Кіріспе

Гипертиреозды емдеуге қолданылатын дәрі

Пропилтиоурацил (PTU) – гипертиреозды емдеу үшін қолданылатын дәрі. Жиі кездесетін жанама әсерлеріне қышық, шаш түсіру, сілекей бездерінің ісінуі, құсу, бұлшықет ауруы, ұю және бас ауруы жатады. Ол қалқанша безінің гормонының өндірілуін азайту арқылы және тироксиннің (Т4) трийодтиронинге (Т3) айналуын тоқтату арқылы әрекет етеді. Бұл дәрі Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының қажетті дәрілер тізіміне енген.

Жанама әсерлер

Пропилтиоурацил көбінесе жақсы қабылданады, бірақ 100 науқастың біреуінде жағымсыз әсерлер пайда болуы мүмкін. Ең көп кездесетін жағымсыз әсерлер терімен байланысты, оларға бөртпе, қышыма, қызыл иек, шаштың қалыптан тыс түсіп қалуы және тері пигментациясы кіреді. Басқа жиі кездесетін жағымсыз әсерлері: ісіну, лоқсып құсу, жүрек айну, қызылша, дәм сезімінің жоғалуы, буындар мен бұлшық еттерде ауыру, ұю және бас ауруы, аллергиялық реакциялар және шаштың ағаруы. Ерекше жағымсыз әсерлеріне агранулоцитоз және апластикалық анемия қаупі жатады. 2009 жылдың 3 маусымында FDA «пропилтиоурацилді қолдану кезінде бауырдың ауыр зақымдану қаупі, соның ішінде бауыр жеткіліксіздігі мен өлім туралы денсаулық сақтау мамандарына хабарлау» туралы ескерту жариялады. Осының салдарынан, пропилтиоурацил жүкті емес ересектерге және балаларға тиреоидқа қарсы бірінші таңдау дәрісі ретінде ұсынылмайды. Қандағы ақ қан клеткаларының азаюы. Агранулоцитоздың белгілері мен көріністеріне жұқпалы жаралар, яғни тамақ, асқазан-ішек жолы және терідегі ауру сезімімен және қызбамен жүретін зақымданулар жатады. Қан тромбоциттерінің азаюы (тромбоцитопения) да болуы мүмкін. Тромбоциттер қанның ұюы үшін маңызды болғандықтан, тромбоцитопения артық қан кетуге әкелуі мүмкін. Жағымсыз әсерлер күдікті деп саналса және науқас тамағының ауыруы қайталап болатын болса, дәрі қолдану тоқтатылуы мүмкін. Өмірге қауіп төндіретін тағы бір жағымсыз әсер – өлімге немесе бауыр трансплантациясы қажеттілігіне әкелетін кенеттен, ауыр, шапшаң бауыр жеткіліксіздігі, ол пропилтиоурацил қабылдаған 10 000 адамның 1-іне дейін кездеседі. Агранулоцитоз көбінесе емнің алғашқы үш айында пайда болатын болса, бұл жағымсыз әсер емдеудің кез келген кезеңінде пайда болуы мүмкін.

Жүктілік

Пропилтиоурацил жүктілік кезінде Д дәрілік класына жатқызылады. D класы адам ұрығына қауіптілігінің нақты дәлелдері бар екенін көрсетеді. Өмірге қауіп төндіретін жағдайларда анаға тиімділік ұрыққа қауіптен басым болуы мүмкін. ПТУ, метимазолға (ол да D класына жатады) қарағанда, жүктіліктің бірінші триместрінде ғана және жүкті болу мүмкіндігі бар әйелдерде қолданылады, себебі метимазолдың органогенездің маңызды кезеңінде туа пайда болған кемістіктерді тудыру қаупі жоғары. Екінші және үшінші триместрде бұл қауіп азаяды және анада ПТУ қолданумен байланысты бауыр асқынуларының алдын алу үшін метимазол қолдану ұсынылады. Хабарланған жағдайлар бойынша ПТУ емнен кейін ұрықта зоб пайда болу жиілігі шамамен 12% құрайды.

Қалқанша безі

PTU тиреопероксидаза ферментін тежейді, ол әдетте тиреоид гормондарының синтезінде йод (I−) анионын йодқа (I0) окистендіру арқылы қатысады, бұл гормонның алды – тиреоглобулиндегі тирозин қалдықтарына йодтың қосылуын жеңілдетеді. Бұл тироксин (Т4) түзетін маңызды қадамдардың бірі. PTU фоликулярлық жасушалардың базальтеральды мембраналарында орналасқан натрийге тәуелді йодид транспортерінің әрекетін тежемейді. Бұл қадамды тежеу үшін перхлорат және тиоцианат сияқты бәсекелес тежегіштер қажет.

T3/T4 мақсатты тіндер

PTU сонымен қатар T4-ті күштірек T3 түріне айналдыратын 5’ деиодиназа (тетрайодтиронин 5’ деиодиназа) ферментін тежеу арқылы әрекет етеді. (Бұл метимазолдан өзгеше, ол пропилтиоурацилдің негізгі механизмін бөліседі, бірақ шеткі механизмін бөліспейді.) Осы ферменттердің тек T3 және T4 конъюгацияланған тирозин молекулаларымен ғана жұмыс істейтінін ескеру маңызды: тиреоид фолликулаларының жасушаларындағы йодталған жеке тирозин молекулаларының деиодиназа активтілігіне мүлдем басқа ферменттер тобы жауапты. Осы ферменттер тобы туралы ақпаратты «Iodotyrosine deiodinase» бетінен табуға болады.

Фармакокинетика

Ауыз арқылы қабылданады, сарысудағы ең жоғары концентрация бір сағат ішінде жетеді және қалқанша безіне белсенді түрде жинақталады. Дегенмен, пациенттің бірнеше көрсеткіштеріне байланысты, еутиреоидтық жағдайға емді бастағаннан кейін 2–4 ай өткен соң ғана қол жеткізілуі мүмкін. Маңыздысы, препараттың шамамен 70% ақуызға байланысады және қалыпты физиологиялық pH-де айтарлықтай иондалады, ал антитиреоидтық препарат метимазол ақуызға байланысуы айтарлықтай төмен. Алайда, екеуі де плацента арқылы теңдей өтеді. Плазманың жартылай ыдырау мерзімі бір сағатты құрайды және пациенттің қалқанша безінің жағдайына байланысты едәуір өзгермейді. Бірақ, қалқанша безінде жинақталуына байланысты, дозалау аралықтары 8 сағат немесе одан да ұзаққа созылуы мүмкін. Препараттың 10%-дан азы өзгермеген күйде шығарылады, ал қалған бөлігі бауырда глюкуронидация арқылы кең ауқымды метаболизмге ұшырайды.

Химиялық синтез

Пропилтиоурацил этил-3 оксогексаноат пен тиоуреядан жасалуы мүмкін.

Дәмдегі рөлі

Пропилтиоурацил және фенилтиокарбамид (PTC) ащы дәмді екені мәлім. Дегенмен, осы заттарды тату қабілеті генетикалық шартталған сияқты, ал ащы дәм тиоцианат тобынан туындауы мүмкін, ол PTC-де де кездеседі.

Тарих

Оны 1947 жылы АҚШ-тың Тамақ және Дәрі-дәрмек басқармасы бекіткен.