Кіріспе

Ирландияның корпоративтік салық жүйесі

Қаржы департаменті жыл сайын келер жылға арналған кірістер мен шығыстардың бағамын көрсететін есеп дайындайды. Төмендегі кесте өткен жылғы есептің «Салық түсімдері» бөлімінен алынған (мысалы, 2017 жылғы баған 2018 жылғы есептен алынған), сол кезде сол жылғы «Салық түсімдері» көбінесе белгілі болады (бірақ кейінгі жылдары түзетулер енгізілуі мүмкін). Ирландияның экономикалық моделі негізінен ауыл шаруашылығына негізделген экономикадан білімге негізделген экономикаға өзгерді, ЕО Ирландияның өндіріс саласы үшін 10% «ерекше ставкасын» (1980-81 жылдары ЕО келісімімен құрылған) рұқсат ету үшін мемлекеттік көмек ережелерінен бас тартқанда. Ирландияның саясаты ЭЫДҰ-ның салықтар иерархиясы пирамидасымен (Қаржы департаментінің Салық стратегиясы тобының 2011 жылғы корпоративтік салық саясаты құжатында қайта жарияланған) сипатталған. Көрсетілгендей, 1994 жылдан 2018 жылға дейін жылдық ирландиялық корпоративтік салық жылдық жалпы ирландиялық салықтың 10-16 пайызын құрады. Алайда, 2015 жылы Apple компаниясының Ирландиядағы қайта құрылуы Ирландияның ЖІӨ-сін 34,3%-ға жасанды түрде көтергендіктен, Ирландияның ЖІӨ-ге шаққандағы салық мөлшері ЭЫДҰ көрсеткіштерінің ең төменгі шегіне, 23%-дан төмен түсті. Бірақ зерттеулер көрсетті, BEPS ағынының нәтижесінде Ирландияның экономикалық деректерінің, әсіресе ЖІӨ-нің жасанды бұрмалануы 2003-2007 жылдары үлкен несие көпіршігіне (халықаралық нарықтарда Ирландияның несиесіне дұрыс баға берілмеуіне байланысты) және 2008-2013 жылдары несие-мүлік-банк дағдарысына (Ирландияның несиесіне баға қайта есептелген кезде) әкелді. Ирландияның ірі шетелдік көпұлтты компаниялары олардың туған елдері «жалпы әлемдік салық» жүйесіне ие болған кезеңдерден (1-кестеге қараңыз) және Ұлыбритания 2009-2012 жылдары «аумақтық салық» жүйесіне ауысқаннан бері Ирландия негізінен АҚШ-тың корпоративтік салықтық бейтаны болды (1-кестеге қараңыз). 2016 жылдың сәуірінде марапатталған ирланд жазушысы Финтан О'Тул Ирландияның АҚШ-тың корпоративтік салықтық бейтаны болуына басты экономикалық модель ретінде, Ирландияның OBI (немесе «Бір үлкен идея») деп сипаттады.

"Әлемдік салық" жүйелері

Ирландияның IP-ге негізделген BEPS құралдары тек «жалпы әлемдік салық жүйесі» бар көпұлтты компаниялардан ғана маңызды операцияларды тартты, атап айтқанда, 2009 жылға дейін Ұлыбритания және 2018 жылға дейін АҚШ (1-кестеге қараңыз). Ирландия материалдық технология немесе өмір ғылымдары саласындағы көпұлтты компанияларды тартқан жоқ (олардың үй юрисдикциясы «аумақтық салық жүйесін» қолданса, белгілі бір өндіріс орнатын қоспағанда, оның TP-ге негізделген келісімшарттық өндіріс BEPS құралы бар). 2018 жылдың қараша айында әлемде «жалпы әлемдік салық жүйесін» қолданатын барлық 6 юрисдикция ғана қалды, олардың бірі – Ирландия (атап айтқанда, Чили, Грекия, Ирландия, Израиль, Оңтүстік Корея, Мексика). 2016 жылы АҚШ салық академиясының өкілі Джеймс Р. Хайнс-младший «аумақтық салық жүйесіндегі» компаниялардың корпоративтік салықтан жалтару ошақтарын аз пайдаланатынын көрсетті, себебі олардың салық кодексі шетелден түскен табысқа төмен мөлшерлеме салды. 2014 жылы АҚШ Салық қоры Ұлыбританияның корпоративтік салық кодексін 2009–2012 жылдары «аумақтық жүйеге» ауыстыру арқылы Ұлыбритания компанияларының Ирландияға инверсия жасауын тиімді түрде тоқтатып, осы туралы хабарлады. 2018 жылы Shire жапондық Takeda фармацевтикалық компаниясының 64 миллиард долларлық ұсынысын қабылдады, олар Ирландияға салық инверсиясын жасамайтындарын растады (Жапонияның корпоративтік салық мөлшерлемесі 35%), бұл Жапонияның Ұлыбритания сияқты 2009 жылы «аумақтық салық жүйесіне» ауысқандығымен байланысты. «Жан басына шаққандағы ЖІӨ-нің жасанды түрде көтерілген көрсеткіші» – BEPS ағынының салдарынан салық ошақтарының белгілі бір ерекшелігі. Алайда, 2017 жылдың желтоқсанында Eurostat өзгертілген ЖҰЖ* ирландтық экономикалық деректердегі барлық бұрмалаушылықты жоймағанын хабарлады. 2018 жылдың қыркүйегінде Ирландияның Орталық статистика басқармасы (CSO) Ирландияның ЖІӨ-сі Ирландияның ЖҰЖ*-ның 162%-ын құрағанын хабарлады (яғни BEPS құралдары Ирландияның экономикалық статистикасын жасанды түрде 62%-ға арттырды). Ирландияның мемлекеттік қарыздылығы ЖІӨ-ге, ЖҰЖ*-ға немесе жан басына шаққандағы қарызға байланысты күрт өзгереді; жан басына шаққандағы қарыз көрсеткіші Ирландияның BEPS құралдарының барлық бұрмалаушылығын жояды және Ирландияның мемлекеттік сектор қарыздылығының деңгейі Жапониядан жоғары екенін көрсетеді. 2-кесте: 2017 жылғы Ирландияның ұлттық кірісі мен шығыстары (2018 жылғы евромен өлшенген) 2009–2017 жылдар ЖылИрландияның ЖІӨИрландияның ЖҰЖ*Ирландияның ЖІӨ/ЖҰЖ*қатынасыЕО-28 ЖІӨ/ЖҰЖ қатынасы (€ млрд)Жылдық өзгеріс (%) (€ млрд)Жылдық өзгеріс (%)2009170.1 134.8 126% 100%2010167.7 1.4%128.9 4.3%130%100%2011171.12.0%126.6 1.8%135%100%2012175.22.4%126.4 0.2%139%100%2013179.92.7%136.98.3%‡131%100%2014195.38.6%148.38.3%‡132%100%2015262.5†34.4%161.48.8%‡163%100%2016273.24.1%175.88.9%‡155%100%2017294.17.6%181.23.1%162%100% (†) Ирландияның Орталық статистика басқармасы 2017 жылы 2015 жылғы ЖІӨ-нің жоғарылауын қайта қарастырып, Ирландияның 2015 жылғы ЖІӨ өсімін 26,3%-дан 34,4%-ға дейін арттырды. (‡) Eurostat ЖҰЖ*-ның да кейбір BEPS құралдарымен, әсіресе Ирландияда маңызды қызмет болып табылатын келісімшарттық өндіріспен бұрмаланғанын көрсетті. және ЕО 1991 жылы Apple компаниясының Double Irish туралы Ирландиялық салық шешімдерін анықтады. АҚШ-тың барлық ірі технологиялық және өмір ғылымдары компаниялары Double Irish компаниясымен байланысты болды. 2018 жылы салық академиясының өкілдері Double Irish 2015 жылы негізінен АҚШ-тың жылдық корпоративтік табысының 106 миллиард долларын Ирландия және АҚШ салықтарынан қорғағанын көрсетті. 2004 жылдан 2017 жылға дейін АҚШ-тың көпұлтты компаниялары салық салынбаған оффшорлық резервтерді құру үшін пайдаланған BEPS құралы ретінде Double Irish тарихтағы ең ірі салықтан жалтару құралы болып табылады. 2016 жылы Еуропалық Одақ Apple-ге 13 миллиард евро айыппұл салды, бұл тарихтағы ең үлкен салық айыппұлы, ол 2004–2014 жылдар аралығын қамтыды, бұл кезеңде Apple компаниясы Ирландиядағы табысынан 110,8 миллиард евроға 1%-дан кем ETR төледі. АҚШ қазынасына салықтарды жоғалтуына қарамастан, Еуропалық Комиссия Ирландияны 2015 жылдың қаңтарынан бастап Double Irish-ті жабуға мәжбүр етті; 2020 жылға дейін қолданушыларға жабылуымен.

110-бөлім SPV

"110-бөлімдегі арнайы мақсаттағы құрал" ("SPV") – 1997 жылғы Ирландия салықтарын біріктіру заңының 110-бабына сәйкес, тек "білікті активтерді" ұстаумен шектеліп, арнайы салық режимін алуға құқығы бар Ирландияның салық төлеуші резиденті компаниясы. Бұл SPV-ға толық салықтық бейтараптыққа қол жеткізуге мүмкіндік береді (яғни SPV Ирландияның корпоративтік салықтарын төлемейді). Бұл Ирландияның қарызға негізделген маңызды BEPS құралы. 110-бөлім IFSC-тің заң және есеп фирмаларына жаһандық секьюритизациялық мәмілелерді жүргізуде бәсекелесуге көмектесу үшін құрылған. Олар Ирландияда салық төлемейді, бірақ IFSC заң және есеп фирмаларына төленген комиссиялар арқылы Ирландия экономикасына жылына шамамен 100 миллион евроға үлес қосады. IFSC фирмалары 110-бөлімге қатысты заңнамаға бірнеше түзетулер енгізу үшін Ирландия мемлекетіне лобби жасады, нәтижесінде 2011 жылға қарай 110-бөлім Ирландия мен халықаралық активтерден салықты жалтару үшін қолданылатын қарызға негізделген BEPS құралына айналды. 2016 жылы АҚШ-тың қиын жағдайдағы борыш қорлары IFSC кәсіби қызметтер фирмалары құрған 110-бөлімдегі SPV-лерді пайдаланып, ішкі Ирландиядағы қызметтерінен туындаған маңызды Ирландия салықтарынан жалтаруы анықталды, ал мемлекеттік қолдауға ие мезаннин қорлары өз клиенттерінің Ирландиядағы корпоративтік салық міндеттемелерін азайту үшін 110-бөлімдегі SPV-лерді пайдаланды. 2017 жылғы академиялық зерттеулерде Ирландияның 110-бөліміндегі SPV-лердің Ирландияның кіріс қызметі мен Орталық банкінен минималды реттеумен "мыс табақ" сияқты жұмыс істейтіні, сондай-ақ олардың санкцияланған ресейлік банктер сияқты күмәнді қызметтерден қаражат тартатыны айтылды. Бұл бұзушылықтар 110-бөлімдегі SPV-лердің Ирландияның CRO-ға мемлекеттік есептерді ұсынуға міндетті болғандықтан анықталды. 2018 жылы Ирландия Орталық банкі аз қолданылған L–QIAIF құралын қайта қарады, осылайша ол қазір 110-бөлімдегі SPV сияқты қарыз арқылы ұсталған ирландтық активтерге бірдей салықтық жеңілдіктерді ұсынады, бірақ Ирландияның мемлекеттік есептерін ұсыну қажеттілігінсіз. Стивен Доннелли TD АҚШ қорларының 2016-2026 жылдар аралығында 110-бөлімдегі SPV-лерді пайдалану арқылы 40 миллиард евролық ирландтық инвестициялар бойынша (2012-2016 жылдар) 20 миллиард евроға жуық Ирландия салықтарынан жалтаратынын болжады.

LQIAIF

Ирландиялық QIAIF режимі барлық ирландтық салықтар мен алымдардан (ҚҚС және бастапқы салықты қоса алғанда) босатылады және ВКК қаптамасынан басқа, ирландтық CRO-ға мемлекеттік есептерді ұсыну қажеттілігі жоқ. Бұл QIAIF-ты Ирландияның корпоративтік салық жүйесінен маңызды "арқалық есік" ретінде пайдалануға мүмкіндік берді. Ең танымал бағыт – Sink OFC Luxembourg, ол Ирландиядан шыққан тікелей шетелдік инвестициялардың (ТШИ) 50% құрамын қабылдайды. QIAIF-тар, 110-тармақтағы арнайы мақсаттағы ұйымдармен (SPV) бірге, Ирландияны көлеңкелі банк жүйесінің үшінші ірі OFC-сіне айналдырды. 2016 жылдың соңында 110-тармақтағы SPV-лерге қатысты Ирландияда салықтан қашу оқиғалары жария болғанда, бұл ирландтық қаржы журналистері мен Dáil Éireann депутаттарының АҚШ-тың қиын жағдайдағы фирмаларының ирландтық CRO-дағы ашық есептерін тексеруіне байланысты болды. 2016 жылдың қарашасында Орталық банк L QIAIF режимін қайта қарауға кірісті. 2018 жылдың басында Орталық банк L QIAIF режимін жаңартты, осылайша ол 110-тармақтағы SPV-лерді (мысалы, жабық түріндегі қарыздық құрылымдарды) қайта жасай алады, бірақ мемлекеттік CRO есептерін ұсыну қажеттілігі болмайды. 2018 жылдың маусым айында Орталық банк АҚШ-тың 55 миллиард еуролық қиын жағдайдағы қарыздық активтері 110-тармақтағы SPV-лерден шығарылғанын хабарлады. Ирландиялық L–QIAIF, Ирландиядағы АҚШ-тың көпұлтты компаниялары үшін Ирландияның 110-тармақтағы SPV-сінің орнына негізгі қарызға негізделген BEPS құралына айналуы күтілуде. Шетелдік мекемелердің QIAIF-тарды (әсіресе ICAV қаптамасын) пайдалану арқылы ирландтық активтерге төленетін барлық ирландтық салықтардан қашу мүмкіндігі Дублиндегі коммерциялық жылжымайтын мүліктің көпіршігіне (сондай-ақ, Дублиндегі тұрғын үй дағдарысына) себеп болды деп айтылуда. Бұл тәуекел 2014 жылы Central Bank of Ireland, L QIAIF режимін кеңейту үшін лобби жасағаннан кейін, Еуропалық жүйелік тәуекел жөніндегі кеңеспен (ESRB) консультация өткізген кезде айқын болды.

TP негізделген BEPS құралдары

Ирландияның трансферттік бағаға негізделген BEPS құралдары көбінесе келісімшарттық өндіріспен байланысты. 2013 жылғы ЕО есеп беру директивасын іске асырудан бас тартып (және 2022 жылға дейін холдингтік компаниялар құрылымдары үшін есеп беруден босатылуды пайдалана отырып), Ирландия өздерінің трансферттік бағаға және зихияттық меншікке негізделген BEPS құралдарын "шектеусіз жауапкершілігі бар компаниялар" (ULC) ретінде құруға мүмкіндік береді, олар Ирландияның CRO-сына қоғамдық есептерді ұсынуға міндетті емес. Бұл қарамастан, көптеген ирландиялық зихияттық меншікке негізделген BEPS құралдары соншалықты ірі, салық академиясы олардың көлемін жарияланған топтық есептерден бөліп шығара алды (мысалы, Габриэль Зюкманның жұмысы). Дегенмен, Ирландияның трансферттік бағаға негізделген BEPS құралдары кішірек болғандықтан, көпұлтты компаниялардың топтық есептерінен анықтау қиынырақ. Сонымен қатар, Ирландия мемлекеті іріктемелі және маңызды зихияттық меншікке негізделген BEPS құралдарының қызметін жасыру үшін кейде олардың деректерін өндіріс деректері ретінде ұсынады. Жалпы, Ирландияның трансферттік бағаға негізделген BEPS құралдарын пайдаланушылар – өмір ғылымдары өндірушілері деп есептеледі.

Өмірбаян

Салық кодексінде белгіленген салық ставкалары – бұл шегерімдерден кейін салық салынатын табысқа қолданылатын салық мөлшері. Ал нақты салық ставкасы – барлық шегерімдер ескерілгенге дейінгі табысқа шаққанда төленген салықтың мөлшерінен көрінетін салық мөлшері. Ирландияның номиналды корпоративтік салық ставкасы 12,5%-ды құрайды, ал одан әлдеқайда төменгі, 2–4%-тық нақты корпоративтік салық ставкасы арасындағы айырмашылықтар пікірталас тудырады: сол күні [Дублин, Ирландиядағы] Four Seasons қонақүйінде жиналған көптеген көпұлтты компаниялар 12,5%-дан да аз салық төлейді, олардың есептері мұны көрсетеді. Ирландия оларға салық салынатын табысты және салықтан босатылатын табысты кеңінен анықтап, осылайша көмектеседі. Көптеген АҚШ-тың көпұлтты компанияларының салық жоспарлау мақсаты – жаһандық салықтан босатылған табысқа немесе оған жақын нәтижеге қол жеткізу. Ал Apple компаниясы, көрініп тұрғанындай, Ирландияда көп салық төлемейді. (Брэд Сетсер, Сыртқы қатынастар кеңесі, 30 қазан 2017 ж.) Ирландия мемлекеті Ирландияның нақты салық ставкасын (ETR) 12,5%-дық Ирландияның номиналды корпоративтік салық ставкасына ұқсас деп мәлімдейді. Бұл маңызды мәселе, себебі Ирландияның BEPS құралдары, Ирландияның негізгі құралдары, Ирландияның BEPS құралдарын қабылдайтын толық екіжақты салық келісімдерінің жаһандық желісіне сүйенеді; ірі экономикалар белгілі салық бейкенттерімен (мысалы, Бермуд немесе Джерси) толық екіжақты салық келісімдеріне қол қоймайды. 2016 жылы Еуропалық комиссия Apple компаниясының Ирландиядағы BEPS құралдары бойынша нәтижелерін жариялағаннан кейін (төменде қараңыз), Бразилия G–20 елдері арасында Ирландияны салық бейкенті ретінде қара тізімге енгізген алғашқы ел болды және Бразилия–Ирландия екіжақты салық келісімін тоқтатты. 2014 жылы Ирландия 2013 жылғы ЕО есеп беру директивасын іске асырудан бас тартты және 2022 жылға дейін холдингтік компаниялардың құрылымдарын есеп беруден босату бойынша ерекшеліктерді қолданды, соның нәтижесінде көпұлтты компаниялар ирландтық «шексіз жауапкершілігі бар компаниялар» (ULC) ретінде тіркелуге мүмкіндік алды, олар Ирландияның CRO-на мемлекеттік есептерді ұсынуға міндетті емес.

Тәуелсіз зерттеулер

[[Файл:АҚШ-тың көпұлтты компаниялары өз пайдасын қай жерде есептейді (2016 BEA). "АҚШ-тың түрлі юрисдикциялардағы көпұлтты корпорациялардың тиімді корпоративтік салық ставкалары" (2016 жылғы BEA–NBER). Джеймс Р. Хайнс-младший салық бейкенттері туралы ең көп сілтеме жасалған академиялық мақала жариялады. Бұл есепте "Double Irish BEPS құралының" архитекторларының бірі, PWC салық серігі Фиргал О'Рурк туралы зерттеулер қамтылған, Bloomberg басылымы оны Ирландияда "батыр" деп атады. АҚШ-тың көпұлтты компаниялары ұсынған АҚШ-тың Экономикалық талдау бюросының деректерін пайдаланып, 2011 жылы АҚШ-тың көпұлтты компанияларының Ирландиядағы тиімді салық ставкалары 2,2%-дан 3,8%-ға дейін болғаны бағаланды. 2014 жылдың қарашасында Салықтық әділеттік желісі 2013 жылғы Қаржылық құпиялылық индексі бойынша Ирландия жөніндегі елілік есепте Ирландия мемлекетінің тиімді салық ставкалары 12,5% құрайды деген мәлімдемесін "ақпараттан тыс" деп, ал Ирландияның корпоративтік ЭСР-і қолданылған түрлі болжамдарға байланысты 2,5%-дан 4,5%-ға дейін құрайтынын мәлімдеді. 2017 жылдың қарашасында ирланд экономисі Дэвид МакУильямс The Irish Times газетінде жариялаған мақаласында АҚШ-тың BEA статистикасы 2013 жылы Ирландияда тіркелген салыққа дейінгі кіріс бойынша АҚШ-тың көпұлтты компаниялары 3,27% тиімді салық төлегенін, ал 2014 жылы 108 971 миллион долларлық Ирландияда тіркелген салыққа дейінгі кіріс бойынша 3,38% тиімді салық төлегенін көрсетті, себебі "салық ставкаларымыздың өзінен қашу үшін көптеген мүмкіндіктер бар". 2018 жылдың маусым айында, Джеймс Р. Хайнстің 1994 жылғы әлемдік салық бейкенттері туралы мақаласы жарық көргеннен кейін 24 жыл өткен соң, француз салық экономисі Габриэль Зюкман, NBER-мен бірлесе, әлемдік салық бейкенттерінің BEPS ағынына арналған зерттеуінде: "Ұлттардың жоғалған пайдасы" деп аталатын еңбегінде Ирландияның жиынтық тиімді корпоративтік салық ставкалары 4% құрайтынын бағалады (графикке қараңыз); бұл барлық юрисдикциялардың арасындағы ең төменгі көрсеткіш (графикке қараңыз).

Сауда-саттық кітапшалары

Ирландияның BEPS құралдары тікелей жарнамаланбайды, себебі нөлге жуық тиімді салық ставкалары көрсетілген буклеттер Ирландияның екіжақты салық келісімдеріне қол қою және оларды іске асыру мүмкіндігіне нұқсан келтіруі мүмкін (яғни, жоғары салық ставкалары бар елдер белгілі салық бейіштерімен толық келісімдерге қол қоймайды). Ирландияның ішкі ИС режимін күшейту: 12,5% Ирландия корпоративтік салық ставкаларына жататын зиякерлік меншікке байланысты ең төменгі табыс 20%-дан 0%-ға дейін төмендетіледі. Бұл зиякерлік меншікке байланысты табысқа салынатын ең төменгі тиімді салық ставкаларының 2,5%-дан 0%-ға дейін төмендеуіне әкеледі. |дерегі: Deloitte Ireland. Ирландия салық туралы ескерту (2014 жылғы қазан)

Материалдық емес активтер – 80% шектеу қайта орнатылды. Бұл осы зиякерлік меншік туынды табысына 2,5% корпоративтік салық ставкасын береді. |дерегі: Grant Thornton Ireland. 2018 жылғы бюджет (2017 жылғы қазан)

Ирландия мемлекетінің қарсылықтары

2014 жылдың ақпан айында Bloomberg арнайы тергеуі және Тринити колледжінің профессоры Джим Стюарттың ETR есептеулерінің нәтижесінде (жоғарыда қараңыз), Ирландияның Double Irish BEPS құралының "архитекторы", PricewaterhouseCoopers салық серіктесі Feargal O'Rourke, RTÉ радиосында: "саңылау Ұлы каньон сияқты үлкен болды" деді. O'Rourke сондай-ақ PricewaterhouseCoopers/World Bank жүргізген зерттеуге сілтеме жасап, Ирландияның ETR шамамен 12% құрады деп мәлімдеді. 2014 жылдың желтоқсанында Ирландияның Қаржы министрлігі Ирландиялық сарапшылардың тобын (бірақ халықаралық сарапшылар жоқ) Қаржы және мемлекеттік шығыстар жөніндегі комитетке Ирландияның корпоративтік ETR-ін бағалау үшін шақырды. Irish Revenue Commissioners: "Apple-ден Ирландия заңнамасына сәйкес тиіс салықтың барлық сомасы жиналды" деді. 2017 жылдың желтоқсанында Қаржы министрлігі UCC экономисі Сеймус Коффи жасаған Ирландияның корпоративтік салық кодексі туралы есеп жариялады. Ирландияның корпоративтік салық кодексінде шетелдік көпұлтты компаниялардың жаңа ирландиялық заңды кеңселеріне Ирландиядан алынған салықтар мен дивидендтерді төлеу бойынша толық ирландиялық салық жеңілдіктерін алуға мүмкіндік беретін холдингтік компаниялар режимі бар. Ирландияға жасалған салық инверсияларының көбісі АҚШ-тан, ал аздаған бөлігі Ұлыбританиядан келді (төменде қараңыз). АҚШ-тан Ирландияға жасалған алғашқы салық инверсиялары Ingersoll Rand және Accenture компанияларының 2009 жылғы инверсиялары болды. АҚШ салық кодексінің салықтан қашуға қарсы ережелері АҚШ компаниясына негізгі бизнесі АҚШ-та орналасқанда Ирландияда жаңа "заңды" кеңсе құруға тыйым салады ("өздігінен инверсия" деп аталады). Инверсиядан кейін АҚШ компаниясы ирландиялық көпұлтты BEPS стратегияларын пайдаланып, Ирландияның 12,5% номиналды ставкасынан төмен тиімді салық мөлшеріне қол жеткізе алады, сондай-ақ АҚШ табысына төленетін салықты да азайта алады. 2014 жылдың қыркүйек айында Forbes журналы зерттеу нәтижелеріне сілтеме жасап, АҚШ компаниясының Ирландияға инверсиясы АҚШ көпұлтты компаниясының салық мөлшерін 30%-дан 20%-дан төменге дейін төмендеткенін мәлімдеді. 2017 жылдың шілдесінде Ирландияның Орталық статистика басқармасы (CSO) Ирландияға жасалған салық инверсиялары Ирландияның ЖІӨ деректерін жасанды түрде көбейткенін ескертті (мысалы, Ирландияның салық кірісін қамтамасыз етпей). Ирландияның төлем балансындағы PLC компаниялары: Ирландияда нақты қызмет атқармайтын немесе азақ қызмет атқаратын бұл компаниялар шетелде маңызды инвестицияларға ие. Штаб-пәтерін Ирландияда орналастыру арқылы осы PLC компанияларының табысы Ирландияда төленеді, тіпті екі есе салық салудан аулақ болу туралы келісімдерге сәйкес олардың салық міндеттемелері басқа юрисдикцияларда туындаса да. Бұл табыс ағыны Ирландияда сақталады, ал сәйкес шығыс ағыны тек шетелдік иеге дивиденд төленген кезде пайда болады. (Ирландияның Орталық статистика басқармасы (CSO) (2017 жылдың шілдесі))

АҚШ қарсы шаралары

2016 жылдың сәуірінде Обама әкімшілігі АҚШ корпоративтік салықтарын «шетелдік компания» деп санау шегін көтеріп, осылайша АҚШ салық салудан қашуға бағытталған жаңа салық ережелерін жариялады. Жаңа ережелер тікелей АҚШ-та орналасқан Pfizer және Ирландияда орналасқан Allergan компанияларының 160 миллиард долларлық бірігуіне тосқауыл қою мақсатында жасалды, бұл тарихтағы ең ірі корпоративтік салық инверсиясы болар еді. Ережелердегі өзгерістер мақсатты компанияның (мысалы, Allergan) инверсияға дейінгі 3 жыл ішінде жасаған сатып алуларын ескермеу арқылы жұмыс істеді, бұл біріктірілген топтың 40% құрауы керек еді. 2017 жылдың желтоқсанында Трамп әкімшілігінің АҚШ Салықты қысқарту және жұмыс орындарын дамыту заңы (TCJA) АҚШ салық кодексін жаңартты және Ұлыбританияның 2009–2012 жылдары салық кодексіне енгізген, инверсиялармен күресуде табысқа жеткен көптеген өзгерістерін қайталады. Атап айтқанда, TCJA АҚШ-ты гибридтік «аумақтық салық» жүйесіне көшірді.

Ирландия 2017 жылғы ЭЫДҰ салық бейіштері тізімінде жоқ; тек Тринидад және Тобаго 2017 жылғы ЭЫДҰ тізімінде бар, ал ЭЫДҰ мүшесі ешқашан тізімге енген емес. Ирландия 2017 жылғы 17 салық бейіштері бар ЕО тізімінде де, ЕО-ның 47 «сұраныс тізіміндегі» салық бейіштері тізімінде де жоқ; қайтадан, ЕО 28 елінің ешқайсысы ЕО тізімінде болған емес.

Ұлыбританияның қарсы шаралары (2009-2012 жж.)

2008 жылдың қыркүйек айында "Нью-Йорк таймс" газеті "Британияда жаңа мәселе туындап отыр: британдық компаниялар салық жүйесінен қашып жатыр" деген хабарлама жариялады. 2007–2008 жылдары бірнеше ірі британдық көпұлтты компаниялар корпоративтік салықты Ирландияға ауыстырды. 2009–2012 жылдары Лейбористік және Консервативтік үкіметтер Ұлыбританияның корпоративтік салық кодексін "жалпы әлемдік салық" жүйесінен "аумақтық салық" жүйесіне өзгертіп жаңартты. Еуроодақ Ирландияның салық кодексін мемлекеттік жәрдемдесу заңнамасына сәйкес сынға алды. Seamus Coffey 2016 жылғы Ирландияның корпоративтік салық кодексін қарау барысында, Еуроодақтың 1996–1998 жылдары Ирландияның 10% арнайы салық мөлшерлемесіне мемлекеттік жәрдемдесу ережелерінен босатуды тоқтатуын тіркеді. Алайда, Ирландия 1996–2003 жылдары корпоративтік салықтың жалпы ирландиялық стандартты мөлшерлемесін 40%-дан 12,5%-ға дейін төмендету арқылы Еуроодақтың бұл қадамына қарсылық көрсетті (қараңыз). 1994 жылдың қазанында "Financial Times" газеті Еуропалық комиссияның 2015 жылы Ирландияның салық кодексіне қатысты толық мемлекеттік жәрдемдесу тергеуінің қаупінен қос ирландиялық BEPS құралын жабуға мәжбүр болғанын хабарлады. Бірақ 2018 жылдың қаңтарында Москови Ирландия мен Нидерландыны "салық қара тесіктері" деп атады. 2018 жылдың қаңтарында Германияның саяси лидерлері Ирландияны "салық демпингісіне" айыптады. 2018 жылдың наурыз айында Еуропалық комиссия ирландиялық BEPS құралдарын пайдаланатын АҚШ технологиялық фирмаларына бағытталған "Цифрлық қызметтер салығын" (DST) ұсынды. DST Ирландияның BEPS құралдарын "жеткісіз етуге" және АҚШ технологиялық фирмаларына Еуроодақтың ең төменгі салық деңгейін енгізуге арналған. Еуроодақ DST-ны кіріске 3% салық ретінде енгізуді ұсынды, бұл тиімді 10–15% салық мөлшерлемесіне (Apple, Google және Microsoft үшін салық төлеуден бұрынғы 20–30% маржаны ескере отырып) әкеледі; сонымен қатар ол ұлттық салықтан шегеріледі, сондықтан DST таза ирландиялық салықты азайтады (мысалы, Google Ireland өзінің DST-ін ирландиялық корпоративтік салықтан шегереді). 2018 жылдың сәуірінде Еуропалық комиссияның GDPR ережелері Facebook-ті Ирландияда орналасқан 1,9 миллиард Facebook аккаунтының 1,5 миллиардын (Facebook-тың жалпы 2,4 миллиард аккаунтының 79%) АҚШ-қа көшіруге мәжбүр етті. 2018 жылдың сәуірінде Max Schrems Еуроодақ деректерді қорғау ісі бойынша Ирландияның Жоғарғы сотының шешімі Facebook үшін Ирландияны одан да аз тартымды етуі мүмкін. Еуропалық комиссияның ұзақ жылдар бойы қолданылып келе жатқан ортақ консолидацияланған корпоративтік салық базасын ("CCCTB") енгізуге деген ниеті Ирландияның корпоративтік салық жүйесіне одан да күшті әсер етеді.

АҚШ-тың қарсы шаралары (2016-2018 жж.)

АҚШ-тың Ирландияның КТ жүйесіне қарама-қайшылықты көзқарасы болды. АҚШ-тың тергеулері, 1981 жылғы АҚШ-тың IRS-тің алғашқы зерттеуінен бастау алды.

Осы қайшылықтың себебі АҚШ-тың салық академиясының өкілі Джеймс Р. Хайнс-тің зерттеулерінде көрініс тапқан; Хайнс салық бекеттері зерттеулерінде ең көп сілтеме жасалған автор, ал оның 1994 жылғы маңызды Хайнс-Райс еңбегі «кірісті ауыстыру» терминін алғаш рет қолданғандардың бірі болды. Хайнстің АҚШ салық бекеттерінен ең көп пайда көретін ел – АҚШ екендігі туралы ойы басқалармен расталды және АҚШ-тың салық бекеттеріне қатысты саясатын анықтады, соның ішінде 1996 жылғы «тексеру қорабы» ережелерін, сондай-ақ ЭЫДҰ-ның Ирландияның BEPS құралдарын шектеуге жасаған әрекеттеріне АҚШ-тың наразылығын тудырды. Дегенмен, 2014 жылы Ирландия АҚШ компанияларының салық инверсиясы үшін басты бағытқа айналды, ал 2016 жылы Обама әкімшілігі АҚШ салық кодексін өзгерту арқылы Ирландияның КТ жүйесіне қарсы шаралар қабылдауға шешім қабылдады, бұл 160 миллиард долларлық Pfizer-Allergan компаниясының ирландтық салық инверсиясын тоқтатуға бағытталған, бұл тарихтағы ең ірі салық инверсиясы болар еді. Ирландияның КТ жүйесіне және оның экономикалық моделіне ең үлкен қауіп 2017 жылдың желтоқсан айында Трамп әкімшілігінің «Салықты қысқарту және жұмыс орындарын құру туралы» заңын қабылдауымен келді. TCJA-ның бір бөлігі АҚШ-тың көпұлтты компаниялары Ирландияда қолданатын BEPS құралдарына бағытталған. TCJA Ұлыбританияның 2009-2012 жылдардағы салық кодексіне енгізген көптеген өзгерістерді қамтиды, соның ішінде «аумақтық салық» жүйесіне өту және салық ставкасын төмендету;

Дегенмен, TCJA үлкен және күрделі, ал 2018 жылы салық сарапшылары TCJA-дағы қателер мен кемшіліктер келесі бірнеше жылда «Ирландия үшін жақсы мүмкіндік» тудыруы мүмкін екенін атап өтті.

Тәуелсіздік алғаннан кейін, Куман-на-Нгаэдхил кезінде

Тек 1922 жылы Англо-ирландия келісімін Дэйл және Ұлыбританияның Төменгі палатасы қабылдағанда ғана Ирландия еркін мемлекеті үшін толыққанды тәуелсіз мемлекет құру процесі басталды. Жаңадан тәуелсіз мемлекеттің көптеген басқа шешімдерімен үйлесімді, Уақытша үкімет, содан кейін Еркін мемлекет үкіметі корпоративтік салық салу саласында Ирландия әкімшілігінің дәстүрлі тәжірибесі мен саясатын жалғастырды. Бұл жалғасу британдық "корпоративтік пайдаға салынатын салық" ("CPT") жүйесін, сонымен қатар фирмалардың табысына салынатын табыс салығын сақтап қалуды білдірді. CPT Ұлыбританияда салыстырмалы түрде жаңа енгізілген салық болды және Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жылдары ғана қолданысқа енді, сол кезде ол уақытша шара деп кеңінен есептелді. Алайда, фирмаларға еңбекақыдан салық салу, содан кейін CPT арқылы салық салу жүйесі 1970-ші жылдардың соңына дейін, сондай-ақ табыс салығы мен корпоративтік пайда салығын біріктіретін Корпоративтік салық енгізілгенге дейін сақталды. У.Т. Косгрейв үкіметтерінің кезеңіндегі салық саясатының басты мақсаты – шығыстарды азайту және оған сәйкес салықтарды төмендету болды. Бұл салықты төмендету саясаты CPT мөлшерлемесіне қатысты қолданылмады, бірақ компаниялар Косгрейв үкіметінің екі маңызды шарасынан пайда тапты. Біріншіден, және бәлкім, Куманн-на-Гаидхел әкімшілігінің ең үлкен жетістігі – табыс салығы мөлшерлемесін 50%-ға төмендету, яғни фунттың 6 шиллингінен 3 шиллингке дейін түсіру. Бұл шара жеке тұлғаларға да, заңды тұлғаларға да тиесілі болды. Алайда, 1928 жылғы Қаржы заңдарына енгізілген бірқатар түзетулер CPT бойынша салық салынатын соманы арттырды. Бұл сома тәуелсіздік алған кездегі 500 фунт стерлингтен 1928 жылы 10 000 фунтқа дейін өсті. Бұл шараның мақсаты – CPT Ұлыбританияда жойылғаннан кейін оны сақтап отырған ирландиялық фирмаларға өтемақы төлеу болды. Куманн-на-Гаидхел үкіметінің соңғы жылдарында қабылданған және олардың жалпы еркін сауда саясатына қайшы келген, бірақ негізінен Фианна Фейлтің ирландиялық өнеркәсіпті "қорғау" қажеттігі туралы қысымы нәтижесінде қабылданған шара – шетелдік фирмалар үшін CPT мөлшерлемесін арттыру болды. Бұл шара 1948 жылға дейін күшінде болды, содан кейін партияаралық үкімет оны жойды, себебі үкімет қос салық салу туралы келісімдерге келуге тырысқан көптеген елдер оны кемсітушілік деп қарады.

Эамон де Валераның басшылығымен Фианна Фейл

Фианна Файлдің 1931 жылдан 1948 жылға дейінгі шамамен жиырма жылдық үкіметтігінде корпорациялардың салық жүйесін өзгертуге немесе талдауға көп күш жұмсалғанын айту қиын. Шындығында, Фианна Файл билігінің осы жылдарында ерекше көзге түсетін бір ғана саясат болды: CPT бойынша салықтан босатылатын жәрдемақы мөлшерін үздіксіз төмендету. Cumman na nGaehael үкіметтен кеткен кезде бұл мөлшер £10,000 болса, 1932 жылы £5,000-ға, ал 1941 жылы ақыры £2,500-ға дейін төмендетілді. Бұл шараның нәтижесін мемлекеттік кірістердегі CPT-нің үлесінің артуынан көруге болады: еркін мемлекеттің алғашқы онжылдығында салық кірісінің 1% -дан азын құраған CPT, 1942–43 және 1951–52 жылдары аралығында 3,64% -ға өсті. CPT-ден түскен кірістің артуына көбірек фирмалардың салық төлеушілер қатарына қосылуы және жәрдемақы мөлшерінің азаюы себеп болды. Салық төлеушілер санының артуын мына фактілерден көруге болады: 1932–33 және 1938–39 жылдар аралығында CPT төлейтін фирмалардың саны 33% -дан астамға өсті. Фианна Файл үкіметінің тағы бір маңызды аспектісі, Сеан Лемасстың қолтаңбасы бар екенін көрсетеді, ол – 1946 жылғы шешім: кен өндіруші компанияларға бес жыл ішінде барлық капиталдық шығыстарын салықтан есепке алуға рұқсат беру.

Сеан Лемас және Ирландияның салық жүйесі

1950 жылдардың соңынан бастап 1970 жылдардың ортасына дейінгі кезең Ирландияның корпоративтік салық жүйесінің дамуындағы радикалды өзгерістердің кезеңі ретінде қарастырылуы мүмкін. Үкіметтің Ирландия еркін сауда дәуіріне енбек ететінін ұғынуы салық жүйесіндегі бірқатар реформаларды ынталандырды. 1970 жылдардың ортасына қарай CPT-ге бірқатар түзетулер, қосымшалар мен өзгерістер енгізілді, олардың ішінде экспорттаушы фирмалар үшін он бес жылдық салық демалысы, үкіметтің 1971 және 1973 жылдары толық амортизацияға рұқсат беруі, сондай-ақ Қаржы заңының 34-бабы, ол Ирландияда патенттелген лицензиялардан алынатын роялтилер мен басқа да кірістерге толық салық жеңілдігін беруге мүмкіндік берді. Шамамен 1956 жылдан 1975 жылға дейінгі осы кезең Ирландияның корпоративтік салық жүйесінің дамуына ең үлкен әсер еткен кезең болып саналады және британдық үлгінің нұсқасын жалғастырудың орнына «ирландиялық» корпоративтік салық жүйесінің қалыптасуын белгіледі. Осы кезеңде бұрын фирмалар төлеуге міндетті болған капиталға, табысқа және корпоративтік пайдаға салынатын салықты біріктірген Корпоративтік салық құрылды. Корпоративтік салық жүйесіндегі болашақ өзгерістер, мысалы, соңғы жиырма жылда әртүрлі үкіметтер жүзеге асырған шаралар, осы кезеңдегі саясаттың жалғасы ретінде қарастырылуы мүмкін. 1981 жылы өңдеу өнеркәсібіне 10% салық енгізілуі – бұл ЕЭҚ-ның экспорттық жеңілдіктерді жою туралы талаптарына бейімделудің ең оңай жолы болды, оны ЕЭҚ кемсітушілік деп қарады. ЕЭҚ-ға қосылумен бірге осы саясаттың артықшылықтары Ирландия үкіметі үшін де, шетелдік көпұлтты компаниялар үшін де айқын болды; 1982 жылға қарай Ирландияда орналасқан компаниялардың 80% астамы салық саясатын олардың басты себебі ретінде атады.

Чарльз Хоги төмен салық экономикасы (19872009)

Ирландияның халықаралық қаржы қызметтері орталығы (IFSC) 1987 жылы Дублинде Taoiseach Чарльз Хоухи тарапынан құрылды. Оның 11 гектар аумағындағы әлемдік қаржы фирмалары үшін ЕО мақұлдаған 10% арнайы экономикалық аймақ корпоративтік салық мөлшерлемесі болды. IFSC құрылымы көбінесе «кельт жолбарысының» тууы және 1990 жылдардағы оның алғашқы өсу кезеңін қозғаушы күш деп есептеледі. 2005 жылдың соңына дейін 10% IFSC мөлшерлемесін кезең-кезеңмен жоюға бағытталған ЕО қысымына жауап ретінде, Ирландияның жалпы корпоративтік салықтары саудадан түскен табыс бойынша 32%-дан 12,5%-ға дейін төмендетілді, бұл бүкіл Ирландияны дерлік IFSC-ге айналдырды. 1998 жылғы бюджетте (1997 жылдың желтоқсанында) Қаржы министрі Чарли Маккриви, IFSC заң және есеп фирмаларының жаһандық көпұлттық компанияларға Ирландияны АҚШ емес салықтардан (сондай-ақ 12,5% ирланд корпоративтік салық мөлшерлемесінен) жалтарту үшін платформа ретінде пайдалануға көмектесетін жаңа құралдар мен құрылымдардың негізін қалады. Бұл құралдар «Double Irish», «Single Malt» және материалдық емес активтерге арналған капиталдық шегерімдер ретінде танымал болды. Сондай-ақ, осы Заңмен Ирландияның 110-бөліміндегі арнайы мақсаттағы компания (SPV) құрылды, бұл IFSC-ді ЕО-дағы ең ірі секьюритизациялық орынға айналдырды.

Дағдарыстан кейінгі нөлдік салық экономикасы (20092018)

Ирландияның қаржы дағдарысы экономикада бұрын-соңды болмаған күштерді тудырды. Ирландия банктері, ең ірі ішкі корпоративтік салық төлеушілер, төлем қабілетсіздігіне тап болды, ал Ирландияның мемлекеттік және жеке қарыздардың ЖІӨ-ге қатынасы ЭЫДҰ-ның ең жоғары деңгейіне жақындады. Ирландия үкіметіне өз экономикасының артық қарыздылығын теңгеру үшін шетелдік капитал қажет болды. Осыған байланысты, 2009-2015 жылдар аралығында олар көптеген ирландтық корпоративтік салық жүйелерін түзету арқылы оларды шетелдік көпұлтты компаниялар мен шетелдік инвесторлар үшін тиімді түрде "нөлдік салық" жүйелеріне айналдырды. АҚШ Экономикалық талдау бюросының ("BEA") "нақты" ирландтық корпоративтік салық ставкасы 2,5%-ға дейін төмендеді. Apple компаниясы 2015 жылдың қаңтар айында ASI еншілес компаниясын "қайта орналастырғанда" (onshored), бұл Ирландияның ЖІӨ-сінің бір тоқсанда 26,3%-ға өсуіне себеп болды ("leprechaun economics"). Шетелдік көпұлтты компаниялар корпоративтік салықтың 80%-ын құрады және олардың саны шешікті топқа шоғырланды. Еуропалық Одақтың қысымымен Ирландия 2015 жылы "қос ирландтық" жүйені жапты, ол тарихтағы ең ірі салықтан қашу схемасы деп сипатталды. Алайда, Ирландия оны жаңа "бір мальталық" жүйесімен және капиталға жұмсалатын қаражаттарды кеңейтумен алмастырды. Бұдан әрі, АҚШ-тың 2017 жылғы TCJA (әсіресе FDII және GILTI ставкалары) және Еуропалық Одақтың 2018 жылғы Цифрлық қызметтерге салынатын салық (Digital Services Tax) сияқты мақсатты шаралар қолданылды.