Шылылық батыры – Адмирал Артуро Прат Чакон

Кіріспе

Чилидің әскери-теңіз офицері Агустин Артуро Прат Чакон (; 3 сәуір 1848 – 21 мамыр 1879) – чилилік заңгер және әскери-теңіз офицері. Ол Тынық мұхиты соғысы кезінде Икике шайқасында қаза тапты. Өмірінің барысында Прат бірнеше теңіз шайқастарына қатысты, оның ішінде Папудо (1865) және Абтао (1866) шайқастары болды. Оның қазасынан кейін оның есімі чилилік әскерлер үшін ұранға айналды, содан бері Артуро Прат ұлттық батыр деп есептеледі. Чилидегі көптеген алаңдарда, көшелерде, ғимараттарда және басқа да құрылыстарда Праттың есімі мәңгі есте сақталады. Оның есімі Чилидің төрт ірі әскери кемесіне берілді, соның ішінде 1950 жылдардағы кеме, 1983 жылдан 2006 жылға дейін қолданылған британдық және 2006 жылы Чилиге «Капитан Прат» деген атпен берілген голландиялық кемелер. Чилидің Антарктида зерттеу орталықтарының бірі – Артуро Прат станциясы және Чили Әскери-теңіз академиясы – «Escuela Naval Arturo Prat» оның құрметіне аталды. Оның суреті 10 000 чили песосы банкнотасында бейнеленген. Сонымен қатар, 1984 жылы Артуро Прат университеті құрылды, оның бас кампусы оның батырлық ерліктері орын алған Икике қаласында орналасқан.

Ерте өмір

Артуро Прат, бес бауырдың үлкені (Рикардо, Родольфо, Атала Роза және Эссильда Аурелия), Агустин Прат дель Баррил мен Росарио Чакон Барриос ұлы, 1848 жылғы 3 сәуірде Чилидің оңтүстік-орталық аймағындағы Сан-Агустин де Пунуаль ранчосында дүниеге келді. Прат есімі каталондық текті (ағылшын тіліндегі "Pratt" сөзімен шатастырмау керек). Президент Мануэль Монттың, тағы бір каталондық иммигранттың ұлы, берген стипендияның арқасында 10 жасында 1858 жылғы 28 тамызда Әскери-теңіз академиясына қабылданды. Әр провинция үшін екі стипендия болды: біреуі Араукоға Пратқа, екіншісі Луис Урибеге берілді. Екеуінің де демеушісі Дон Хасинто Чакон (Артуроның әйелінің әкесі және Урибедің әкесі) болды, нәтижесінде екі жас бір-бірін бауырлар сезінетін болды. Ол кезде академияны француз Хуан Хулио Фейлет басқарды, ал оған тағы бір француз, Анатолий Десмадриль қолдау көрсетті. Жас Артуро мен оның досы Луис Карлос Конделл, Хуан Хосе Латорре және Хорхе Монт Альварес сияқты "батырлар класының" құрамына кірді. 1859 жылы, екінші курста оқу кезінде, ол екінші курс студенттері үшін міндетті болған теңізшілік тәжірибесін бастады. Оның алғашқы оқу сапары Independencia бу пароходында желкен және такелаж маневрлерімен аяқталды, содан кейін теңізшілік және артиллерия бойынша тәжірибе жинады. 1860 жылдың қаңтар айында Прат алғаш рет "Эсмеральдаға" мінді. Оның теңізшілік тәжірибесі жалғасты: кемеге түсу және түсу, жауынгерлік жағдайларды модельдеу және т.б. 1861 жылдың шілдесінде ол "primera antigüedad" (курс бойынша ең тәжірибелі) атағымен Теңіз академиясын бітірді. Ол "емтихансыз мичман" шеніне ие болды. Осы кезеңде Прат жарылғыш заттар тасымалдаған француз кемесі "Infernal" қатысқан оқиғада көзге түсті. 1861 жылдың 1 қазанында ол Вальпараисо шығанағында өртеніп кетті. Жақын жерде болған "Эсмеральда" апаттан құтқару үшін қайықтар жіберді, олардың бірін Прат басқарды және екі сағат бойы өртпен күресті.

Arturo Prat, the oldest of five brothers, (Ricardo, Rodolfo, Atala Rosa and Escilda Aurelia) son of Agustín Prat del Barril and Rosario Chacón Barrios, was born at the San Agustín de Puñual Hacienda in south central Chile on April 3, 1848. The name Prat is of Catalan origin (not to be confused with the English 'Pratt'). He entered the Naval Academy on August 28, 1858, at the age of 10 years thanks to one of the scholarships created by President Manuel Montt, another son of Catalan immigrants. There were two scholarships per province: one for Arauco went to Prat, and the other went to Luis Uribe. Both had the same benefactor, Don Jacinto Chacón (uncle of Arturo and stepfather of Uribe), resulting in the two youths considering each other as brothers. At the time, the academy was directed by the Frenchman Juan Julio Feillet and was backed by another Frenchman, Anatolio Desmadryl. Young Arturo and his friend Luis were part of the so called "class of the heroes" including Carlos Condell, Juan José Latorre, and Jorge Montt Álvarez. In 1859, his second year as a cadet, he commenced a nautical apprenticeship – a requirement for second year students. His first voyage of training was completed in the steamer Independencia, with sail and rigging maneuvers, followed later by practice in seamanship and artillery. In January 1860, Prat boarded, for the first time, Esmeralda. His nautical apprenticeship continued: embarkation and disembarkation, combat simulation, etc. In July 1861, he left the Naval Academy as "primera antigüedad" (the most distinguished in the course). He obtained the grade of "midshipman without examination". During this period, Prat distinguished himself in an incident involving Infernal, a French ship that was carrying explosive materials. On October 1, 1861, it caught on fire while in the Bay of Valparaíso. Esmeralda, which was nearby, sent boats to save the wreck, one of which was steered by Prat, who would struggle for two hours against the fire.

Испаниямен соғыс

1864 жылдың 21 шілдесінде Артуро Прат "емтихансыз міңгір" дәрежесінен "емтиханнан өткен міңгір" дәрежесіне көтерілу үшін қажетті теориялық және практикалық сынақтан өтті. Сол жылы Чилидің Перудегі Чинча аралдарын испан эскадрильясының басып алуына байланысты туындаған Испанияға қарсы соғысқа себеп болған оқиғалар орын алды. Бұл соғыс Прат пен оның сыныптастары үшін отты сынақтан өтуге мүмкіндік берді. Ол кезде "Эсмеральда" кемесін Хуан Уильямс Ребольдедо басқарды, ол чилилік "Matías Cousiño" бу кемесін қайтарып алу және испандық "Covadonga" шхунасын тұтқындауды жоспарлады. Папудо теңіз шайқасы 26 желтоқсанда болды және тез арада оттық күші артық болған чилилік күштердің жеңісімен аяқталды, олар кемені жеңіп, басып алды. "Covadonga" шхунасын басып алу нәтижесінде шайқасқа қатысқан барлық теңізшілер бір дәрежеге көтеріліп, Прат прапорщик (армиядағы екінші лейтенантқа тең) болды. Папудодағы шығындарын өтеуді көздеген испан флоты одақтас флоттармен (Чили тарапына Перу мен Эквадор қосылды) тағы бір қақтығысқа түсті, нәтижесінде 1866 жылдың 7 ақпанында Чилоедегі Абтао шайқасы болды. Артиллериялық шайқас тек "Covadonga" мен испандық "Villa de Madrid" және "Blanca" кемелері арасында болды, себебі басқа одақтас кемелер көмірдің жетіспеуі және тасты жағалауға байланысты қолданылмады. Содан кейін Прат испандық бомбалауға қарсы тұрған "Covadonga" кемесінде қызмет етті. Одақтас тараптан ешқандай шығын болмады, ал испандықтар екі адамнан қаза тапты.

Жас офицер

Соғыстан кейін Прат көптеген теңіз сапарларын жасады, оның ішінде өз елінің ішінде де, сыртында да, Хуан Фернандес аралдарына, Пасха аралына (Поликарпо Торо басқаратын «Эсмеральда» корветінде), Магелланға және Перуға сапарлады. 1868 жылы жасаған соңғы сапарында сол жылғы жер сілкінісінен зардап шеккендерге көмек жеткізуге жауапты болды, ал кейіннен Мануэль Бланко Энкаладаның бұйрығымен Бернардо О’Хиггинстің мәйітін әкеліп берді. 9 қыркүйекте Прат лейтенант атағына көтерілді. Ол теңіз училищесіне нұсқаушы болып оралды. 1871 жылдан бастап «Эсмеральданың» екінші командирі болды, осыдан кейін мектепте бірнеше лауазымға тағайындалды (оқытушы, директордың орынбасары, ішкі директор) және теңіз тәртібі, заң, теңіз тактикасы және космография сияқты курстарды оқыды. Сонымен қатар, ол төрт жыл бойы (1871–1874) корветті Мехильонес портына тіктеу үшін жауапты болды. 1873 жылы корвет капитаны (лейтенант-командирге тең) және 1874 жылы Capitán de Corbeta Efectivo атағын алды. Ол сапалы білім беру үшін жеткіліксіз ресурстармен күрескен жауапкершілігі зор ұстаз болды. Оқулықтарды француз тілінен испан тіліне аударды. Осы шамада Прат ерекше жағдайға тап болды. 1875 жылдың 24 мамырында «Эсмеральда» Вальпараисо портында болды, ал Прат ауру себепті демалыста еді. Кеменің командирі Луис Альфредо Линч та демалыста болғандықтан, команданы лейтенант Константино Баннен басқарды. Бұл кезде бұрқыншақ көтеріліп, Вальдивия өзінің кабельдерін үзіп, «Эсмеральдаға» қарай ұшып, содан кейін «Майпоға» соқтығысты. «Эсмеральданың» жойылуы мүмкін болды. Прат пен Линч қайтып келгенде, қайықпен кемеге қайтаруға тырысты, бірақ күшті толқындар оларды кемеге шығудан тоқтатты. Линч пен Прат суға секіріп, арқанға көтерілу үшін кемеге жүзіп келді. Прат құтқару маневрлерін орындау үшін белінен діңгекке байланған арқанмен тынымсыз жұмыс істеді, кемені жағаға қарсы басын бұрып тоқтатып, оны сонда бекітті. Кейіннен Луис Альфредо Линч Праттың «қауіпке қарамастан сабырлылығын» еске алды. «Эсмеральданы» жөндеу ұзаққа созылып, 100 000 песоға түсті. Линчке қызметтік міндеттерін орындамағаны үшін айып тағылды, бірақ дауыс беруде теңдік болғандықтан ол құтылды. Сот барысында Артуро Прат өзінің жоғары лауазымдағы адамына әрдайым адал болды және оған бар күшімен көмектесті. 1876 жылдың мамыр айындағы сынақтардан кейін және Тынық мұхиты соғысына үш жыл қалғанда Чили үкіметі Чилиге теңіз офицерлерінің қажеті жоқ деп, Теңіз мектебін жапты. Конделл «Эсмеральдаға» жауапкершілікті қалдырған Прат кемеден түсіп, құқықтанудағы біліміне байланысты Вальпараисо теңіз үкіметінің көмекшісі болып тағайындалды. Бұл 1876 жылдың желтоқсаны болды, ол бұрыннан дайын командир еді, бірақ соғыс басталғаннан кейін ғана кемеге оралды.

After the war, Prat completed a large number of sea voyages, both inside and outside his country, including voyages to the Juan Fernández Islands, Easter Island (on the corvette Esmeralda under Policarpo Toro's command), Magallanes and Peru. During the latter trip in 1868, he was responsible for transporting aid to those affected by that year's earthquake, and he later brought back the remains of Bernardo O'Higgins, at the orders of Manuel Blanco Encalada. Prat was promoted to a lieutenant on September 9. He returned to Naval School, as an instructor. From 1871, he was the Second Commander of Esmeralda, leading to his appointment to several positions in the school (teacher, subdirector, internal director), and was assigned to teach courses such as Naval Order, Law, Naval Tactics and Cosmography. Additionally, he was responsible for docking the corvette for four years (1871–1874) in the port of Mejillones. He received the title of Graduated Corvette Captain (equivalent to lieutenant commander) in 1873 and Capitán de Corbeta Efectivo in 1874. He was a dedicated teacher who fought against the lack of resources available to provide quality education. He translated textbooks from French to Spanish. Around that time, Prat faced an unusual situation. On May 24, 1875, Esmeralda was in the port of Valparaíso while Prat was on sick leave. The commander of the ship, Luis Alfredo Lynch, was also on leave, so Lieutenant Constantino Bannen was left in charge. A storm began in the bay and Valdivia broke its cables and went right towards Esmeralda, which then impacted with Maipo. It appeared that the destruction of Esmeralda would be unavoidable. When Prat and Lynch returned, they managed to be taken back to the ship by boat, but the violent waves kept them from embarking. Lynch and Prat threw themselves into the water and swam to the ship to climb a rope. Prat worked feverishly with a rope tied from his waist to the mast to accomplish rescue maneuvers which stopped the vessel with its bow against the beach, and secure it there with rigging. Luis Alfredo Lynch later remembered Prat's "unflappable calm in the face of danger". The repair of Esmeralda was long and hard and cost 100,000 pesos. Lynch had to face charges of dereliction of duty, however he was saved by a tie in the voting. Throughout the trial, Arturo Prat was always faithful to his superior, helping him however he could. After the tests of May 1876 and only three years before the War of the Pacific, the Chilean government closed the Naval School, saying that Chile no longer needed naval officers. Prat, who left Condell in charge of Esmeralda, disembarked and, because of his studies in law, was named helper of the Maritime Government of Valparaíso. It was December 1876, he was already a graduated commander, but he only returned to the ship after the war started.

Зерттеулер

1870 жылы Прат заңгер болу жолын бастады. Праттың заңға деген қызығушылығы әрқашан болғандықтан, ол заң білімі алуды шешті. Ол Вальпараисо лицейі мен Ұлттық институттың гуманитарлық факультетіне орта білім алушы ретінде түсті. 1871 жылы философия және гуманитарлық ғылымдар бойынша диплом алды, бұл заңды оқуға қажетті шарт еді. Оның емтихан комиссиясының мүшесі реномелі чилилік тарихшы Диего Баррос Арана болды. Келесі жылы ол Чили университетінің заң факультетінде мүлік құқығын оқуға кірісті. Оқуын Мехильонесте орналасқан "Эсмеральда" кемесінде жалғастырды. Миссиядан оралғаннан кейін, ол Вальпараисода емтихан тапсыруға өтініш білдіріп, қажетті пәндерден өтті. 1875 жылы ол портовый қаладағы заң фирмасында заңгерлік тәжірибе жинады, бұл лицензия алудың алғы шарты еді. Келесі жылдың шілде айында Прат қалған курстарын аяқтап, лицензия алуға дайын болды. Бітіру үшін, ол кездейсоқ таңдалған заң саласы бойынша емтихан тапсыруы керек еді. Оған рим құқығы берілді, ол 1876 жылдың 24-26 шілдесі аралығында сәтті тапсырды, ал "Observaciones sobre la ley electoral vigente" (Қазіргі сайлау заңы туралы ескертулер) атты диссертациясы мақұлданды. Лицензия алу үшін Жоғарғы Сот судьяларының алдында соңғы емтихан тапсыру қажет еді. 1876 жылдың 31 шілдесінде сағат 11-де лейтенант-коммандер толық әскери формада, белінде қылышымен Жоғарғы Соттың дәліздерінен өтті; ол заңгерлікпен айналысудың соңғы талабы – ең жоғары судьялардың алдында емтихан тапсыруға келген еді. Алайда, оның таңғалуына орай, судьялар сол күні емтихан қабылдамайтынын хабарлады. Прат бұл күні кездесуге уағдаласқанын, теңіз офицері ретінде бос уақыты өте аз екенін айтып, Жоғарғы Сот төрағасы Мануэль Монт Торреспен кездесуді сұрады. Монтты оны қабылдауға көндіргеннен кейін, соттың ыстық ықыласымен, Прат 28 жасында заңгер атанды. Соңғы емтиханға дейін Прат инженер Рикардо Оуэннің мойынсұнбаушылық айыбы бойынша, сондай-ақ досы және сыныптасы Луис Урибенің мойынсұнбаушылық және басшыларына қарсы келгендігі айыбы бойынша қорғау жұмыстарын жүргізген болатын. Ол біріншісін сәтті аяқтады, бірақ досын қорғауда сәтті болмады, ол алты дауыспен алты айға сотталды. Президенттің рақымшылығы Урибе мен оның теңізшілдік мансабын осы жазадан құтқартты.

In 1870, Prat began the path of becoming a lawyer. Prat had always had an interest in law and therefore decided to pursue his law degree. He entered as a secondary student in Humanities at the Liceo de Valparaíso and the National Institute (Instituto Nacional). In 1871, he received his diploma in Philosophy and Humanities — a prerequisite for studying law. One of his examiners was the renowned Chilean historian Diego Barros Arana. In the following year, he began his studies in Property Law in the Faculty of Law of the University of Chile. He studied on board the "Esmeralda", which was located in Mejillones. Upon returning from his mission, he requested to take his examinations in Valparaíso where he passed the required subjects. In 1875, he began practicing law at a law firm in the port town as a prerequisite to receiving his license. In July of the following year, Prat passed his remaining courses and was then ready to complete his licensing. In order to graduate, he was required to pass an examination on a randomly chosen area of law. He was assigned Roman Law, which he managed to pass between 24–26 July 1876, while his thesis "Observaciones sobre la ley electoral vigente" (Observations on the current electoral law) was approved. There remained one final step before receiving his license — a final exam before the judges of the Supreme Court. On 31 July 1876, at 11 a. m., the lieutenant commander passed through the corridors of Supreme Court of Justice in full dress uniform wearing his sword at his belt; he had come to take his examination before the highest judges, the final requirement to practise law. However, much to his surprise, Prat was told that the judges had decided not to hear examinations that day. Prat protested that he had an appointment for that day, that he had very little free time as a naval officer, and requested a meeting with Manuel Montt Torres, the Supreme Court president. Having convinced Montt to receive him, and to much applause from the court, Prat went on to become a lawyer at the age of 28. Prior to his final exam, Prat had already conducted legal work while defending the engineer Ricardo Owen, accused of disobedience, and also his friend and classmate Luis Uribe, accused of disobedience and contempt to his superiors. He succeeded the first time, but he was not so successful with the defence of his friend, who was condemned to six months of jail by six votes. The amnesty of the President saved Uribe and his naval career from that fate.

Заңгер

Прат жаңадан қабылдаған мамандығын өте қысқа мерзім ішінде таныстырды. Ол негізінен Шакон және Карвахал отбасыларының заңдық мәселелерін, сондай-ақ теңіз саласына қатысты мәселелерді шешуге өзінің күшін жұмсады. Ол Әскери-теңіз флотының аудиторы болуға ниеттенді, бірақ тәжірибесінің жетіспеуіне байланысты тек "көмекші" ретінде қызметке бекітілді, оған Әскери-теңіз флоты Бас қолбасшылығының заңдық мәселелері жүктелді. Прат армияның заң жүйесін толыққанды қайта жаңартуға кірісті, бұл Навигация заңынан басталды. Ол оған 152 түзету ұсынды, олардың көп бөлігі бекітілді. Сонымен қатар, ол лауазымға тағайындауда әлеуметтік байланыстар, саясат және басқа да сыртқы факторларды болдырмау үшін жүйені өзгертуді ұсынды, оны еңбек еңбегі мен қызмет мерзіміне негізделген жүйеге айналдырды. Прат осы Әскери-теңіз кодексі жарияланбастан бұрын қайтыс болды.

"Сайлау туралы заңға бақылау жасау"

Бұл Артуро Праттың дипломдық жұмысы, онда оның саяси ойларына қатысты көптеген деректер бар. Ол Федерико Эрразуриз Заньярту үкіметі кезінде жаңа сайлау заңы қабылданып жатқанда жазылған, осы заңмен Ірі салық төлеушілер институты және Парламент депутатына жиынтық дауыс беру жүйесі орнатылды. Прат бұл заңды сайлау еркіндігіне одан әрі қадам жасауға мүмкіндік береді деген тұрғысынан талдайды. Ол мәтіндегі қайшылықтар мен түсініксіздіктерге назар салады, бірақ оның "шынайы либералдық" заң екенін баса айтады. Прат сөзін былай аяқтайды: "Шындығында, бұл жақсы заң, бірақ оның мақсатына жетуі үшін, дауыс беру нәтижесі ұлттық білдейтін ерік-жігердің шынайы көрінісі болуын қамтамасыз ету үшін, ережелерге қатысты маңызды реформалар қажет". Мәтін Праттың саяси көзқарастарын ашып көрсетеді, сол заманғы либерализмнің ортақ ерекшеліктерін нақты көрсетеді және оның үлкен біржолғылық екенін аңғартпайды (барлық ескертулеріне қарамастан, заң атқарушы биліктің араласуына тосқауыл қоя алмады).

Некеге тұруға келісу және некеге тұру

Педро Шакон портының жанындағы үйінде аптасына бір-екі рет кештер өткізетін. Прат жиі қатысып тұратын, сондай-ақ Консепсьон Чаконның қарындасы Кармела Карвахал да келіп тұратын. Осындай қуанышты жиындарда олар танысып, бір-біріне ғашық болды, бұл махаббат өмір бойына сақталды. Олардың бір-біріне тартылысы анық байқалып тұрды, бірақ Прат басқалардың осы туралы айтуынан алаңдады. Ұялшақтығына қоса, ол ақшасы болмағандықтан некеге тұруды ресми түрде рәсімдеуден қорқып, ашуланды. Корвет капитаны қызметіне тағайындалғаннан кейін, ол 1873 жылы Кармеланың қолын сұрауға бел буды. Праттың сүйіктісіне жазған жалғыз махаббат хаты осыдан кейін сақталған: Менің Кармелам, өмірім, қазынам, сеніңе айтуым керек, мен сені күн сайын қызурақ жақсы көремін, бірақ қазір оны айта алмаймын, себебі ауырып қалуымнан қорқамын. Сүйікті Артуроның құмар жүрегін қабыл ал. 1873 жылдың 5 мамырында Сан-Агустин-де-Вальпараисо шіркеуінде үйлену қоңырауы соғылды. 22 жастағы сүйкімді келіншек алтарга қарай қызыл кілеммен жүрді. Оның ата-анасы ерте қайтыс болғандықтан, оны бауырлары тәрбиеледі, олар арқылы ол Чакон отбасымен танысты. Чакон оны отбасының бір мүшесі ретінде қабылдады. Биік бойлы, нәзік денелі және әдемі Кармела, шашы тоқылған, қалың сақалды, қадамдары берік Артуро Пратпен кездесті. Пастор Хосе Франсиско Салас сағат 10:30-да оларға бата берді. Олар үйленді. Олардың некелік өмірі алты жыл бойы сөймейтін махаббатқа негізделген. Прат әйелін теңдес, серіктес ретінде қарады (сол қоғамда мұндай қарым-қатынас сирек кездесетін), отбасылық бюджетті басқаруды оған тапсырды; ал ол, керісінше, шаруашылық жұмыстарына көмектесті: "Мен сізді қызымызды тербетіп шаршаған күйде көремін, мен жаныңызда болмаймын және еңбегіңізбен бірге бөлісе алмаймын".

Алғашқы бақыт пен алғашқы қайғы

Жаңа үйленген жұбайлар бал айларын Квиллотада және Каукенс ысық суларында өткізді. Осыдан кейін Прат Вальпараисоға оралып, теңіз күштеріндегі қызметін жалғастырды. Әйелімен қазан айына дейін кездеспеді. Сол кезде Кармела алғашқы қызын күтіп жатқан еді. Прат қызының тууы туралы былай деп жазды:
«5 наурыз күні Кармела де ла Консепсьон таңғы сағат 9:35-те дүниеге келді, ал мен бір күн бұрын Сантьягоға баруым керек болды. 5 сәуірде ол Киелі Рух шіркеуінде крещениеден өтті, куәгерлері Кончита мен Хосе Иса болды. Менің ойымша, ол өте жанданып, күлімдеп, ойнақы болар еді. Кеше түсімде оны көрдім, ол мені танығандай болды, кішкентай жүзі сәл қайғылы, мені құшақтауға қолымен жеткізді.»

Бірақ Праттың үлкен ағаларының өте жас кезінде қайтыс болғандай, осы қыз да өте нәзік және дені нашар болып дүниеге келді. Артуро Кармелаға: «Кішкентай қызымның жағдайы жақсарған соң, гомеопатияны қолданып, маған хабарлаңыз», - деп жазады. Оның әлсіздігін емдеген әдіс кішкентай Кармелаға да сондай кереметтер жасауы мүмкін деген үміті болды. Бірақ ол жұмыс істемеді, баланың өмірі күннен-күнге тоқырап, көмекке мұқтаж ата-ананың үмітін қиып тастады, олар бар күштерін дұғаға салды. Кешіріңіз, кішкентай періште! Мен оны енді көре алмаймын, кем дегенде оның денсаулығы жақсы болғанын қалаймын. Кармелитаның мәселесі – дұрыс алынбаған кіндік бауынан туған ішек шаншуы, сонымен қатар басқа да бірнеше аурулар (диарея, қызба және т.б.). Праттың қайғысын арттыра түскен нәрсе – жылдық маусым аяқталғаннан кейін оны елдің орталығына, Абтао пароходымен, ауыстыруға тура келді, ол келуге тиіс болған, бірақ келмеді. 13 желтоқсан күні жексенбіде кеме келді, ол әйеліне: «Содан кейін мен сені көремін, сондай-ақ денсаулығы жақсы деп үміттенетін сәбиімді де көремін», - деп жазды. Бірақ қыз бір апта бұрын, 5 желтоқсанда қайтыс болды. Кешкі уақытта әйелінен қайғылы хат келді: «Менің сүйікті Артуро, біздің сүйкімді кішкентай періштем әлі де жақсы емес; мен жүрегімнің ауырсынудан әлсіреп жатқанын сезінемін, ал сен мені құшақтауға келмейсіз. Егер сен келе алсаң, ол мен үшін жалғыз жеңілдік болар еді. Өзіңді уайымдама, менің жағдайымды ойлама, бақытсыз Кармелаңды ойла». Праттың күйзелісіне қоса, пароход 18-і күніне дейін шыға алмайтын болды. Оның барлық үміті сол сапарда, бірнеше күннен кейін, аралық портта Хуан Хосе Латорре қол қойған көңіл айту хаты алғанда құлап кетті. Артуро Кармеланың бұрынғы хатының астына былай деп жазды: «5 желтоқсанда, түнгі сағат 1-ден кейін 3 минут өткен соң, қызым Кармела де ла Консепсьон қайтыс болды. Міне, осы хат мені хабардар ету үшін жіберілді. Ондағы қайғы мені көре білуге тиіс еді, бірақ үміт қанша тәтті!»

Тынық мұхит соғысы

Соғыс басталғанда Прат Әскери-теңіз күштері Бас қолбасшылығының көмекшісі болып тағайындалды, бірақ ол бұл қызметтен бас тартуға тырысты. Дон Рафаэль Сотомайор Баэза үкіметтен нұсқау алып Антофагастаға бару қажет болғанда, ол өзіне көмекші сұрады, сонда Прат осы жұмысқа тағайындалды. Екеуі де броненос "Бланко Энкалада" кемесінде болғанда, Икике билігіне Чили армиясының қамауға алғандығын жеткізу міндеті берілді, ол халықтың қарсылығына қарамастан, бұл жұмысты орындады. Ол "Ковадонга" командасын басқаруға тағайындалды. 3 мамырда лейтенант-командир Карлос Конделл де ла Хаза басқаратын "Абтао" корветі және Прат басқаратын "Ковадонга" Икикеге қарай жолға шығып, 10 мамырда жетті. Адмирал Хуан Уильямс Ребольдедо жасаған, Кальяо портындағы перулік эскадрильяға шабуыл жасау жоспарын іске асыру үшін, ол бұрын "Эсмеральда" корветін басқарған Мануэль Томпсонды "Абтао" командирі етіп тағайындады. Артуро Прат оның орнына өтті, ал Карлос Конделл де ла Хаза "Ковадонга" командирі болып тағайындалды. 16 мамырда эскадрилья перулік соғыс кемелерін тосыннан шабуылдау ниетімен Кальяоға бет алды, бірақ сол күні Перудің "Уаскар" мониторы және "Индепенденсия" броненос фрегаты сол порттан Арикаға қарай күш-қуат, қару-жарақ, оқ-дәрі және азық-түлік жеткізу үшін жолға шықты, сондықтан екі эскадрилья да сапарларында кездеспеді.

Қызықты деректер

"Артуро Прат" Чилидегі ең көп кездесетін көше атауы. Чилиде оның атымен аталған көшесі бар 144 коммуна бар, бұл "Эсмеральда" (130), "Мануэль Родригес" (128) және "Габриэла Мистраль" (127) көшелерінен көп.