Сыртқы әсерлер мен сананың өзгеруі

Кіріспе

Сыртқы күштің әсерінен мидың өзгеруі – психологиялық әсер. Танымдық өзгеріс немесе танымдық назардың ауысуы, мидың сыртқы күштің әсеріне жауабы және оның салдарынан болатын өзгерістерінен туындайды.

Жалпы себеп

Адам жаңа тәжірибе алатын кезде танымдық өзгерістер орын алуы мүмкін, мысалы, кейбір астронавттар ғарышқа ұшырылғанда «жалпы көрініс» әсерін сезінеді. Когнитивтік өзгерістер сырттан қабылданатын психоактивті заттардың, мысалы ЛСД немесе пейоттың көмегімен немесе көмексіз де болуы мүмкін. Психоделикалық тәжірибелер көбінесе танымдық байланыстар мен эмоционалдық мазмұндағы кенеттен болатын өзгерістерді қамтиды. Діни мистикалық тәжірибелер жиі когнитивтік өзгеріс ретінде сипатталады, мысалы, Уильям Джеймстің еңбектерінде айтылғандай. Мысалы, Уильям Джеймс адамның «көрнекілік феномендері» немесе «күшті қолдану» арқылы қалай алаңдаудан тынығуға болатынын сипаттады. Дегенмен, когнитивтік өзгерістер ойдың да маңызды рөл атқаратынын көрсетті. Маңызды экспериментте егеуқұйрық лабиринтке орналастырылды, ал лабиринтті бұрғаннан кейін егеуқұйрық тамақ табу үшін бөлмедегі белгілерді пайдалана алды. Бұл егеуқұйрықтың ішкі танымдық қабілетін пайдаланып, сыйлық алу үшін өзін-өзі басқара білгенін көрсетті. Бұл экспериментті Эдвард К. Толман жүргізді және ол бұл құбылысты «танымдық карта» деп түсіндірді. Сондай-ақ, балалар тіл үйренетін кезде, көбінесе және кенеттен үйренген ережелерін жаңа тіркестерге қолдана бастайды, мысалы, «Мен ішімдігімнің бәрін ішіп қойдым» деп, «Мен тамағымның бәрін жеп қойдым» дегеннен кейін айтады. Бұл әдетте осы ережелерді үйретпейді және осылайша оқуда танымның маңызды рөлін көрсетеді. Бұл принципті Park, H. I., & Ziegler, N. (2014) жүргізген зерттеу одан әрі көрсетеді. Олардың зерттеулері көрсеткендей, жалпы алғанда, тілдердің арасындағы байланыс тіл мен ұғымдарды қалыптастыру қабілетіміздің арасында бар. Тіл білімі баланың санасына өте ерте жастан әсер етеді. Көп тілді танымдық зерттеулерге көп көңіл бөлінеді, себебі бірнеше тілде сөйлеу ортаны бағалау жолын өзгертеді. Украин-американдық тіл білімі маманы Анета Павленко бірге өмір сүруді бірнеше тілде сөйлейтін адамдардың әр тілге тән танымдық үлгілерді құру және сақтау бейімі деп анықтайды. Сакс және Коли 2006 жылы орыс-ағылшын тілдес адамдардың эмоционалдық түсінігін зерттеу арқылы осы құбылыстың дәлелдерін келтірді. Олардың нәтижелері көп тілді адамдар қызғаныш пен өсек арасындағы айырмашылықты сұрақ қай тілде қойылғанына байланысты әртүрлі түсіндіреді, бұл бірге өмір сүру идеясын қуаттайды. Когнитивтік өзгерістер терапевт жасырын қорқыныш немесе реакция механизмін анықтағаннан кейін және клиентке танымдық-мінездік терапия арқылы түзету шараларын жасауға көмектескеннен кейін орын алуы мүмкін.

A cognitive shift can occur when a person undergoes a new experience, such as some astronauts experiencing the overview effect when launched into space. Cognitive shifts can occur with or without the aid of an externally ingested psychoactive substance such as LSD or peyote. Psychedelic experiences often involve sudden shifts in cognitive association and emotive content. Religious mystic experiences are often described as cognitive shifts, for instance in the writings of William James. For example, William James described how one can shift from being anxious to calm by the "phenomena of seership" or the "exercise of power". The cognitive shift however, demonstrated that thoughts also play an integral process. A key experiment placed a rat in a maze and after rotating the maze the rat was able to use pointers around the room in order to find a food reward. This suggested that the rat had used internal cognition in order to influence its behavior to gain a reward. This experiment was performed by Edward C. Tolman and he explained this phenomenon as a cognitive map. Also the fact that children, when learning a language, often and quite suddenly begin to apply rules they have learned to new phrases such as saying "I've drinken all my drink" after learning "I've eaten all my food". This is usually without being taught these rules first and as such demonstrate a key role of cognition in terms of learning. This principal is further illustrated by study conducted by Park, H. I., & Ziegler, N. (2014). Their study illustrates that overall, Cross linguistics show a connection between language and our ability to conceptualize concepts. Linguistics influence an individual's mind from a very early age. A lot of attention has been given to the topic of bilingual cognition research due to the fact that speaking multiple languages changes the way environments are evaluated. Ukrainian American linguist Aneta Pavlenko defines coexistence as the tendency of those who speak multiple languages to create and maintain cognitive patterns that are specific to each language. Sachs and Coley provided evidence for this phenomenon in 2006 through their investigation of Russian–English bilinguals’ emotional understanding. Their results showed that multilingual people explain the difference between jealousy and envy differently depending on which language the question is asked in, lending credence to the idea of coexistence. Cognitive shifts may occur after a therapist identifies an underlying fear or response mechanism and assists the client with developing remedial actions via cognitive behavioral therapy.