Кіріспе
Қауіпті химиялық заттардың кездейсоқ шығарылуы
A chemical accident is the unintentional release of one or more hazardous chemicals, which could harm human health and the environment. Such events include fires, explosions, and release of toxic materials that may cause people illness, injury, or disability. Chemical accidents can be caused for example by natural disasters, human error, or deliberate acts for personal gain. Chemical accidents are generally understood to be industrial scale ones, often with important offsite consequences. Unintended exposure to chemicals that occur at smaller work sites, as well as in private premises during everyday activities are usually not referred to as chemical accidents. Process safety is the engineering discipline dealing with chemical accident hazards understanding and management. Process safety's scope extends however to fires and explosions from hazardous materials generally not referred to as 'chemicals', such as refined and unrefined hydrocarbon mixtures.
Химиялық апат – адам денсаулығы мен қоршаған ортаға зиян келтіретін бір немесе бірнеше қауіпті химиялық заттың кездейсоқ шығарылуы. Мұндай оқиғаларға өрт, жарылыс және адамдарға ауру, жарақат немесе мүгедектік тудыруы мүмкін уытты заттардың таралуы жатады. Химиялық апаттар мысалы, табиғи апаттар, адам қателігі немесе жеке пайдаға жете беру үшін жасалған қасақана әрекеттер салдарынан туындауы мүмкін. Химиялық апаттар көбінесе өндірістік деңгейде болады және оның сыртқы оқиғаларға әсері зор болады. Шағын жұмыс орындарындағы және күнделікті іс-әрекеттер кезінде жеке үй-жайлардағы химиялық заттарға қасақана емес әсер ету, әдетте химиялық апаттар деп есептелмейді. Процесс қауіпсіздігі – химиялық апаттардың қаупін түсіну және басқарумен айналысатын инженерлік сала. Дегенмен, процесс қауіпсіздігінің ауқымы "химиялық заттар" деп аталмайтын, мысалы, тазартылған және тазартылмаған көмірсутек қоспалары сияқты қауіпті материалдардан болатын өрттер мен жарылыстарды да қамтиды.
A chemical accident is the unintentional release of one or more hazardous chemicals, which could harm human health and the environment. Such events include fires, explosions, and release of toxic materials that may cause people illness, injury, or disability. Chemical accidents can be caused for example by natural disasters, human error, or deliberate acts for personal gain. Chemical accidents are generally understood to be industrial scale ones, often with important offsite consequences. Unintended exposure to chemicals that occur at smaller work sites, as well as in private premises during everyday activities are usually not referred to as chemical accidents. Process safety is the engineering discipline dealing with chemical accident hazards understanding and management. Process safety's scope extends however to fires and explosions from hazardous materials generally not referred to as 'chemicals', such as refined and unrefined hydrocarbon mixtures.
Жиілігі
Химиялық апаттар АҚШ-та салыстырмалы түрде жиі болады, маңызды апаттар орташа есеппен аптасына бірнеше рет тіркеледі. Көптеген химиялық апаттар ұлттық жаңалықтарға жарияланбайды. Америка химия өнеркәсібінің қоғамдық байланыс мамандары мұндай апаттардың азайып бара жатқанын мәлімдейді, бірақ АҚШ Қоршаған ортаны қорғау агенттігі олардың жиілігі артып келе жатқанын, сондай-ақ химиялық апаттар салдарынан халықты эвакуациялаудың және медициналық көмекке зәру адамдардың жылдық орташа көрсеткіштерінің жоғарылап бара жатқанын хабарлайды. Техас штаты химиялық апаттар бойынша АҚШ-та көш бастап тұр.
Мысалдар
Тарихтағы ең қауіпті химиялық апат – 1984 жылы Үндістанда болған Бопал газ апаты. «Юнион Карбайд» пестицидтер зауытында жоғары уытты метил изоцианаттың шығарылуы салдарынан 3000-нан астам адам қаза тапты. Шығарылуға себеп – су мен метил изоцианат арасындағы экзотермиялық реакциядан туған артық қысымды ұстап тұруға қабілетсіз болған сақтау резервуарының қауіпсіздік клапанының істен шығуы. Апат, резервуарға су өткізіп алған бұзық клапанның нәтижесінде орын алды. Бұл оқиға порттағы қоймадағы шамамен 2750 тонна аммоний нитратының жарылуымен бірге болды.
Америка Құрама Штаттары
АҚШ-та Бхопал апатынан кейін химиялық апаттарға қатысты алаңдаушылық 1986 жылғы Төтенше жағдайларды жоспарлау және қауымдастыққа хабарлау туралы заңның қабылдануына әкелді. EPCRA талаптарына сәйкес, ел бойынша жергілікті төтенше жағдай жоспарлау жұмыстары жүргізіледі, оның ішінде төтенше жағдайлар туралы хабарламалар да қарастырылады. Заң сонымен қатар компанияларды уытты химиялық заттарды сақтау туралы ақпаратты көпшілікке жариялауға міндеттейді. Осындай ақпарат негізінде азаматтар, қауіпті аймақтарды анықтай алады, ондағы ауыр уытты шығарылымдар зиян келтіріп, тіпті кейбір жағдайларда өлімге әкелуі мүмкін. 1990 жылы Конгресс Химиялық қауіпсіздік және апаттарды тергеу жөніндегі кеңес (ХҚАТЖ) құрды, бірақ ол 1998 жылға дейін толыққанды жұмыс істемеді. Кеңестің мақсаты – химиялық апаттардың түпкі себептерін анықтау және болашақ апаттардың алдын алу үшін қауіпсіздік жөніндегі ұсынымдар беру болып табылады. ХҚАТЖ айыппұлдар мен санкциялар салмауы керек еді, себебі Конгресс осы агенттікті реттеуші емес деп қарастырған. Сонымен қатар, кеңес химиялық апаттарға дайындық, алдын алу және оларға ден қою мәселелері бойынша семинарлар ұйымдастырады.