Дашилл Хэмметтің «Стеклянный ключ» романы: құмар ойыншысының саяси қылмысқа қатысуы, гангстерлік соғыс және адал достық туралы қызықты детектив. Кітаптан кино да түсірілген!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1931 жылы шыққан Дашилл Хамметтің романы
1931 novel by Dashiell Hammett
the 1931 novel by Dashiell Hammett
"Сынық кілт" – американдық жазушы Дашилл Хамметтің романы. Алғаш рет 1930 жылы "Black Mask" журналында бөлім-бөлім жарияланған, кейін 1931 жылы жинақталған (Лондонда, ал американдық басылымы 3 айдан соң жарық көрген). Роман, құмар ойыншы және рэкетші Нед Бомонттың, сыбайлас саяси басшы Пауль Мадвигке деген адалдығының нәтижесінде, жергілікті сенатордың ұлының қазасын тергеуге қалай итермеленгенін және осы оқиғаның барысында қандай бандиттік соғысқа ұласуы мүмкін екенін баяндайды. Хаммет бұл романды бір кездегі сүйіктісі Нелл Мартинге арнады. Роман негізінде АҚШ-та екі фильмге (1935 және 1942 жылдар) бейімделді. 1939 жылдың 10 наурызында Орсон Уэллс бас рөлде ойнаған радиолық қойылым "Кэмпбелл Плейхаус" сериясының бір бөлігі ретінде эфирге шықты. Бұл кітап 1990 жылы Коен ағайындылардың "Miller's Crossing" фильміне де үлкен ықпал етті, онда осыған ұқсас сюжеттік желі қолданылған. Романның атымен аталған "Glass Key" сыйлығы (швед тілінде Glasnyckeln) 1992 жылдан бері скандинавиялық авторлардың ең үздік криминалды романдарына жыл сайын табыс етілуде.
The Glass Key is a novel by American writer Dashiell Hammett. First published as a serial in Black Mask magazine in 1930, it then was collected in 1931 (in London; the American edition followed 3 months later). It tells the story of a gambler and racketeer, Ned Beaumont, whose devotion to Paul Madvig, a crooked political boss, leads him to investigate the murder of a local senator's son as a potential gang war brews. Hammett dedicated the novel to his onetime lover Nell Martin. There have been two US film adaptations (1935 and 1942) of the novel. A radio adaptation starring Orson Welles aired on March 10, 1939, as part of his Campbell Playhouse series. The book was also a major influence on the Coen brothers' 1990 film Miller's Crossing, which features a similar scenario. The Glass Key Award (in Swedish, Glasnyckeln), named after the novel, has been presented annually since 1992 for the best crime novel by a Scandinavian writer.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Бұл оқиға Нед Бомонт төңірегінде өрбиді. Бомонт – қылмыстық саяси басшы Пол Мадвигтің ең жақын досы, сенімді серігі және саяси кеңесшісі. Нед көшеде сенатор ұлының денесін табады, ал Мадвиг одан прокурордың тергеуін тоқтатуын сұрайды, себебі ол жемқор сенаторды қолдап, оның қызы Джанетке үйленгісі келеді. Нед Нью-Йоркке Берниді іздеуге барады, ол қарызбен оған көп ақша берері бар букмекер, бірақ соңында ұрып-сапаланады. Қылмысқа қатысы бар адамдарға Мадвигтің кісі өлтіргенін меңзеп, бірнеше хаттар жіберіледі. Күдік Мадвигтің қарындасы Опалға түседі, ол құрбанның сүйіктісі болған. Мадвигтің саяси негізі, оның ізбасарының бауырын түрмеден босатудан бас тартқанда құлауға бастайды. Ізін суырып алғанда, Шад О'Рориге келіп тіреледі, ол бауырының қылмысына куә болған адамды жояды. Мадвиг О'Рориге соғыс жариялайды, ал ол Бомонтқа Мадвигті газетте жариялау үшін пара беруді ұсынады. Бомонт бас тартады, есінен танып, күнделікті ұрып-сапаланатын шаңды бөлмеде тұтқын болып оянады. Қашып шыққаннан кейін ауруханаға түскен Бомонт Мадвиг пен Джанетке О'Рориге тұзақ қойғанын айтады, содан кейін газеттің жарияланымын тоқтату үшін төсектен секіріп, күреседі. Бомонт О'Роримен, баспагермен және Мадвигтің қарындасы Опалмен бетпе-бет келеді. Баспагер Бомонт оның әйеліне қысым көрсеткеннен кейін өзін-өзі өлтіреді. Содан кейін Бомонт Джанетпен сұхбаттасып, хаттарды оның жазғанын және сенатордың кісі өлтіру туралы Бомонт мәйітті тапқанға дейін білгенін анықтайды. Жаңа бір дерек Мадвигке нұсқау береді, ал ол қарсы тұрғанда мойындайды, бірақ құрбанның шляпасын түсіндіре алмайды, бұл Бомонт роман бойына қайта-қайта атап өтеді. Бұл тұйықталу және Бомонттың Мадвигтің сүйіктісі Джанетке деген қызығушылығы ерлер арасында екінші жарылысқа себеп болады. Бомонт пен Джанет кісі өлтіруді шешу үшін бірігіп жұмыс істейді. Бомонт сенатордың өз ұлын өлтіргенін дәлелдейтін дәлелдерді тауып, оны полицияға тапсырады. Бомонт Мадвигке жаңа ашылуымен бетпе-бет келеді, екеуі де жау емес, бірақ енді дос емес, кетеді.
The story revolves around Ned Beaumont. Beaumont is best friend, confidant, and political advisor to the criminal political boss Paul Madvig. Ned finds the body of a senator's son on the street, and Madvig asks him to thwart the D. A. 's investigation, his motive being that he wants to back the corrupt senator in order to marry his daughter, Janet. Ned goes to New York searching for Bernie, a bookie who owes him a great deal of money from a gambling debt, but ends up getting beaten up. Someone sends a series of letters to people close to the crime, hinting that Madvig was the murderer. Suspicion for this falls on Madvig's daughter Opal, the victim's girlfriend. Madvig's political base begins to crumble when he refuses to spring a follower's brother from jail. The follower goes to rival mob boss Shad O'Rory, who eliminates a witness to the brother's crime. Madvig then declares war on O'Rory, who offers to bribe Beaumont to expose Madvig in the newspaper. Beaumont refuses, is knocked unconscious and wakes captive in a dingy room where he is beaten daily. Hospitalized after his escape, Beaumont tells Madvig and Janet that he was laying a trap for O'Rory; he then struggles out of bed to stop the newspaper from printing its expose. Beaumont confronts O'Rory, the publisher, and Madvig's daughter Opal. The publisher commits suicide after Beaumont seduces his wife. Next Beaumont interviews Janet, discovering that she wrote the letters and that the Senator knew about the murder before Beaumont found the body. A new clue points to Madvig and when confronted he confesses but he cannot account for the victim's hat, a detail Beaumont pointedly repeats throughout the novel. This impasse and Beaumont's growing interest in Janet, Madvig's love interest, cause a second rift between the men. Beaumont and Janet pair up to solve the murder. Beaumont uncovers evidence proving the senator killed his own son and turns him over to the police. Beaumont confronts Madvig with his new discovery, and the two depart, not enemies but no longer friends.
Тақырыптар
Әдебиет сыншысы Джеймс Максфилдтің айтуынша, "Хаммет объективті тәсіл қолданып, кейіпкерлерінің әңгімелерін баяндап, сыртқы әрекеттерін сипаттағанмен, олардың ойлары мен сезімдерін тікелей көрсетпейді". Бұл Нед Бомонттың іс-әрекеттерінің себептерін, мысалы, Джанет Генридің әкесіне қатысты күдіктерін түсінуде белгілі бір күңкілдік қалдырады. Осының салдарынан Нед пен Джанет арасындағы қарым-қатынастың мәнін анықтау қиынға түседі. Романнан көрініп тұрған "жолдан жаңылу" сезімі ("Бақытым кетсе, мен не істей аламын?" - деп сұрайды ол. "Жазаңды қабылдап, одан құтылудың дұрыс жолы бар"), кейіпкерлердің іс-қимылдарына әсер ететін тағы бір маңызды фактор болып табылады. Хамметтің соңғы қара жылдарында жазылған "Сынық кілт" оның стильдік шеберлігінің жарқын мысалы. Уильям Кеннеди, ХХ ғасырдың жазушысы және кітап сыншысы, Хамметтің жазу стилінің күрделілігін былай түсіндірді: "Хамметтің стратегиясы – екі адам арасындағы достыққа негізделген, оны қоздыратын және оған әсер ететін детективтік процесті көрсету. Осы материалдардың негізінде Хаммет белгісіз, үнемі өзгеріп отыратын адамдық қарым-қатынастардың динамикалық құрылымын жасайды". Уақыт өте келе Хаммет өзінің туындыларына көбірек сын көзбен қарады, бірақ "Сынық кілт" романының "онша жаман емес" екенін мойындады. Оның қабылдануы алдыңғы романнан да жақсы болды, ал сатылымдар да арта түсті – жарық көргеннен кейін он сегіз айдың ішінде 20 000 дана сатылды. Кейбіреулер "Соқыр құс" романын артық көрсе, енді біреулер Хамметтің барлық уақыттағы ең жақсы үш детективтік романын жазғанын айтты. Ал "Нью-Йоркер" журналында Дороти Паркер "Дашиэлл Хамметтің туындыларына жеткілікті айқай жоқ" деп шу көтерді. Хаммет аяқталған кітабының өзінің ең жақсы туындысы екенін сезінді, себебі "көрсеткіштер жақсы орналастырылған, бірақ ешкім оған назар аударған жоқ". Рецензенттер оған соншалықты сенімді емес еді. "Комментарий" журналы үшін жазған Дэвид Т. Базелон Хамметтің дәстүрлі романға тырысқанын ойлады, онда кейіпкерлер адалдық, құмарлық немесе билік үшін әрекет етеді. Осы жомарт көзқарасқа қарамастан, ол романды қанағаттандырмайтын деп тапты: "Біз кісі өлтіруді шешудегі мотив адалдық па, жұмыс па, әлде махаббат па екенін ешқашан білмейміз. Бұл екіұштылық, менің ойымша, Хамметтің қалыпты емес роман жазудағы қиындықтарын көрсетеді – мотивтерді талдау маңызды болатын романды". Басқа сыншылар романды "Хамметтің ең қанағаттандырмайтын" туындысы деп, ал кейіпкерді "механикалық және эмоциясыз" деп сипаттады. Роберт Эденбаум, шамамен осы себептерге байланысты, "Сынық кілт" романын Хамметтің "ең қанағаттандырмайтын романы" деп атады. "[Хемингуэйде] кейіпкер жалғыз қалғанда маскасы түсіріледі; ол өзінің қайғысын мойындайды, ішкі әлемін ашады. Хаммет маскасын ешқашан түсірмейді, Хаммет кейіпкері сізді ешқашан ішіне кіргізбейді. Хемингуэйдің әлеуетті үмітсіздігіне қарағанда, Хаммет сізге толық бақылау мен машина тәрізді тиімділік береді". Луи Унтермейер: "Хаммет кісі өлтіру және құпия оқиға жанрына ерекше жаңалық әкелді. Ол оқырмандарды оқиғаның шешімінен гөрі, кейіпкерлерінің бір-бірімен қарым-қатынасына қызықтырады". Сомерсет Мом Нед Бомонтты "әрбір романист құрметпен ойлап тапқан қызықты, тартымды кейіпкер" деп санады, ал Реймонд Чандлер "қозғалыс, интрига, қарама-қарсы мақсаттар және кейіпкердің біртіндеп ашылуының әсерін тапты, бұл детективтік оқиғаның болуы керек нәрсе. Қалғаны – қонақ бөлмесіндегі ойыншықтар".
As noted by the literary critic James F. Maxfield, "Hammett employs an objective approach, merely reporting the conversations and describing the surface actions of his characters, never directly presenting their thoughts and feelings". This leaves some ambiguity in the reasoning of Ned Beaumont's actions, such as his suspicions about Janet Henry's father. This makes it hard to determine the nature of Ned's relationship with Janet. The loss of "luck," as described in the novel ("What good am I if my luck’s gone?" He asks. "You might as well take your punishment and get it over with") is another deciding factor in the actions of the characters. The Glass Key, written in Hammett's later noir years, is a prime example of his stylistic power. William Kennedy, also a 20th century author and book critic, explained what is so complex about Hammett's writing style: "Hammett's strategy is to show the process of detection as motivated by and affecting a friendship between two men. Out of these materials Hammett creates a dynamic structure of uncertain, constantly shifting human relationships." With the passing years Hammett looked more and more harshly on his own fiction but conceded that The Glass Key was "not so bad". Its reception was even better than that of the previous novel, and so were sales, 20,000 copies having been sold eighteen months after publication. Some preferred the Falcon, others said simply that Hammett had written the three best detective stories of all time, and in the New Yorker Dorothy Parker screamed that "there is entirely too little screaming about the work of Dashiell Hammett". Hammett felt that the finished book was his best work, nonetheless because "the clues were nicely placed although nobody seemed to notice". Reviewers were less sanguine. David T. Bazelon, writing for Commentary, thought that Hammett had attempted a conventional novel, in which characters act for reasons of loyalty, passion or power. Even on those generous grounds, he found the novel unsatisfactory: "We never know whether [the] motive in solving the murder is loyalty, job doing or love this ambiguity reflects, I think, Hammett's difficulty in writing an unformularized novel one in which an analysis of motives is fundamental". Other critics wrote that the novel was "Hammett’s least satisfactory" and that the hero was "mechanical and his emotions were not there". Robert Edenbaum, for basically the same reasons, called The Glass Key Hammett's "least satisfactory novel [in Hemingway] the mask is lifted every time the character is alone; he admits his misery to himself exposes his inner life. The Hammett mask is never lifted; the Hammett character never lets you inside. Instead of the potential despair of Hemingway, Hammett gives you unimpaired control and machinelike efficiency". Louis Untermeyer wrote, "Hammett has done something extraordinarily new to the murder and mystery story. He has made the reader as much interested in the relation of his individuals to each other as in the solution of the story". Somerset Maugham saw in Ned Beaumont "a curious, intriguing character whom any novelist would have been proud to conceive" And Raymond Chandler found "an effect of movement, intrigue, cross purposes, and the gradual elucidation of character, which is all the detective story has any right to be about anyway. All the rest is spillikins in the parlor".
Мұра
Дашилл Хэммет және "Сынық кілт" көптеген қатал стильдегі жазушыларға әсер етті. Реймонд Чендлер өзінің жиі сілтеме жасалатын "Қиянат жасаудың қарапайым өнері" атты эссесінде Хэммет және басқа қатал стильдегі жазушылар әдеттегі детективтік романдардың жұмбақ ойынына құрылған интригаларын алып тастап, оның орнына реализмді енгізген жаңа стиль жасады: "Қиянаттар себептермен жасалады, ал адамдар нағыз адамдар сияқты сөйлейді және әрекет етеді". Чендлер осы авторлардың арқасында осы стиль жалпылама түрінен "көркемдік мазмұнның жаңа деңгейіне" жетіп, дамығанын айтты. Хэмметтің 1929 жылғы "Қызыл орақ" романымен бірге "Сынық кілт" Коэн ағайындылардың 1990 жылғы "Миллердің өткелі" фильміне шабыт берді. 1942 жылғы фильм "Бош" сериалының екінші маусымының финалында Бош пен анасының кісі өлтіру ісін тергеп жүрген детектив арасындағы әңгімеде қысқаша көрінеді. Кітап 2017 жылғы "Меркурий ретроградында" фильмінің маңызды сілтемесі болып табылады, онда кейіпкерлер оны кульминациялық кітап клубы сахнасында кеңінен талқылайды.
Dashiell Hammett and The Glass Key have influenced many other hardboiled writers. Raymond Chandler wrote in his oft cited essay "The Simple Art of Murder" that Hammett and other hardboiled writers created a style that removed the puzzle game intrigues of typical detective novels and instead replaced it with realism: "Where murder is committed for reasons, and people talk and act as real people do". Chandler argued that it is due to these authors that this style was developed and raised from a generic form to a "new level of artistic substance". Together with Hammett's 1929 novel Red Harvest, The Glass Key provided inspiration for the Coen brothers' 1990 film Miller's Crossing. The 1942 film adaptation appears briefly in the season 2 finale of the show Bosch during a conversation between Bosch and the detective on his mother's murder case. The book is a major reference point in the 2017 film, Mercury in Retrograde, whose characters discuss it at length in a climactic book club scene.
Фильм
Роман 1935 жылы Франк Таттл режиссерлік еткен және Э. Ллойд Шелдон продюсерлік еткен, Кэтрин Скола мен Кубек Гласмонның сценарийімен "Сыс кілт" фильміне бейімделді. Оны Paramount Pictures компаниясы таратты. Басты рөлдерді Джордж Рафт Эд [Нед емес] Бомонт, Эдвард Арнольд Пол Мадвиг және Клэр Додд Джанет Генри сомдады. 1942 жылы Стюарт Хейслер режиссерлік еткен және Бадди Г. ДеСилва продюсерлік еткен, Джонатан Латимердің сценарийімен тағы бір "Сыс кілт" фильмі шықты. Оны да Paramount Pictures компаниясы таратты. Тікелей бейімделу болмаса да, Коэн ағайындыларының 1990 жылғы "Миллердің өткелі" фильмі ұқсас сюжетке және кейіпкерлерге ие.
The novel was adapted for the 1935 film The Glass Key, directed by Frank Tuttle and produced by E. Lloyd Sheldon, with a screenplay by Kathryn Scola and Kubec Glasmon. It was distributed by Paramount Pictures. The lead characters were portrayed by George Raft as Ed [not Ned] Beaumont, Edward Arnold as Paul Madvig, and Claire Dodd as Janet Henry. Another film, also entitled The Glass Key, was released in 1942, directed by Stuart Heisler and produced by Buddy G. DeSylva, with a screenplay by Jonathan Latimer. It was also distributed by Paramount Pictures. Though not a direct adaptation, the Coen brothers' 1990 film Miller's Crossing features a similar premise and characters.
Радио
«The Glass Key» Говард Э. Кох тарапынан 1939 жылғы 10 наурызда Орсон Уэллстің CBS радиосындағы «Кэмпбелл ойын үйі» сериясы үшін бейімделді. Рольдерді Уэллс (Пол Мадвиг), Пол Стюарт (Нед Бомонт), Рей Коллинз (Шад О’Рори), Майрон МакКормик (сенатор Генри), Эффи Палмер (Мадвиг әйел), Эльспет Эрик (Опал Мадвиг), Элизабет Морган (телефон операторы), Эверетт Слоан (Фарр), Говард Смит (Джефф), Лора Бакстер (Дженет Генри) және Эдгар Барьер (Расти) сомдады. Роберт Ценеделланың тағы бір бейімделуі 1946 жылғы 7 шілдеде ABC телеарнасының «Сырлы сағат» бағдарламасында ұсынылды. Кеннет Уэбб режиссер, ал Эдвин Маршалл продюсер болды.
The Glass Key was adapted by Howard E. Koch for the March 10, 1939, episode of Orson Welles's CBS Radio series The Campbell Playhouse. The cast included Welles (Paul Madvig), Paul Stewart (Ned Beaumont), Ray Collins (Shad O'Rory), Myron McCormick (Senator Henry), Effie Palmer (Mrs. Madvig), Elspeth Eric (Opal Madvig), Elizabeth Morgan (telephone operator), Everett Sloane (Farr), Howard Smith (Jeff), Laura Baxter (Janet Henry) and Edgar Barrier (Rusty). Another adaptation, by Robert Cenedella, was presented on Hour of Mystery on ABC on July 7, 1946. Kenneth Webb was the director, and Edwin Marshall was the producer.
Теледидар
"Сынық кілт" Уортингтон Майнер сценарийшісі мен Джордж Закари режиссерінің "Westinghouse Studio One" телесериалының бөлігі ретінде бейімделді. Телевизиялық нұсқасында Дональд Бриггс, Лоуренс Флетчер және Джин Карсон ойнады, ал тұңғыш рет 1949 жылдың 11 мамырында эфирге шықты.
The Glass Key was adapted as part of the Westinghouse Studio One television series by screenwriter Worthington Miner and director George Zachary. TV version starred Donald Briggs, Lawrence Fletcher and Jean Carson and was originally broadcast May 11, 1949.