Кіріспе

1947 жылы Техас қаласындағы өндірістік апат – 1947 жылғы 16 сәуірде Техас қаласы (АҚШ) портында, Галвестон шығанағында болған өндірістік апат. Бұл АҚШ тарихындағы ең ауыр өндірістік апат және тарихтың ең ірі ядролық емес жарылыстарының бірі. Жарылыс француз тіркелген SS Grandcamp кемесінде (портта тоқтаған) таңертең болған өрттен туындады, оның бортында шамамен 2300 тонна (шамамен 2100 метрикалық тонна) аммиак тыңайтқышы болды. Бұл басқа кемелерде және жақын жердегі мұнай сақтау нысандарынде өрттер мен жарылыстардың тізбектей реакциясын бастады, нәтижесінде кем дегенде 581 адам қаза тапты, оның ішінде Техас қаласының ерікті өрт сөндіру бөлімінің барлық мүшелерінен басқа біреуі ғана тірі қалды. Бұл апат 1946 жылғы Федералдық зиянды әрекеттер туралы заңға сәйкес, 8485 талапкердің атынан АҚШ үкіметіне қарсы алғашқы топтық сот процесін тудырды.

Кемелер

SS Grandcamp – 133 метрлік (437 фут) "Сәулет" кемесі болған, жақында қайта қолданысқа енгізілген кеме. 1942 жылы Лос-Анджелесте SS Бенджамин Р. Кертис деп аталған бұл кеме Тынық мұхитындағы соғыс қимылдарында қызмет етті және содан кейін Филадельфияда сақтауға алынды. Суық соғыс кезеңінде АҚШ Францияға көмектесу үшін кемені Франция желісіне берді, бұл Еуропадағы басқа да жұмыстармен бірге Францияны қайта құруға бағытталған шара болатын. Аммоний нитратымен – теңізде өте көп кездесетін жүк – қатар, кемеде шағын қару-жарақ оқ-дәрісі, механизмдер және палубада сизаль жіптерінің шоғырлары тасымалданды. Порттағы тағы бір кеме, SS High Flyer, Grandcamp-тан шамамен 200 метр қашықтықта тоқтаған. Екі кемедегі аммоний нитраты және іргелес қоймадағы тыңайтқыш Еуропадағы шаруаларға экспорттау үшін арналған. Grandcamp Хьюстоннан келді, онда порт басқармасы аммоний нитратын тиеуге рұқсат бермеген.

Жүк

Грандкамптың аралас жүгі болды, негізінен аммоний нитратынан, сонымен қатар бау, жержаңғақ, темекі, шағын қару-жарақ оқ-дәрілері, инженерлік жабдықтар және мақтадан тұрды. Ол патенттелген технологиямен өндіріліп, ылғалданғанда қатып қалмауы үшін балшық, петролатум, канифоль және парафинмен араластырылған. Жүк қағаз қаптарға салынып, тасымалданды және сақтау кезінде температураның жоғарылауы химиялық белсенділігін арттырды. Порт жұмысшылары жүк тиеу алдында қаптардың жылы екенін хабарлады. High Flyer кемесінде де қосымша аммоний нитраты болды.

Шамамен сағат 8:30-да бу қысымы сонша үлкен болды ki, люктер жарылып кетті. Оқиға орнына келген өрт сөндіру бөлімдеріне Техас қаласының ерікті өрт сөндірушілері мен Республика мұнай өңдеу компаниясының өрт сөндіру тобы кірді. Грандкамп жарылып, 2000 фут (600 метр) радиуста толық қирауға және порттың барлық бөлігінде ауқымды зақымға әкелді. Құдіретті жарылыс 5 метрлік цунами мен соққы толқынын тудырып, құрлықтағы 1000-ға жуық ғимаратты қиратты. Ал 16 шақырым қашықтықтағы Галвестондағы терезелердің жартысы сынып кетті. Жарылыс кемедегі болаттың көп бөлігін, тіпті дыбыс жылдамдығынан асып түсетіндей биіктікке лақтырып жіберді. Ресми мәліметтер бойынша, қаза болғандардың саны 567 адамды құрады, оның ішінде Грандкампта қалған барлық экипаж мүшелері. Техас қаласының 28 ерікті өрт сөндірушісінің 27-сі кемедегі өртпен күрескен кезде алғашқы жарылыстан қаза тапты. Техас қаласында өрт өршіген кезде, басқа аймақтардан келген жедел жәрдем қызметкерлері апат орнына бірден жете алмады.

Екінші жарылыс

Бірінші жарылыс Highflyer-ді өңдеуден босатты, ол порты бойлап қозғалып, SS Wilson B. Keene кемесіне соқтығысты. Оның экипажы порттағы жанатын майдың түтіні оларды кетуге мәжбүрлегенге дейін бір сағат бойы кемеде қалды. Түстен кейін екі адам Highflyer-ге мініп, жараланған экипаж мүшелерін іздеді. Олар кемедегі жүк өртеніп жатқанын байқап, оны Порт маңындағы біреуге хабарлады. Бұл хабар бірнеше сағат бойы ескерілмеген сияқты, кейін бұл үлкен мәселе екені анықталды. Тек сағат 23:00 шамасында ғана буксирлер Highflyer-ді доктан сүйреп шығаруға тырысты. Олар оның якорын кесіп тастағанына қарамастан, оны жылжыта алмады. Олар келесі күні (17 сәуір) таңғы сағат 1-ге қарай аймақтан қашып кетті. Он минуттан кейін, сағат 1:10-да Highflyer жарылып, тағы екі адам қаза тапты. Куәгерлердің сөзінше, жарылыс Grandcamp-тікін де күшті болған. Доктар эвакуацияланғандықтан, зардап шеккендердің саны аз болды, бірақ екінші жарылыс жақын жердегі кемелер мен ғимараттарға келтірілген зиянды күшейтті. Жарылыс жақын маңдағы Wilson B. Keene кемесін қиратты. Highflyer-дің болат каркасы қызғанша ысып, оның бөліктері Техас қаласына жауды, нәтижесінде көптеген өрттер шықты. Соңында Техас қаласының көмек қоры 1 миллион доллардан астам ақша жинады (қазіргі шарттарда). Өрттен сақтандыру бойынша төлемдерге шамамен 4 миллион доллар жетті (қазіргі шарттарда).

Құқықтық іс

Көптеген сот істері өтемақы алу мақсатымен біріктіріліп, Елизавета Дейлхайт және басқалар v. АҚШ ісі ретінде қарастырылды, бұл жақында қабылданған Федералдық зиян келтіру туралы талаптар заңына (FTCA) сәйкес жасалды. 1950 жылдың 13 сәуірінде аудандық сот АҚШ үкіметін амоний нитратын өндіру, қаптау және таңбалау кезінде 168 атаулы мекемелер мен олардың өкілдері жасаған көптеген немқұрайлылық актілері үшін жауапты деп тапты. Бұл көліктік, сақтау, тиеу, өрттен қорғау және өрт сөндірудегі қателіктермен күшейді, бәрі де жарылыстарға және одан кейінгі қасіреттерге әкеп соқты. 1952 жылдың 10 маусымында АҚШ-тың бесінші апелляциялық соты бұл шешімді күштен шығарып, АҚШ-тың маңызды ұлттық мәселелерде өз "еркіндігін" жүзеге асыру құқығын сақтап қалды деп шешті. АҚШ Жоғарғы Соты бұл шешімді растады (346 U.S. 15, 8 маусым 1953 ж.), 4 дауысқа 3 дауыспен, аудандық соттың федералдық заң бойынша үкіметті "немқұрайлы жоспарлау шешімдері" үшін жауапты деп табуға құқығы жоқ екенін атап өтті, бұл шешімдер тиісінше түрлі департаменттер мен мекемелерге жүктелген. Қысқасы, FTCA "еркіндік функциясын немесе міндетті орындамауды" нақты түрде алып тастайды, ал сот бұл істегі барлық күдіктелген әрекеттердің табиғаты бойынша еркіндік екенін анықтады. Дауысқа қатыспаған үш судья FTCA бойынша "Конгресс үкіметтің зиян келтіруге байланысты жауапкершілігін жеке тұлғаның жауапкершілігімен салыстырады" деп мәлімдеді, яғни басқаруға қатысы жоқ міндеттерді орындаған кезде. Бұл жағдайда "иммунитетпен қорғалған еркіндік шешіміне жауапты адамдар абайсызда қателік жіберді", ал жеке тұлға мұндай әрекеттер үшін сөзсіз жауапкершілікке тартылар еді. Жеке тұлға жарылғыш заттарды тасымалдау және сақтау сияқты "өте қауіпті" әрекеттерді орындағанда күтімге қатысты жоғары стандарттарды сақтауға міндетті. Мелвин Беллидің "Арыз берушіге дайын!" кітабында (1965) Конгресс соттар өтемақы төлеуден бас тартқаннан кейін белгілі бір өтемақы беру үшін әрекет еткені айтылған. Дейлхайт ісі ақырында Конгреске "шағымданып" берілді, онда заң арқылы көмек көрсетілді (Public Law 378, 69 Stat. 707 (1955)). 1957 жылы соңғы талап қаралып болғаннан кейін, жалпы сомасы шамамен 17 миллион доллар болатын 1394 сыйлық берілді.

Соңғы есеп

Бұл үзіндіні мына жерден табуға болады (алынған күні: 2024 01 21; мұрағатталған күні: 2019 09 15).