Тіс эмалінің кариессіз зақымдануы: абфракция. Тіс тіңірлеу, шайнау кезіндегі күштерден туындайды. Себептері, көріністері мен алдын алу жолдары туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тіс шілуіне байланысты болмаған тіс құрылымының жоғалуы
Loss of tooth structure not caused by tooth decay
Абфракция – тіс шілуіне байланысты болмаған тіс құрылымының жоғалуын (кариозды емес мойын аймағының зақымдануларын) түсіндіретін теориялық ұғым. Бұл зақымданулар тіс шағу, жеу, шайнау және кедір-бүдір кезінде тістерге түсетін күштердің нәтижесінде пайда болады деп есептеледі; эмаль, әсіресе цемент-эмаль шекарасында (CEJ), үлкен стресске ұшырап, микрожарықтар мен тіс тінінің жоғалуына себеп болады. Абфракция – қазіргі кезде жиі кездесетін жағдай болып табылады, ал археологиялық деректердегі кариозды емес мойын аймағының зақымдануларының мысалдары көбінесе басқа факторлардың салдарынан туындаған.
Abfraction is a theoretical concept explaining a loss of tooth structure not caused by tooth decay (non carious cervical lesions). It is suggested that these lesions are caused by forces placed on the teeth during biting, eating, chewing and grinding; the enamel, especially at the cementoenamel junction (CEJ), undergoes large amounts of stress, causing micro fractures and tooth tissue loss. Abfraction appears to be a modern condition, with examples of non carious cervical lesions in the archaeological record typically caused by other factors.
Анықтама
Абфракция – тіс қызыл иектерінің бойында болатын, кариессіз тіс тіндерінің жоғалуының бір түрі. Яғни, абфракция – тіс шіруінен туындамайтын, қызыл иек сызығы бойында орналасқан тіс құрылымының механикалық жоғалуы. Абфракция тұжырымдамасын қолдайтын теориялық дәлелдер бар, бірақ тәжірибелік дәлелдер шектеулі. Абфракция термині алғаш рет 1991 жылы зақымдануды ажыратуға арналған ғылыми мақалада жарияланды. Мақаланың тақырыбы Джон О. Гриппоның "Абфракциялар: тістердің қатты тіндерінің зақымдануының жаңа жіктелуі" болды. Бұл мақалада абфракция биомеханикалық жүктеме күштерінен туындаған қатты тіндердің патологиялық жоғалуы ретінде анықталды. Бұл мақалада абфракция абразия, атриция және эрозиядан өзгеше, жаңа зақымдану түрі ретінде алғаш рет сипатталды.
Abfraction is a form of non carious tooth tissue loss that occurs along the gingival margin. In other words, abfraction is a mechanical loss of tooth structure that is not caused by tooth decay, located along the gum line. There is theoretical evidence to support the concept of abfraction, but little experimental evidence exists. The term abfraction was first published in 1991 in a journal article dedicated to distinguishing the lesion. The article was titled "Abfractions: A New Classification of Hard Tissue Lesions of Teeth" by John O. Grippo. This article introduced the definition of abfraction as a "pathologic loss of hard tissue tooth substance caused by bio mechanical loading forces". This article was the first to establish abfraction as a new form of lesion, differing from abrasion, attrition, and erosion.
Белгілері мен симптомдары
Абфракциялық зақымданулар көбінесе тістің ең жоғары созылу кернеуіне ұшырайтын аймағында пайда болады. Мұндай мәлімдемелерде зақымданулар тіс жемі қырының (CEJ) жоғарысында немесе төменінде орналасатыны туралы ешқандай ақпарат келтірілмейді. Бір теория бойынша, абфракциялық зақымданулар тек CEJ-ден жоғары ғана пайда болады. Дегенмен, абфракциялық зақымданулар зақымдалған тістердің мойын аймағында кез келген жерде пайда болуы мүмкін деп есептеледі. Бұл конфигурациядағы абфракциялық зақымдануларды қолдайтын зерттеулер, тісте бірнешеу артық үлкен созылу кернеуі болған жағдайда, бір бетте екі немесе одан да көп абфракциялық зақымданулар пайда болуы мүмкін екенін де көрсетеді. Дентин мен цемент тіс эмалінен гөрі тығыздығы төмен болғандықтан, жылулық/механикалық әсерлерге көбірек сезімтал. Зерттеушілер абфракцияның себебін тістердің бір-біріне жанасуынан, окклюзиялық күштерден, шайнау және жұту кезінде туындайтын күштерден деп санайды. Бұл эмаль мен цемент кездесетін жерде (CEJ) кернеу мен иілудің шоғырлануына алып келеді. Уақыт өте келе, эмальдегі байланыстар бұзылып, жарылуға немесе эрозия немесе абразия сияқты басқа факторлардың әсерінен тозуға ұшырайды. Алғашқыда абфракция теориясын ұсынғандар, тек окклюзиялық күштердің ғана зақымдануға себеп болатынын, тіс щеткасы мен пастасы немесе эрозия сияқты абразивтік компоненттердің қажет еместігін айтады. Егер тістер дұрыс келмесе, зерттеушілер бұл тістердегі аймақтарда қосымша кернеу туындайтынын мәлімдейді. Тым ерте жабысатын немесе жоспарланған жүктемеден артық жүктемеге ұшырайтын тістер абфракциялық зақымдануларға әкелуі мүмкін. Тіс бетін қалпына келтірудің дұрыс емес биіктігі де CEJ-дегі кернеуге қосымша фактор ретінде қарастырылған. Тағы да зерттеулер көрсеткендей, шайнау және жұту кезіндегі қалыпты окклюзиялық күштер абфракциялық зақымдануларға себеп болатын кернеу мен иілуді тудыру үшін жеткіліксіз. Алайда, бұл зерттеулер тістерін қиырқайтындарда (бруксизм) күштердің жеткілікті екенін көрсетті. Бірнеше зерттеулер бруксизммен ауыратындардың арасында осы жағдайдың жиі кездесетінін көрсетті, себебі күштер күштірек және ұзаққа созылады. Дегенмен, зерттеулер бұл зақымданулар бруксизммен ауыратындарда ғана емес, бруксизмі жоқ адамдарда да кездесетінін көрсетті. Басқа зерттеушілер окклюзиялық күштердің CEJ бойындағы зақымдануларға қатысы жоқ екенін және бұл зақымданулардың себебі тіс пастасы бар тіс щеткасының абразиясы екенін айтады. Теориялық сипатымен, абфракцияның ауызда клиникалық түрде қалай көрінетіні туралы бірнеше идея бар. Клиникалық белгілерінің бір теориясы зақымданулар тек цемент-эмаль шекарасында (CEJ) пайда болады деп болжайды (яғни, тісте эмаль мен цемент кездесетін жер). Бұл ескерілсе, оны басқа кариессіз зақымданулардан, мысалы, тіс щеткасының абразиясынан ажыратуға көмектеседі.
Abfraction lesions will generally occur in the region on the tooth where the greatest tensile stress is located. In statements such as these there is no comment on whether the lesions occur above or below the CEJ. One theory suggests that the abfraction lesions will only form above the CEJ. However, it is assumed that the abfraction lesions will occur anywhere in the cervical areas of affected teeth. It is important to note that studies supporting this configuration of abfraction lesions also state that when there is more than one abnormally large tensile stress on a tooth two or more abfraction lesions can result on the one surface. The dentine and cementum are less dense than tooth enamel and therefore more susceptible to sensation from thermal/mechanical sources. Researchers have proposed that abfraction is caused by forces on the tooth from the teeth touching together, occlusal forces, when chewing and swallowing. These lead to a concentration of stress and flexion at the area where the enamel and cementum meet (CEJ). and flexion over time causes the bonds in the enamel of the tooth to break down and either fracture or be worn away from other stressors such as erosion or abrasion. The people who initially proposed the theory of abfraction believe the occlusal forces alone cause the lesions without requiring the added abrasive components such as toothbrush and paste or erosion. If teeth come together in a non ideal bite the researchers state that this would create further stress in areas on the teeth. Teeth that come together too soon or come under more load than they are designed for could lead to abfraction lesions. The impacts of restorations on the chewing surfaces of the teeth being the incorrect height has also been raised as another factor adding to the stress at the CEJ. Further research has shown that the normal occlusal forces from chewing and swallowing are not sufficient to cause the stress and flexion required to cause abfraction lesions. However, these studies have shown that the forces are sufficient in a person who grinds their teeth (bruxism). Several studies have suggested that it is more common among those who grind their teeth, as the forces are greater and of longer duration. Yet further studies have shown that these lesions do not always appear in people with bruxism and others without bruxism have these lesions. There are other researchers who would state that occlusal forces have nothing to do with the lesions along the CEJ and that it is the result of abrasion from toothbrush with toothpaste that causes these lesions. Being theoretical in nature there is more than one idea on how abfraction presents clinically in the mouth. One theory of its clinical features suggests that the lesions only form above the cementoenamel junction (CEJ) (which is where the enamel and cementum meet on a tooth). If this is kept in mind, it serves as a platform for it to be distinguished from other non carious lesions, such as tooth brush abrasion.
Емдеу
Абразиялық зақымдануларды емдеу көптеген себептерге байланысты қиын болуы мүмкін. Дәрігерге ең жақсы емді ұсыну үшін тіс дәрігері зақымданудың белсенділік деңгейін анықтап, оның мүмкін дамуын болжауы керек. Тіс дәрігері No.12 скальпельді сақтықпен қолданып, зақымдалған жерде кішкентай ойық жасайды, содан кейін оның өзгерістерін жақыннан бақылайды. Сызықтың жоғалуы зақымданудың белсенді және прогрестік екенін көрсетеді. Әдетте, абразиялық зақымдану 1 миллиметрден кем болғанда, оны үнемі бақылау жеткілікті емдеу болып табылады. Егер эстетикалық мәселелер туындаса немесе тіс эмалінің сезімталдығы сияқты клиникалық салдарлар болса, тісті қалпына келтіру (ақ пломба) тиімді емдеу нұсқасы болуы мүмкін. Зақымдануды қалпына келтірумен қатар, басқа да себепші факторларды жою да маңызды. Тістің шайнау бетін түзету арқасында жоғарғы және төменгі тістердің қалай бірігетіні өзгереді, бұл окклюзиялық жүктемені қайта бағыттауға көмектеседі. Осының мақсаты – жүктеменің күшін тістің бойлық осіне қайта бағыттап, зақымдануға түсетін стресті азайту. Бұл тіс беттерін өзгерту арқылы да қол жеткізіледі, мысалы, тіс қырларын түзету, күшті тістік байланыстарды азайту және ерте байланыстарды жою. Егер бруксизм себепші фактор деп есептелсе, окклюзиялық каппа тіске түсетін теңсіз күштерді жоюға көмектесетін тиімді емдеу болып табылады.
Treatment of abfraction lesions can be difficult due to the many possible causes. To provide the best treatment option the dental clinician must determine the level of activity and predict possible progression of the lesion. A No.12 scalpel is carefully used by the dental clinician to make a small indentation on the lesion, this is then closely monitored for changes. Loss of a scratch mark signifies that the lesion is active and progressing. It is usually recommended when an abfraction lesion is less than 1 millimeter, monitoring at regular intervals is a sufficient treatment option. If there are concerns around aesthetics or clinical consequences such as dentinal hypersensitivity, a dental restoration (white filling) may be a suitable treatment option. Aside from restoring the lesion, it is equally important to remove any other possible causative factors. Adjustments to the biting surfaces of the teeth alter the way the upper and lower teeth come together, this may assist by redirecting the occlusal load. The aim of this is to redirect the force of the load to the long axis of the tooth, therefore removing the stress on the lesion. This can also be achieved by altering the tooth surfaces such as cuspal inclines, reducing heavy contacts and removing premature contacts. If bruxism is deemed a contributing factor an occlusal splint can be an effective treatment for eliminating the irregular forces placed on the tooth.
Дау
1991 жылы пайда болғаннан бері абфракция даулы мәселе болып қалып келеді. Бұл тіс жоғалуының клиникалық көрінісіне байланысты, ол көбінесе абразия немесе эрозия сияқты көрінеді. Даудың басты себебі – абфракцияның басқа кариоз емес зақымдануларға ұқсастығы және зақымдануды түсіндіруге бағытталған көптеген теориялардың болуы. Ең көп таралған теориялардың бірі – «кариоз емес мойындық зақымданулар теориясы» деп аталады, ол окклюзиялық факторларға байланысты тістің иілуінің цемент-эмаль қосылысына жақын сезімтал аймаққа әсер ететінін көрсетеді. Бұл теория кәсіби қауымдастықта кеңінен қабылданбаған, себебі ол жабылу ғана фактор екенін ұсынады. Көптеген зерттеушілер бұл дұрыс емес деп санайды, өйткені абфракция зақымдануы көп факторлы (көптеген себептік факторлары бар) зақымдану болып табылады, мысалы, абразия немесе эрозия сияқты басқа факторлар да әсер етеді. Осы себептік факторларға қатысты дау және зақымдануды жіктеудің салыстырмалы түрде жақында болуы, көптеген тіс дәрігерлерінің осы зақымдануға күдіспен қарауының себептерінің бірі болып табылады. Абфракция зақымдануы төңірегіндегі дауды толыққанды шешу үшін қосымша зерттеулер қажет.
Abfraction has been a controversial subject since its creation in 1991. This is due to the clinical presentation of the tooth loss, which often presents in a manner similar to that of abrasion or erosion. The major reasoning behind the controversy is the similarity of abfraction to other non carious lesions and the prevalence of multiple theories to potentially explain the lesion. One of the most prevalent theories is called "the theory of non carious cervical lesions" which suggests that tooth flexion, occurring due to occlusion factors, impacts on the vulnerable area near the cementoenamel junction. This theory is not widely accepted among the professional community as it suggests that the only factor is occlusion. Many researchers argue that this is inaccurate as they contend that the abfraction lesion is a multifactorial (has many causative factors) lesion with other factors such as abrasion or erosion. This controversy around the causative factors, along with the recency of the lesion classification, are some of the reasons why many dental clinicians are looking at the lesion with some scepticism. More research is needed to fully clear up the controversy surrounding the abfraction lesion.