Кіріспе

1919 жылы Бостондағы апат

Ұлы меласс тасқыны, сондай-ақ Бостон меласс апаты деп аталатын бұл оқиға 1919 жылғы 15 қаңтарда Бостон қаласының Солтүстік аймағындағы Массачусетс штатында болды. Үлкен сақтау резервуары, ішіне шамамен 200 тонна меласс толтырылып, жарылып, нәтижесінде пайда болған меласс толқыны көшелермен сағатына 56 километр жылдамдықпен ағып өтіп, 21 адамның қаза табуына және 150 адамның жаралануына себеп болды. Оқиға жергілікті халық ауыз әңгімесіне еніп, ондаған жылдар бойы тұрғындар ыстық жаз күндері аймақта әлі де меласс иісі сезілетінін айтты. Мүмкін, резервуардың ішіндегі ескі, суық меластың жылулық кеңеюіне байланысты, резервуар шамамен сағат 12:30-да жарылып, құлады. Куәгерлер жердің дірілдегенін сезіп, құлау кезіндегі қатты дауыс, жоғарыдан өтетін пойыздың шуына ұқсас, ұзақ созылған күркіреуді естігендерін хабарлады; ал кейбіреулері зор жарылыс, терең ұлығу, "күннің күркірегендей жарылысы!" және резервуардан шыққан құрылғылардың мылтық атуына ұқсас дыбыс естігендерін айтты. Сонымен қатар, трамвай бір сәтте рельстен шығып кетті. Стивен Пулео жақын жердегі ғимараттардың негіздерінен алынып, қиратылғанын сипаттады. Бірнеше көшелер мелассқа толып, тереңдігіне дейін су басып қалды. Пулео Boston Post газетінен алынған мына мәліметті келтіреді: "[ ] Көшеде белге дейін меласс, қираған бөлшектер арасында айналып, көпіршіктеп жатты. Мұнда-сонда бір дене күресіп, қозғалып жатты – ол жануар ма, адам ба, ажырату мүмкін емес еді. Жабысқақ массада күресіп, қозғалыс жасаған жерлер ғана өмірдің бар екенін көрсетті. [ ] Жылқылар жабысқақ қағазға түскен көптеген шыбызбалар сияқты өліп қалды. Олар қаншалықты күрескен сайын, соғұрлым жабысқақ бұзылысқа батып, тұзаққа түсті. Адамдар – ерлер мен әйелдер – де осындай жағдайға тап болды. Жарақат алғандардың арасында адамдар, жылқылар және иттілер болды; алғашқы жарылыстан кейін жөтел аурудың ең көп таралған түріне айналды. Эдвардс Парк 1983 жылы Smithsonian журналында бір баланың басынан өткен оқиға туралы былай деп жазды: "[ ] Микеланджело мектебінен апаларымен үйге қайтып бара жатқан Энтони ди Стазио толқынмен алынып, оның жотасында құлап, серфинг жасағандай болды. Содан кейін ол жерге тұрып, толқынның басылуына байланысты меласс оны тас сияқты домалатты. Ол анасының атын шақырғанын естіді, бірақ жауап бере алмады, өйткені оның тамағы жабысқақ массамен тығылып қалған еді. Ол есінен танып, көзін ашқанда, үш апасы оған қарап тұрғанын көрді." 1917 жылы "Purity Distilling" компаниясын сатып алған. Бұл Массачусетс штатындағы алғашқы топтық сот процесінің бірі және қазіргі корпоративтік реттеуді қалыптастыруға үлкен үлес болды. Компания резервуарды анархистер жарылқағанын мәлімдеді.

Себептер

Апатқа бірнеше фактор себеп болуы мүмкін. Бірінші фактор – 1915 жылы резервуар толтырылған күнінен бастап сұйық ағып кеткен болуы мүмкін. Резервуар нашар салынған және жеткіліксіз сынақтан өткен, сондай-ақ резервуардағы ферментация салдарынан көмірқышқыл газының пайда болуы ішкі қысымды көтерген болуы мүмкін. Алдыңғы күні ауа райының жылынуы осы қысымның артуына ықпал еткен, себебі сол кезеңде ауа температурасы көтерілді. Ақаулық резервуардың негізіндегі люктің қақпағынан пайда болды, және ондағы шаршаудан пайда болған жарық қауіпті деңгейге жеткен болуы мүмкін. Резервуар бірнеше жыл бұрын салынғалы бері тек сегіз рет толық толтырылған, бұл қабырғаларға үнемі ауыспалы жүктеме түсірді. Бірнеше авторлар Purity Distilling Company компаниясы құрғақ заңға қарсы күреске тырысқанын айтады. Студент-зерттеушілер сондай-ақ зардап шеккен ауданның масштабты моделінде суық жүгері сиропының ағынының әрекетін зерттеді. Зерттеушілер су тасқынының жоғары жылдамдығы туралы хабарлардың сенімді екенін қорытындылады. Гарвардтағы зерттеудің қорытындысы бойынша, меласса көшелермен ағылғанда тез суынып, қоюланып, құрбандарды тұншығудан бұрын құтқаруға кедергі келтірді.

Қазіргі аудан

АҚШ-тың өндірістік спирт компаниясы резервуарды қайта жасамады. Бұрын меласса резервуары мен «Норт-Энд Павинг» компаниясы орналасқан жер, Бостон жоғары темір жолының (Массачусетс шығанағы көлік басқармасының алдыңғысы) ауласына айналды. Қазір бұл қалаға тиесілі демалыс кешені, ресми атауы Лангоне паркі, онда кіші лига бейсбол алаңы, ойын алаңы және бочче алаңдары бар. Танк үшін бетонды тақтаның негізі, Лангоне паркіндегі бейсбол алаңының бетінен шамамен төмен қарай сақталған. Салтанатқа келгендер резервуардың шегін белгілейтін шеңбер құрды. Топан судың салдарынан немесе оның кесірінен қаза тапқан 21 адамның есімдері оқылды. Апаттың тікелей нәтижесінде құрылыс саласын реттейтін көптеген заңдар мен ережелер өзгертілді, соның ішінде лицензияланған архитектор мен азаматтық инженердің қадағалауы талап етілді.