Кіріспе

Беларусь, Ресей және Украина шекарасындағы тарихи аймақ. Северия (Северщина) немесе Сиверия (Сіверія / Сіверщина, Siveria / Sivershchyna) – қазіргі Ресейдің оңтүстік-батысы, Украинаның солтүстігі және Шығыс Беларусь аумағындағы тарихи аймақ. Аймақтың ең үлкен бөлігі қазіргі Ресейде орналасқан, ал орталық бөлігі Украинадағы Чернигов қаласы.

Севериялық

Облыс атын Севериялықтардан алды, бұл шығыс славян тайпасы, олар 1-мыңжылдықтың соңында осы аумақты мекендеген. Олардың негізгі қоныстары қазіргі Ресейдің жеті қаласын (Курск, Рыльск, Стародуб, Трубчевск, Севск, Брянск, Белгород) және қазіргі Украинаның бес қаласын (Любеч, Новгород-Сіверський, Чернігів, Путивль, Глухів) қамтыды. Бастапқы жылнамаға сәйкес, Севериялықтар көршілес поляндармен бірге хазарларға салық төледі. Новгород князі Олег (879–912 жылдары билеген) оларды жаулап алып, олардың жерлерін Киев Русінің жаңа княздығына қосты. Ярослав Зер (1019–1054) тұсында Северия халықтары өзінің ерекшелігінің көп бөлігін жоғалтты, ал Десна өзенінің жоғарғы ағысы бойындағы Северия аймақтары Чернігівтің бақылауына көшті. 1096 жылы Чернігів князі Олег I (Олег деп те аталады) ірі Северия княздығын құрды, ол Ока өзенінің жоғарғы ағысына дейін созылды. Ғасыр соңына дейін княздық кимақтардың шабуылдарына қарсы буферлік мемлекет қызметін атқарды. Оның ең танымал билеушісі – князь Игорь (1150–1202), оның ерліктері 12 ғасырдағы «Игорь жорығы туралы жырда» баяндалған. Русьті моңғолдар басып алғаннан кейін княздық көптеп қирады, бірақ татар шапқыншылықтары кезінде сақталды. Өкінішке орай, осы кезең туралы көп мәлімет жоқ, себебі Северия 13 ғасырдың жазбаларында сирек кездеседі. 14 ғасырдың ортасына қарай ол Литва Ұлы Княздығының құрамына кірді, оның Гедиминат княздары (русин тілінде сөйлейтін және православие дінін ұстанатын) Новгород-Сіверський, Стародуб және Трубчевск қалаларында астаналарын орнатты. 1501–1503 жылдардағы литва-москва соғысы кезінде Литва Ұлы Княздығының одақтасы, Ұлы Орда ханы Шейх Ахмед, сол кезде москвалықтар бақылауында болған княздықтың астанасы Новгород-Сіверськийді қиратты. Литва Ведроша шайқасында жеңілгеннен кейін Северия княздығы Мәскеуге қосылды. Соғыстан кейін княздық Мәскеудің азаматы князь Василий Шемиачичтің (1523 жылы Мәскеуде тұтқынға алынғаннан кейін княздық Мәскеу воеводалары (капитан) басқаруына берілді). 18 ғасырда Украина казақтарының гетмандары Батурин, Глухів және Почеп қалаларында орналасты. Глухів, әсіресе, 18 ғасыр Украинасының нағыз астанасына айналды. Қазан революциясынан кейін украин және орыс совет республикалары арасында бөлінген, украин және орыстардың араласып қоныстанған Северия жерлері, бұрынғы Севериялықтардың жерін ажыратып тастады.

Мәдениет

16-17 ғасырлардан бастап Севериялық бейнелеу өнерінің ерекше стилі қалыптасты. Оған консервативті Византиялық үлгілер күшті әсер еткен, олар Мәскеудің Ұлы Герцогтығында басым болды. Севериялық иконалар ішкі шектеулілік, қаталдық және тақуалылықпен ерекшеленеді. Бұл ерекшеліктер Барокко дәуірінде де сақталды: көлемділік пен эмоциялар дерлік жоқ еді. Севериялық иконалардың жинағы Радомысль қамалындағы украин үй иконалары мұражайында сақтаулы.