Голланд міфологиясындағы Ақ Әйелдер

Кіріспе

Голландия мифологиясындағы рухтар

Голландияның төменгі саксон мифологиясы мен аңыздарында Витте Вивен (сонымен қатар Виттевивен деп те аталады) – "ақылды әйелдердің" (немесе эльфтердің) рухтары. Бұл мифология кем дегенде христиандық дәуірге дейін (7 ғасыр) дейін жетеді және қазіргі Нидерланды, Бельгия және Францияның кейбір аймақтарында белгілі болған. Кейбір жерлерде оларды Джуферс немесе Джоферс ("ханымдар") деп, ал француз тілінде Дам Бланш ("ақ ханымдар") деп атаған.

Шығу тегі

Witte wieven, қазіргі голланд тілінің төменгі саксон диалектісінен шыққан, сөзбе-сөз "ақ әйелдер" деп аударылады. Бұл әйелдер көбінесе даналықпен байланысты, сондықтан тікелей мағынасындағы "ақ" емес, "ақылды" ретінде түсіндірілуі жиі кездеседі. Стандартты голланд тілінде "wit" немесе "witte" сөзі тек ақ түсті білдіреді. "Ақылды" мен "ақ" сөздерінің тілдік түбірі бір емес болғанымен, Нидерландтағы аймақтық айтылуы ұқсас дыбысталуы мүмкін. Бұл фонетикалық ұқсастық байланысқа себеп болуы мүмкін. Ақ түстің тазалық символизмі де рөл атқарады, бірақ заманауи түс символизмі даналықты көбінесе ақ емес, көк түспен байланыстырады. Нидерландтан тыс жерлердегі ұқсас халықтық дәстүрлер "Witte wieven" сөзінің даналық коннотациясы кейінірек пайда болғанын көрсетеді. Мысалы, француз фольклорында олар "Dames blanches" деп аталады, яғни "ақ ханымдар". Сонымен қатар, Ақ Құдайшамен де салыстыруға болады, бұл концепция Уэльсте, Ирландияда, Батыс Еуропаның көп бөлігінде және ежелгі Таяу Шығыста кеңінен таралған деп саналады. Тарихи тұрғыдан алғанда, witte wieven – адамдардың дене және жан денсаулығын сақтаған, білгір әйелдер-дәрігерлер болған. Олардың болашақты көру және болжау қабілеттері болған деседі. Олар қоғамда жоғары мәртебеге ие болғандықтан, қайтыс болғанда оларды құрметтеу үшін қабірлерінде рәсімдер өткізілген. Мифология бойынша, олардың рухтары жер бетінде қалған, тірі рухқа (немесе эльфтерге) айналған, ол кездескен адамдарға көмектескен немесе кедергі келтірген. Олар көбінесе қабірлерде және басқа да қасиетті орындарда мекендеген. Тұманды қабір төбесінде дана әйелдің рухы пайда болады деп есептелген, сондықтан адамдар оларға сыйлықтар әкеліп, көмек сұраған. Көптеген ғалымдар Witte Wievenнің дана әйелдердің қабірлерін құрметтеуден пайда болғанын сенеді, ал басқалары witte wieven мифологиясы германдық дисен, жер жұлдыздары және/немесе альвен (голланд тілінде "эльф") сенімінің бір бөлігінен туындады деп санайды. Себебі, олардың қабірлеріне сыйлықтар әкеліп, көмек сұрау практикасы германдық дінде дисен, жер жұлдыздары және альфенді құрметтеумен ұқсас. Сонымен қатар, кейбір жерлерде мифологиялық witte wieven тікелей "Alfen" немесе "Alven" деп сипатталған. Якоб Гримм оларды "Deutsche Mythologie" (1835) еңбегінде неміс Weiße Frauen-інің голландтық нұсқасы ретінде атап өтті: "Фризеланд, Дренте және Нидерланд халқы таулар мен үңгірлердегі өздерінің witten wijven немесе juffers туралы көптеген әңгімелер айта алады, бірақ олар эльфтік кейіпкерлермен шатасады".

Witte wieven, originating from modern Dutch Low Saxon, literally translates to "white women." These women are commonly associated with wisdom, so despite the literal translation, the interpretation of the term "witte" as meaning wise rather than white is common. In Standard Dutch, "wit" or "witte" solely denotes the color white. While the terms "wit" and "white" do not share the same linguistic root, regional pronunciations in the Netherlands of the corresponding words can sound very similar. This phonetic resemblance might have contributed to the association. Color symbolism of whiteness with purity possibly play a role as well, although contemporary color symbolism tends to link wisdom to the color blue rather than white. Similar folk traditions outside the Netherlands show that the connotation of wisdom associated with "Witte wieven" might indeed have emerged at a later stage. For instance, in French folklore, these entities are referred to as Dames blanches, directly translating to "white ladies". Another parallel can be drawn with the White Goddess, a concept argued to exist more broadly in Wales, Ireland, most of Western Europe as well as the ancient Middle East. Historically, the witte wieven are thought to be wise female herbalists and medicine healers who took care of people's physical and mental ailments. It was said they had the talent for prophecy and looking into the future. They had a high status in the communities, and so when they died ceremonies were held at their grave sites to honour them. According to mythology, their spirits remained on earth, and they became living spirits (or elven beings) that either helped or hindered people who encountered them. They tended to reside in the burial sites or other sacred places. It was thought that mist on a gravehill was the spirit of the wise woman appearing, and people would bring them offerings and ask for help. While many scholars believe Witte Wieven originated as above from honoring graves of wise women, others think the mythology of witte wieven come from part of the Germanic belief in disen, land wights, and/or alven (Dutch for "elf") for several reasons: The practice of bringing offerings and asking for help from their graves is very similar to honoring disen, land wights and alfen in Germanic paganism. In addition, in some localities the mythological witte wieven were described directly as "Alfen" or "Alven". Jacob Grimm mentioned them in the Deutsche Mythologie (1835) as the Dutch variant of the German Weiße Frauen: "The people of Friesland, Drenthe and the Netherlands have just as much to tell of their witten wijven or juffers in hills and caverns though here they get mixed up with elvish personages."

Қасиеттері

Бастапқыда ерте ортағасырлық әдебиеттерде ақыл-ойықтар көбінесе әдемі әзілкештер мен зиянкестер ретінде суреттелген. Кейін христиандық үйретім "witte wieven" түсінігін mistflarden (тұман немесе көліктің жұқа қабаттары) нысына айналдырды: қарулы әруақтар – жамандық ретінде жаңаша сипатталды және олардан қашықтау керек болды. Белгілі бір аңыздарда "Альвинне" ақ көйлек киген әруақ болған.