Кіріспе

Тейб Мехта (26 шілде 1925 – 2 шілде 2009) – үнді суретшісі, мүсінші және кинорежиссер. Ол Бомбей прогрессивті суретшілер тобының мүшесі және Үндістандағы отаршылдықтан кейінгі суретшілердің алғашқы буынының өкілі болды. Джон Уилкинс сияқты, ол да ұлттық Бенгалия мектебінен ажыралып, импрессионизмнен кейінгі түстерге, кубистік формаларға және экспрессивтік стильге негіделген модернизмді қабылдады. Оның ең танымал кезеңдегі картиналарының бірі – «Celebration» триптихі, ол 2002 жылы Christie’s аукционында 15 миллион рупияға (317 500 доллар) сатылды. Бұл халықаралық аукционда үнді суреті үшін ең жоғары баға болды және үнді өнерінің келесі шарына түрткіс берді. Оның басқа да маңызды туындылары – «Диагональді серия», Сантиникатан триптих сериясы, «Кали», «Махишасура» (1996). Өмірінің көп бөлігін Мумбайда өткізді, тек үш рет Лондонда, Нью-Йоркте және Сантиникатанда жұмыс істеді, олардың әрқайсысы оның туындыларына ерекше әсер етті. Мансабында бірнеше сыйлықтар алды, соның ішінде 2007 жылы «Падма-Бушан» орденімен марапатталды.

Ерте өмір және білім

Тейб Мехта 1925 жылғы 26 шілдеде Үндістанның Гуджарат штатындағы Кеда ауданының Кападвандж қаласында дүниеге келді. Ол Дауди Бохраларының көптеп қоныстанған Мумбайдың Кроуфорд базар ауданында өсті. 1947 жылы Мумбайда болған үнді-пәкістан бөлінісі кезінде, 22 жасында, Лехри үйінде, Мохаммед Али көшесінде тұрғанда, ол бір адамның наразылық көшпекшілер тарапынан таспен ұрып өлтірілгеніне куә болды. Бұл оқиғаны ол суретте бейнелеген ғана емес, сонымен қатар оның туындыларына терең әсер етіп, кейіннен оның туындыларындағы кейіпкерлердің суреттерінде зорлық-зомбылық пен алағайлық көріністері жиі кездесе бастады. Алғашқыда ол Мумбайдың Тардео ауданындағы Famous Studios киностудиясының кинолабораториясында монтажшы болып жұмыс істеді. Кейін 1952 жылы Сэр Дж. Дж. Өнер мектебін бітірді және Батыс модернизмінен стильдік шабыт алған Бомбей прогрессивті суретшілер тобының құрамына кірді. Аталған топқа үнді сурет өнерінің көрнекті өкілдері – Ф. Н. Суза, С. Х. Раза және М. Ф. Хусайн да кірген.

Мансап

1959 жылы Лондонға көшіп барып, 1964 жылға дейін жұмыс істеді және тұрды. Содан кейін 1968 жылы Джон Д. Рокфеллер 3-ші қорының стипендиясын алған Нью-Йорк қаласына сапар шекті. Лондонда өткізген жылдары Мехтаның стиліне Фрэнсис Бэконның экспрессионистік туындылары әсер етті, ал Нью-Йоркте оның жұмысы минимализммен сипатталды. Ол Бандра мал сою орнында түсірген үш минуттық "Кудал" (тамилше "кездесу орны") деген фильмін жасады, ол 1970 жылы "Фильмфэр" сыншылар сыйлығын жеңіп алды. Оның туындыларына бірнеше мифологиялық кейіпкерлерді қосудан басқа, Кали қадірлісі мен Махишасура демонның бейнелері ерекше көзге түседі. Тайб Мехта 2002 жылы Кристис аукционында "Celebration" картинасы үшін ең жоғары бағамен сатылған үнді картинасының рекордын (317 500 АҚШ доллары немесе 15 миллион үнді рупиясы) орнатты. 2005 жылдың мамыр айында оның "Кали" картинасы Saffronart онлайн аукционында 10 миллион үнді рупиясына (шамамен 230 000 АҚШ долларына тең) сатылды. Мехтаның Махишасура демон туралы әңгіменің жаңаша түсіндірілісі, онда қадірлі Дурга демонмен құшақтасқан күйде бейнеленген, 1,584 миллион долларға сатылды. 2008 жылы оның бір картинасы 2 миллион долларға сатылды. 2005 жылдың желтоқсан айында Мехтаның "Жест" картинасы Осиан аукционында Куоми Травел компаниясының төрағасы Ранжит Малканиге 31 миллион үнді рупиясына сатылды. Бұл сол кезде Үндістанда аукционда сатылған қазіргі заманғы өнер туындысы үшін төленген ең жоғары баға болды. Мехтаның туындылары қазіргі заманғы үнді суретшісінің миллион доллардан астамға сатылған алғашқы туындылары болды және халықаралық нарықта үнді өнеріне деген қызығушылықтың артуын көрсетті; осының нәтижесінде Мехта мәдени батырға айналды. Оның артында әйелі Сакина, ұлы Жүсіп, қызы Химани және көптеген немерелері қалды. Ол көрнекті сәулетші Биджой Джайннің туындыларын ұнатты.

Марапаттар

1968 жылы Джон Д. Рокфеллер 3-ші қорының стипендиясын, сол жылы Нью-Делидегі алғашқы триеннальде суреттері үшін алтын медаль, 1974 жылы Францияның Кагне-сюр-Мер қаласындағы Халықаралық сурет фестивалінде Prix Nationale сыйлығын, 1988 жылы Мадхья-Прадеш штатының үкіметі құрған Калидас сыйлығын, 2005 жылы Даявати Моди қорының өнер, мәдениет және білім беру саласындағы сыйлығын, ал 2007 жылы Падма-Бушан сыйлығын алды. 1970 жылы "Күдел" фильмі "Фильмфэр" сыншыларының сыйлығымен марапатталды. Мехтаның туындылары Оксфордтағы Заманауи өнер мұражайында және Хиршхорн мұражайында көрмеленді. Оның мансабына арналған ретроспективалық көрмесі 2009 жылдың соңында Нью-Делидегі Ұлттық заманауи өнер галереясында өтеді деп жоспарланған.