Кіріспе

Бірінші Интернационалдың 5-ші съезі Гаага конгресі – Халықаралық жұмысшылар қауымдастығының (ХЖҚ) бесінші съезі, 1872 жылдың 2-7 қыркүйегінде Нидерландыдағы Гаагада өткен. Гаага конгресі анархист Михаил Бакунинді Карл Маркс және оның жақтастарымен ХЖҚ-дағы саяси рөлге байланысты туындаған қақтығысы үшін, сондай-ақ Маркс ұсынған ұсыныстарды қабылдағаны үшін қуылғандығымен танымал. Бұл ұйымның барлық социалистік бағыттардың (анархистер мен марксистердің) біртұтас одағы ретіндегі қызметінің аяқталуын білдірді.

Өмірбаян

Конгресс өткен жылдың маусым айындағы Париж Коммунасының сәтсіздігіне және Интернационалдың ең белгілі екі мүшесі – Карл Маркс пен Михаил Бакуниннің одан алынған әртүрлі сабақтарына байланысты болды. Маркс өзінің «Франциядағы азамат соғысы» атты памфлетінде Коммунадан алынған басты сабақ – пролетариаттың мемлекетті бақылауға алуы қажеттігі және Интернационалдың пролетариаттың нағыз саяси партиясына айналуы керектігі екенін айтты. Ал Бакунин Коммунаның ең маңызды жағы – париж жұмысшыларының мемлекеттің барлық түрлерін қабылдамауы екенін көрді және децентрализацияланған ұйымда жұмысшылар мен шаруалардың революциялық одағын құруға шақыруын жалғастырды. 1871 жылдың қыркүйегінде Маркс басқарған Интернационалдың Бас кеңесі Лондонда конференция өткізді, онда бірқатар резолюциялар қабылданды, соның ішінде біреуі (кейде №9 резолюция деп аталады) мынадай мәлімдеме жасады: «Әлеуметтік революцияның жеңісін және оның соңғы мақсатын – кластарды жоюды қамтамасыз ету үшін жұмысшы табының саяси партияға бірігуі қажет». Көптеген адамдар бұл Интернационалдың Бас ережелерінің мазмұнына елеулі өзгеріс енгізу деп қарады. Бұл резолюция Интернационалдың көптеген бөлімдерінде, әсіресе Италияда, француз тілінде сөйлейтін Швейцарияда және Испанияда үлкен алаңдаушылық тудырды, себебі ол жергілікті бөлімдердің тәуелсіздігін жойып, Бас кеңесті орталықтандырылған саяси кеңсеге айналдыратын шара ретінде көрінді. Осы бөлімдер конференцияны заңсыз деп есептеді, олардың пікірінше, мұндай шешімдер тек Интернационалдың кезекті съезінде ғана қабылдалуы керек еді. 1872 жылдың маусым айында 2 қыркүйекке Гаагада конгресс шақырылды, оның күн тәртібінде ұйымның Бас ережелерін толық қайта қарау мәселесі тұрды.

Конференция барысында

Гаага конгресі 1872 жылдың 2-7 қыркүйегінде Нидерландының Гаага қаласында өтті. Маркс пролетариаттың сәтті революция үшін мемлекетті бақылауға алуы керек екенін жариялады және Конгресс осы пікірді қолдауға дауыс беруді ұсынды. Анархистер бұған қарсы шықты. Анархист көшбасшылары Михаил Бакунин мен Джеймс Гийом Конгресс Маркс ұсынысын қабылдағаннан кейін наразылық білдіргендігі үшін конгрестен қуылды. Бакунин конференцияға қатыспады, бірақ ол қатыспаған күйінде қуылды.

Негізгі дереккөздер

Бірінші Интернационалдың Гаага конгресі, 1872 жылдың 2-7 қыркүйегі. Протоколдар мен құжаттар. Мәскеу: "Прогресс" баспасы, 1976 жыл. Бірінші Интернационалдың Гаага конгресі, 1872 жылдың 2-7 қыркүйегі. Баяндамалар мен хаттар. Мәскеу: "Прогресс" баспасы, 1978 жыл.