Кіріспе

Мариам үндеуі ("Үндеу") – 1998 жылы құрылып, 2003 жылы қызметін тоқтатқан Ұлыбританиядағы саяси науқан. Үндеудің жарғысында белгіленген мақсаты – "Ирак халқына дәрі-дәрмек, медициналық жабдықтар және медициналық көмек көрсету; Ирактағы қатерлі ісік эпидемиясының себептері мен салдарына назар аудару және Ирактан тыс жерде бірнеше ирак балаларына медициналық емдеу ұйымдастыру". Бұл науқанды саяси қайраткер Джордж Галлоуэй, сол кездегі парламент мүшесі, негіздеді. Иорданияның сол кездегі мұрагер ханзадасы Хасанның әйелі, принцесса Сарват, Үндеудің бас қамқоршысы болды. Мариам үндеуінің мақсаты – "Ирак халқына қатысты апатты әсер ететін Иракқа қатысты санкцияларға қарсы күресу" еді. Науқан лейкемиямен ауырған бала Мариам Хамзаның есімімен аталды, ол науқан қызыметкерлерімен Ирактан Ұлыбританияға емделу үшін жеткізілді. Мақсат – нашар денсаулық жағдайы мен қажетті дәрі-дәрмектер мен жабдықтардың жетіспеуі салдарынан ондаған мың ирак балаларының қасіреттері мен өлімі туралы хабардар ету, сондай-ақ көптеген адамдар осы проблемалардың тікелей себебі деп санайтын санкцияларды жою үшін күш жұмсау болды. Жүргізілген іс-шаралардың ішінде санкциялар туралы күнделікті ақпараттық хабарлама, Бағдадқа санкцияны бұзуға бағытталған рейс, қызыл лондондық автобуста Биг Беннен Бағдадқа саяхат, кездесулер мен конференциялар, Парламентке соғысқа қарсы ұранды проекциялау және ондаған журналистердің Иракқа сапарларын жеңілдету болды.

Тергеулер

2003 жылы Иракқа басып кіру кезінде, Англия мен Уэльс бас прокуратурасына шағым түскеннен кейін, Галлоуэй сыйлық ретінде алынған ақшаның бір бөлігін өзінің саяхат шығындарына жұмсады деген күдік туды. Бірақ Галлоуэй "Мариам" қайырымдылық акциясына жиналған қаражатты дұрыс пайдаланбағанын жоққа шығарды және үгіт науқанының қорынан қаражатты үгітшілердің саяхат шығындарына жұмсаудың заңды екенін айтты. Алдағы төрт жыл ішінде Галлоуэй осы акцияға қатысты бірнеше тергеуге, соның ішінде "Мұнайға азық" бағдарламасы бойынша өткен тыңдауларға қатысты.

Қайырымдылық комиссиясының тергеулері

"Мариам" апелляциясы Қайырымдылық комиссиясы тарапынан бірнеше рет тергелді. Апелляция тіркелген қайырымдылық ұйымы болмаса да, комиссия Англия мен Уэльсте қайырымдылық негізде жиналған қаражатқа қатысты әрекет ету құқығына ие болды. Бірінші, бір жылдық тергеудің есебі 2004 жылдың маусым айында жарияланды. Қайырымдылық комиссиясы апелляцияның саяси қызметі апелляцияның қайырымдылық мақсаттарына қосымша екенін және сенімділердің бұл ауру балаларға емдеу мүмкіндігін беруге ықпал етеді деген ойға келуі мүмкін екенін тұжырымдады. Комиссия апелляция қайырымдылық жұмыс жасады және маңызды қаражат жинады деп тапты, сондықтан олармен тіркеліп, есептерді жариялау қажет еді, апелляцияның негіздеушілері конституция қайырымдылық ұйымын құрмайды деген заңдық кеңестің дұрыс еместігін айтты. 2000-2005 жылдар аралығында Галлоуэйге үйленген палестиналық дәрігер Амине Абу Зайядтың апелляция қаражатынан жалақы түрінде рұқсатсыз төлемдер алғаны анықталды, бірақ басқару комитеті бұл төлемдерді қажет деп санады және олардың рұқсатсыз екенін білмеді. Қайырымдылық комиссиясы қаражаттың теріс пайдаланылғаны туралы айыптамаларды растайтын басқа дәлелдер таппады. Апелляцияның банк шоттарын тексеру нәтижесінде негізгі демеушілер Біріккен Араб Әмірліктері, Сауд Арабиясынан келген донор және иордандық бизнесмен Фаваз Зурекат (кейіннен "Мұнайға азық" бағдарламасына қатысы бар екені айтылды) екені анықталды. Апелляцияның кейбір кітаптары мен құжаттары 2001 жылы Фаваз Зурекат апелляция төрағасы болған кезде Амман мен Бағдатқа жіберілді және қазіргі таңда оларды табу мүмкін емес. Апелляция жылдық кіріс-шығыс есебін немесе балансты ұсынбады. Апелляция осы уақытқа дейін жабылғандықтан, толық жазбалар қолжетімді болмады, негіздеушілер заңгерлердің кеңесі бойынша қайырымдылық ұйымын құрмағанына сенді және апелляция қаражатының дұрыс пайдаланбағанына ешқандай дәлел болмады (жалақыдан басқа), Қайырымдылық комиссиясы қамқоршыларды олардың қателіктері туралы хабарлаудан басқа қосымша шаралар қабылдамауға шешім қабылдады. 2007 жылғы 7 маусымда жарияланған Қайырымдылық комиссиясының қосымша есебінде апелляция Фаваз Зурекаттан "Мұнайға азық" бағдарламасынан түскен қаражат алғаны анықталды.

Төменгі палатаның тергеуі

Ұлыбритания Парламентінің Стандарттар комиссары төрт жылдық тергеуді Қайырымдылық комиссиясынан тәуелсіз, бірақ оның қатысуымен жүргізді. Есеп жарияланғаннан кейін өткен баспасөз конференциясында Гэллоуэй: "Менің артымдағы құрметті әйелдер мен мырзалардың 18 күндік серігінен айырылу қиынға соғады, бірақ мен бәрібір күресуге ниеттенемін. Оларды [комитетті] шынымен ашуландырғаны – мен әрқашан өзімді қорғаймын." деді.

Кейінгі дамуы

2017 жылдың маусым айында The Times газеті Ақпараттық еркіндік туралы заңға сәйкес берген сауалда, Галлоуэйдің сол кездегі әйелі доктор Әминә Әбу Зайядтың тиісті процедурасыз және еңбек шартысыз медициналық және ғылыми қызметкер болып тағайындалғаннан кейін апелляциядан 84 000 фунт стерлинг жалақы мен шығыстар алғандығы туралы мәлімдеме жасалды. Гласгоудағы Йоркхилл NHS Трасты Мариам Хамзаға күтім көрсету үшін апелляциядан алынған 54 000 фунт стерлингтің бір бөлігін алды. Галлоуэй, 3 000 фунт стерлинг саяхат шығындарын талап еткен, және оның әйелі де қайырымдылық қорының мүшелері болды. "Таймс" газетінің журналисі Доминик Кеннеди жазғандай, мұндай сенімді қызметте тұрған адамға тиісті рұқсатсыз қаржылық пайда табуға рұқсат етілмейді.