Кіріспе

Португалиялық кинорежиссер, актер, жазушы және кино сыншысы Жоао Сезар Монтейро Сантос (2 ақпан 1939, Фигейра-да-Фоз қаласында туған – 3 ақпан 2003, Лиссабон қаласында қайтыс болған) – португалиялық кинорежиссер, актер, жазушы және кино сыншысы.

Өмір және мансап

Жоао Сезар Монтейро дінге қарсы және фашизмге қарсы идеалдарды ұстанған отбасында дүниеге келді. Монтейро 15 жасында отбасымен Лиссабонға көшті, білім алуы үшін. 1963 жылы Калуст Гүлбенкян қорының грантымен Монтейро Ұлыбританияға, Лондон кино мектебіне (сол кезде Лондон кино техника мектебі деп аталған) оқуға барып оралды. 1965 жылы Португалияда ол өзінің алғашқы фильмі Quem Espera por Sapatos de Defunto Morre Descalço (Кім марқұмның аяқ киімін күтеді, бос аяқпен өледі) жобасымен жұмыс істеді, қаржылық қиындықтарға байланысты ол бес жыл бойы аяқталмады. Осы уақытта ол португал ақыны туралы "София де Мелло Брейнер Андрессен" атты қысқа деректі фильмін жасады. Монтейро Imagem, Diário de Lisboa және O Século сияқты мерзімді басылымдарда кино туралы сын-пікірлер жазды. Оның алғашқы көркем фильмі – "Fragmentos de um Filme Esmola: A Sagrada Família" (1972). 1982 жылы ол португал халық ертегілеріне негізделген "Силвестр" фильмін түсірді. "Силвестр" Венеция кинофестивалінде көрсетілді және оның халықаралық деңгейде танылуына үлкен қадам болды. Лора Моранте қатысқан "À Flor do Mar" (1986) Сальсомадьоре кинофестивалінде көрсетіліп, қазылар алқасының арнайы жүлдесін жеңіп алды. Монтейро 1989 жылы "Recordações da Casa Amarela" (Күміс арыстан) фильмімен Венеция кинофестиваліне қайта оралды, бұл фильм Жоао де Деус кейіпкерін таныстырды. 1992 жылы ол Фабиен Бэйбпен бірге "O Último Mergulho" фильмінің эскизін жасады. "A Comédia de Deus" (Венеция кинофестивалі, 1995), "As Bodas de Deus" (1999 Канн кинофестивалі), "Branca de Neve" (Венеция кинофестивалі, 2000) және "Vai~E~Vem" (Канн кинофестивалі, 2003) оның соңғы туындылары болды. "Branca de Neve" (Аққу) фильмі кеңінен талқыланды, себебі фильмнің көп бөлігі қара экраннан тұрады, бірақ оның ішінде тығыз құрастырылған дыбыс жолы үздіксіз естіледі.

Эстетика

Өзінің буынының ең даулы португалдық кинорежиссерлерінің бірі – Жоао Сезар Монтейро, кинодағы өзінің із қалдыруын жіктеуге келмейтін және polemikalyқ фильмдермен белгіледі. Бұл фильмдер ерекше және біршама тәжірибелік эстетикамен жасалған, сонымен қатар ол киносыншы және ақын ретіндегі еңбегінің ықпалында болды. Оның соңғы фильмдерінде ол жиі кездесетін басты кейіпкер – Жоао де Деустің рөлін ойнады. Бұл кейіпкер өте шебер суреттелген және жоғары сексуалды бейнеленген, оның мінез-құлқында гедонизмге, скандалға және сатираға ұмтылыс жиі кездеседі. Оның көптеген туындылары қарапайым көрермендер үшін түсініксіз және наразылық тудырса да, португалдық және халықаралық сыншылар мен ғалымдар оны Мануэл де Оливейрамен бірге португал киносының ең маңызды режиссерлерінің бірі деп мойындады.