ұтып алса және екінші ойыншы үюді шешсе, оның және манекеннің қолы үстелге ашық жайылады, ал қорғаушы үш немесе төрт ойыншымен ойнағандай жарық астында ойнайды. Сауда процесі қай ойыншының жеңімпаз екенін, сондай-ақ келісімшартты, яғни солисттің алуы тиіс трюктердің қажетті санын анықтау үшін қолданылады. Солист – мәлімдеуші деп аталады, және мәлімдеушінің мақсаты – келісімшарт бойынша жасалған трюктерді жеңу, ал қорғаушылардың басты мақсаты – оған жол бермеу. Трюк ойнау Уитстен козырға міндеттілік тұрғысынан ерекшеленеді. Ең үлкен қол бірінші трюкті бастайды. Ойыншылар мүмкіндігі болса, масть бойынша жүруі керек, болмаса козырмен жүруі керек. Трюкті ең жоғары козырды немесе бастаған мастьтың ең жоғары картасын ойнаған ойыншы жеңіп алады. Трюктің жеңімпазы келесі трюкті бастайды.

Үшкір

Preferans-тың ерекшелігі – қорғаушылардың декларатордың келісімшартты орындауына кедергі келтіруден өзге, қосымша мақсаттарының болуы. Сонымен қатар, қорғаушылар трюк ойнаудан бас тартуға немесе ашық карталармен ойнауға құқылы. Деклатордың сол жағында отырған ойыншыдан бастап, әрбір қорғаушы үюге ниетті екенін көрсетеді. Егер екі қорғаушының ешқайсысы үюге келмесе, декларатор қолсыз жеңіске ие болады, ал келісімшарттың құны есептеледі, басқа есептеулер жасалмайды. Сонымен қатар, егер декларатор 6 немесе 7 трюк ойнаса, екінші ойыншы әдеттегі «өтпеуге» немесе «үюге» емес, «жартылай үюге» немесе «үюге» баратынын таңдайды. Яғни, ол 6 трюк ойынында 2 трюк алғандай, ал 7 трюк ойынында 1 трюк алғандай, деклараторға үю жазады. Декларатордың келісімшартын бұзу мүмкіндігінен өзге, үюге келген ойыншылар декларатордан әрбір жеңілген трюгі үшін келісімшарт құнының бір еселенген (×1) мөлшерінде үю ұпайларын алады, олардың тиісті талап етілген трюктерінде жеңіске жеткеніне қарамастан. Егер бір ғана үюші болса, ол екінші қорғаушының жеңген трюктері үшін де үю ұпайларын алады (ашкөз үюші деп аталады). Сондай-ақ, егер декларатор келісімшартты орындамаса, үюшінің жеңген үюлері үюші мен екінші ойыншы арасында тең бөліседі (ақылды үюші деп аталады). Алайда, егер қорғаушылар жеткілікті трюктерді жеңе алмаса, үюшілерге айтарлықтай айыппұл салынады. Декларатор 6 трюк жеңуге міндеттенсе – 4 трюк, 7 трюк жеңуге міндеттенсе – 2 трюк, ал декларатор 8 немесе одан көп трюк үшін келісімшарт жасаса – 1 трюк талап етіледі. (Жоғарыдағы кестеге қараңыз). Егер қорғаушылардың біреуі үюді шешсе, онда ол ойыншы әдеттегідей ойнау немесе жарықпен ойнау арасында таңдау жасай алады. Соңғы жағдайда екі қорғаушының қолы да үстелге ашық салынады, ал үюші екі қолдан да ойнайды, бұл контракт бриджге ұқсас. Қалай болғанда да, осы қол үшін ұпай тек үюші ғана алады, оң немесе теріс. Егер қорғаушылар талап етілген трюктер санын жеңіп алмаса және тек бір ғана үюші болса, онда ол үюші келісімшарт құнының он еселенген (×10) мөлшеріндегі «құрдым» ұпайларын әрбір орындалмаған трюк үшін жоғалтады. Егер мұндай жағдай екі үюші болғанда туындаса, айыппұл олардың арасында әділ түрде бөліседі, әр үюші тек өзінің орындалмаған трюктеріне жауапты болады, олар талап етілген трюктер санын екіге бөлгенге тең. Алайда, егер талап етілген трюктер саны 1 болса, онда оны 2-ге бөлуге болмайды, ал екінші үюші жауапты деп есептеледі (осы ереженің негіздемесі: егер екінші үюші өтсе, бірінші үюші ашық карталармен жарықпен ойнай алады, бұл әдетте жоғары келісімшартқа қарсы қорғануға және оны жеңуге көбірек мүмкіндік береді). Егер бірінші қорғаушы 6 немесе 7 трюк үшін келісімшартқа қарсы үюге келмесе, екінші қорғаушыда өтпеу және үюден өзге үшінші мүмкіндік пайда болады. Бұл жағдайда екінші қорғаушы жартылай үюге келе алады, онда трюк ойналмайды, ал декларатор мен екінші қорғаушы әрқайсысы екі тарап та талап етілген трюктер санын жеңгендей және қорғаушылардың трюктері екеуінің арасында тең бөлінгендей ұпай жинайды. Бірінші қорғаушы ұпай жинамайды. Алайда, егер екінші қорғаушы жартылай үюге келсе, бірінші қорғаушы үюге екінші мүмкіндік алады, онда трюк ойнау және ұпай есептеу әдеттегідей жүзеге асырылады.

An unusual feature of Preferans is that the defenders have their own secondary objectives in addition to the objective of preventing the declarer from keeping the contract. Moreover, defenders may drop out of trick play or may play with open cards. Beginning with the player who sits to the left of the declarer, each defender indicates whether he or she wants to whist. If neither defender wants to whist, the declarer wins automatically without playing out the hand. The declarer scores the value of the contract, and no other scoring takes place. In addition, if the declarer plays a 6 or 7 trick game, the second player chooses whether they will "half whist" or "whist," rather than the usual "pass" or "whist". That means he writes whists on the declarer as if he took 2 tricks in a 6 trick game and 1 in a 7 trick one. A second incentive for whisting, besides the chance of spoiling the declarer's contract, is that the whisting players are paid the value of the contract in whist points (×1) from the declarer for each trick they win, regardless of whether the declarer or the defender wins their respective required number of tricks. If there is only one whister, then that player also gets the whist points for the tricks won by the other defender (known as a greedy whist). There also exists a convention that if the declarer has failed to achieve his contract, the whists won by the whister are divided equally between the whister and the other player (known as gentlemanly whist). However, there are significant penalties for the whister(s) if the defenders fail to win enough tricks. The required number is 4 tricks if the declarer undertook to win 6 tricks, 2 tricks if the declarer undertook to win 7 tricks, and 1 trick if the declarer's contract is for 8 tricks or more. (See table above.) If precisely one of the defenders decides to whist, then that player has a choice between playing normally and playing in the light. In the latter case, both defenders' hands are displayed face up on the table and the whister plays from both hands, similar to contract bridge. In any case, only the whister will score for this hand, positively or negatively. If the defenders do not win the required number of tricks and there is only a single whister, then the whister loses the value of the contract in dump points (×10) for each undertrick. If this happens when there are two whisters, then the penalty is distributed fairly among them according to the principle that each whister is only responsible for his or her own undertricks with respect to half the required number of tricks. However, if the required number of tricks was 1, then it cannot be divided by 2 and the second whister is deemed responsible (the justification of that rule is that if the second whister passed, the first whister would be able playing in the light with open cards, which generally provides more chances to defend against and possibly defeat a high contract). When the first defender decides not to whist against a contract for 6 or 7 tricks, the other defender has a third option besides passing and whisting. In this case the second defender may half whist, in which case trick play does not take place and the declarer and the second defender each score as if both sides had won their required number of tricks and the defenders' tricks had been shared equally between both. The first defender does not score. However, if the second defender wants to half whist, the first defender gets a second chance to whist, in which case trick play and scoring are done normally.

Нысандық жүйе

Preferans балл жүйесі үш түрлі ұпайдан тұрады. Негізгі бірлік – вист ұпайлары, ол бір ойыншыдан екіншісіне төлем жасау үшін қолданылады. Бильярд ұпайларын тек ойынды декларатор ретінде жеңіп (немесе барлық пас ойынында бірде-бір трюк жеңіп алмаған жағдайда) ғана ұтуға болады. Демп ұпайлары деклараторлардың немесе вистерлердің қажетті трюктерді жеңіп алмағаны үшін төлеуге тиіс айыптарын есепке алу үшін қолданылады. Бильярд немесе демп ұпайы 10 вист ұпайына тең. Осыған дейін сипатталған балл жүйесі Сочи қаласының атымен аталады. Қорыта айтқанда: Декларатор келісімшарт құнын бильярд ұпайларында жеңеді немесе келісімшарт құнын демп ұпайларындағы жетіспеген трюктер санына көбейтіп, жоғалтады және әр қарсыласына бірдей сома төлейді. Әр қорғаушы трюгі үшін декларатор келісімшарт құнын тиісті вистерге вист ұпайларында төлейді. Егер қорғаушылар өздерінің трюктер квотасын жеңіп алмаса, олар жиынтығында келісімшарт құнын демп ұпайларындағы жетіспеген трюктер санына көбейтіп жоғалтады (вистерлер арасында әділ бөлінеді). Ленинград есебі Сочи есебіне ұқсас. Барлық демп және вист ұпайлары ұпайларды жазу кезінде екі еселенеді, бірақ бильярд ұпайлары емес. Дегенмен, ойын соңында, оның нәтижесін есептеуден бұрын, бильярд ұпайлары екі еселенеді. Үшінші схема Ростов есебі деп аталады. Ол Сочи есебінен мынада ерекшеленеді: егер қорғаушылар жеткілікті трюктерді жеңіп алмаса, вистерлерге арналған демп айыптары екі есеге төмендетіледі. Сонымен қатар, демп ұпайлары қолданылмайды. Демп ұпайын жоғалтудың орнына, ойыншы әр қарсыласына 5 вист ұпайын төлейді, бұл бірдей жалпы нәтижеге әкеледі. Ойынды аяқтаудың жиі кездесетін шарты – әр ойыншының бильярд ұпайларында белгілі бір мақсатты көрсеткішке жетуі. Егер ойыншы сол мақсатты көрсеткіштен көп бильярд ұпайы жинаса, ол «Америкалық көмек» операциясын жасайды. Артық бильярд ұпайлары әлі мақсатқа жетпеген ойыншылардың арасындағы ең көп бильярд ұпайына ие ойыншыға беріледі. Осыны алған ойыншы оған он есе көп вист ұпайымен, яғни тең сомамен төлейді. Қажет болған жағдайда, бұл процедура басқа ойыншымен қайталанады. Егер мұндай мүмкіндік болмаса (барлық ойыншылар мақсатқа жеткендіктен және ойын аяқталғандықтан), ойыншы өзінің демп ұпайларын тиісінше азайтады, осылайша бильярд ұпайларын соңғы есепте елемеуге болады.

The Preferans scoring system has three different kinds of points. The basic unit, whist points, is used for payments from one player to another. Pool points can only be won by winning a game as declarer (or by winning no tricks at all in an all pass game). Dump points are used for keeping track of the penalties that declarers or whisters have to pay for not winning the required number of tricks. A pool point or dump point is worth 10 whist points. The scoring system as described so far is known as Sochi scoring, after the city of Sochi. To summarize:
The declarer wins the contract value in pool points or loses the contract value times the number of undertricks in dump points and pays the same amount to each opponent. For each defender trick, the declarer pays the contract value in whist points to the appropriate whister. If the defenders do not win their quota of tricks, they collectively lose the contract value times the number of undertricks in dump points. (Distributed fairly among the whisters.) Leningrad scoring is similar to Sochi scoring. All dump and whist scores are doubled when writing down scores, but not the pool scores. However, the pool scores are doubled at the end of the game before calculating its outcome. A third scheme is called Rostov scoring. It differs from Sochi scoring in that the dump penalties for whisters in case the defenders do not win enough tricks are halved. Moreover, dump points are not used. Instead of losing a dump point, a player pays 5 whist points to each opponent, resulting in the same overall result. A common condition for ending the game is that each player must have reached a certain target score in pool points. A player who wins more pool points than that target score performs an operation known as American aid. The surplus pool points are transferred to the player with the greatest number of pool points among those who have not yet reached the target score. The receiving player pays for this with ten times as many whist points, i. e. the equivalent amount. If necessary, this procedure is repeated with another player. If this is not possible because all players have reached the target score (and the game is over), the player reduces his or her dump accordingly to make sure that the pool points can be ignored in the final reckoning.

Сыйлық парақтары мен төлемдер

Ойыншылардың әрқайсысына арналған үшбұрышты бөлігі бар есеп парағына ұпайлар жазылады. Екі көлденең сызық әр ойыншының бөлігін үш бөлікке бөледі. Жоғарғы бөлігі – құйма (кейде тау деп те аталады), ондағы соңғы сан құйма ұпайларының теріс мәнін көрсетеді. Ортаңғы бөлігі – пул, ал осы аймақтағы сандар ойыншының пул ұпайларын есепке алу үшін қолданылады. Төменгі бөлік тағы да екіге бөлінеді. Сол жақтағы ойыншы сол жақтағы көршісінен алған вист ұпайларын, ал оң жақтағы ойыншы оң жақтағы көршісінен алған вист ұпайларын тіркеп отырады. Егер төрт ойыншы болса, ортаңғы бөлік қарсы отырған ойыншыға сәйкес келеді. Есеп парағының бір бөлігіндегі сан өзгергенде, жаңа мән бұрынғы мәннен кейін, нүктемен бөлініп жазылады. Ескі сандар, тіпті қате болған жағдайда да, сызылмайды (онымен қатар, дұрыс сан қате сандан кейін жазылады). Барлық ойыншылардың үшбұрыштары түйіскен есеп парағының ортасындағы кішкентай шеңбер немесе ромб, ойынды аяқтау үшін қажетті пул ұпайларының саны сияқты, жалпы келісімдерді тіркеу үшін қолданылады. Ойын аяқталғаннан кейін, әр ойыншының ұпайы – ойыншының вист ұпайларынан, басқа ойыншылар сол ойыншыға жазған вист ұпайларын алып тастағаннан және ойыншының құйма аймағындағы санның 10 еселенген мәнінен тұрады. Барлық ұпайлардың қосындысы 0 болу үшін әр ұпайға тиісті сан қосылады. Ойынның соңғы нәтижесі ойыншының қанша ақша жеңіп алатынын немесе төлейтінін көрсетеді.

Жамандық

Misère – 8-ден 9-ға дейінгі ставка, бірақ келісімшарт құны 10 деп есептелуі мүмкін. Бұрын басқа ставка жасаған ойыншы Misère жасауға немесе жариялауға құқығы жоқ, ал Misère жасаған ойыншы басқа келісімшартты ұсына алмайды немесе жариялай алмайды. Misère келісімшарты жарияланғаннан кейін, қорғаушылардан вистке қатысуға рұқсат сұралмайды. Ол козырсыз өтеді, қорғаушылардың карталары үстелге ашық салынады. Қорғаушылар қозғалыс жасамас бұрын өздерінің мүмкіндіктерін талқылай алады. Егер мәлімдеуші бірде-бір ойынды ұтып алмаса, ол 10 пул ұпайы алады (×10). Әйтпесе, мәлімдеуші әр артық ойын үшін 10 штраф ұпайынан (×10) айырылады. Басқа төлемдер жасалмайды. Әртүрлі нұсқаларында, 9-дан 10-ға дейінгі ставка арасында Misère қолы (талонсыз Misère деп те аталады) болуы мүмкін. Кейбір нұсқаларда Misère қолы талонсыз 9-ға еселенеді.

Барлық өту

Барлығын өткізіп беру ойыны (орысша: распасовка немесе распасы) ешбір ойыншы тілек білдірмеген кезде ойналады. Мақсаты – мүмкіндігінше аз айбас жеңу, козырьсыз. Әр ойыншы әр айбас үшін 1 құлау ұпайы (×10) алады. Ешқандай айбас жеңбеген ойыншы 1 пул ұпайы (×10) жеңіп алады. Ростов нұсқасында ойыншылар құлау ұпайларын алмайды, бірақ барлық өткізіп беру жеңімпазына әр айбас үшін 5 вист ұпайы беріледі. Келісілуге болатын бірнеше танымал нұсқалар бар. Олар талонды, дилерді (егер төрт ойыншы болса) және бірнеше рет қатарынан барлық өткізіп беру раунддары болған жағдайда эскалацияларды қамтиды. Егер төрт ойыншы болса және дилер үзіліс жасаса, талон дилерге тиесілі болады және дилер (ең үлкен қолдың орнына және содан кейін бірінші айбастың жеңімпазының орнына) алғашқы екі айбасты бастайды: біріншісі талонның үстіңгі картасымен, содан кейін екінші картамен. Одан кейін ең үлкен қол үшінші айбасқа жетекшілік етеді. Үш ойыншымен де ұқсас тәртіп сақталуы мүмкін. Ростов нұсқасында талон дилерге тиесілі емес және барлық өткізіп беру кезінде көрсетілмейді, дилер 1 пул ұпайы алады. Екі қатарынан өткізілген раунд болған жағдайда, екінші раунд екі еселенген ставкаларымен ойналады. Келесі қатарынан өткізілген раундтар үшін бұл көрсеткіш 1 құлау ұпайымен немесе әр жолы екі есеге көбейтілуі мүмкін. (Ойыншылар шекке келісе алады.) Барлық өткізіп беру раундтары, тіпті олар сәтсіз жарияланымдармен тоқтатылса да, қатарынан саналады. Сонымен қатар, қатарынан өткізілген раундтар ең төменгі ставканың артуына әкелуі мүмкін, бұл барлық өткізіп беру режимінен шығуды бірте-бірте қиындатады.

Қателіктер

Дилер қателік жасағаны үшін 2 айып ұпайы алады. Дұрыс емес үлестіру қателіктері:
Үлестіру кезінде беті ашық қалған кез келген карта. Ойыншыларға әрқайсысына 10 картадан басқа карталар түсуі. Талонды дұрыс пайдаланбау. Талон колодадан екі тізбектелген картадан тұруы керек және бірінші немесе соңғы болып үлестірілмеуі тиіс. Талонды тек үлестіру раундтары арасында ғана, алғашқы немесе соңғы раундтан бұрын емес, үлестіруге рұқсат ететін қатаң ережелер де қолданылуы мүмкін. Дилердің оң жағындағы ойыншыға колоданы кесуге мүмкіндік бермеу. Бұл ережелер алдауды азайту мақсатында енгізілді. Егер үлестіру сәтсіз деп жарияланса, сол дилер колоданы қайтадан араластырып, оң жағындағы ойыншыға оны кесуге рұқсат беріп, қайта үлестіруі керек.

Тарих

Преферераның танымалдылығы XIX ғасырдың басында Венада басталған сияқты, кейін Ресейге тарады, онда XIX ғасырдың ортасында ең жоғары деңгейге жетті және бүгінге дейін ойналып келеді. Ойын Ресей империясында және одан кейін Кеңес Одағында дамып, түрленгеннен соң, Шығыс және Орталық Еуропаның басқа елдеріне де тарады. Қазіргі заманғы нұсқаларына австриялық суреттелген Преферера және Балкан Преферерасы жатады, олар бастапқы ойынға жақын, ал грек Prefa орыс нұсқасына көбірек ұқсайды. Ойынның көптеген механикалық ережелері француз Бостонына негізделген, оны шамамен костюмдік бәсекелестікпен Whist ойыны деп сипаттауға болады.