Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық түрмеден қашып шыққан банктік тонаушы
American prison escapee
the bank robber
Рой Г. Гарднер (5 қаңтар 1884 – 10 қаңтар 1940) – 1920 жылдары қызмет еткен американдық қылмыскер. Ол 350 мың доллардан астам ақша және бағалы қағаздар ұрлап, бірнеше рет тұтқыннан қашып кеткен. Ол Тынық мұхиты аймағының тарихында ең көп ізделіп отырған адам деп есептеледі, оның басына бір жылдан кем уақыт ішінде үш рет 5000 доллар сыйақы белгіленген, ал батыс газеттері оны "Күлкілі қарақшы", "Пошта пойызды тонаушы" және "Қашу шебері" деп атаған. Ол Алкатраз федералды түрмесінің бұрынғы тұтқыны (1934–1938).
Roy G. Gardner (January 5, 1884 – January 10, 1940) was an American criminal active during the 1920s. He stole a total of more than $350,000 in cash and securities and several times escaped from custody. He is said to have been the most hunted man in Pacific Coast history, having had a $5,000 reward for his head three times in less than a year, and newspapers in the West referred to him as the "Smiling Bandit", the "Mail Train Bandit", and the "King of the Escape Artists" He is a former prisoner of Alcatraz Federal Penitentiary (1934–38).
Ерте өмір
Рой Гарднер 1884 жылдың 5 қаңтарында Миссури штатының Трентон қаласында дүниеге келді және Колорадо Спрингс, Колорадода өсті. Ол тартымды әрі сүйкімді, бойы 180 сантиметр шамасында, қысқа, бұйралы, қызғылт қоңыр шашы мен көк көзі бар екен. Жас кезінде Оңтүстік-Батыста маңғырайтын, металл өңдеуші және кеншілік кәсібін үйренді. Ол АҚШ армиясына қосылған, бірақ 1906 жылы дезертир болып Мексикаға қашып кетті. Ол үйленген және қызы бар еді. Гарднер Мексика революциясы кезінде қару-жарақ саудасымен айналысып, қылмыстық жолын бастады. Ол Венустиано Карранса әскеріне қару-жарақ пен оқ-дәрілерді контрабандалық жолмен жеткізіп, сауда жасады, бірақ Викториано Гуэрта әскеріне тұтқынға түсіп, ату жазасына кесілді. Дегенмен, 1909 жылдың 29 наурызында ол күзетшілерге шабуыл жасағаннан кейін тағы үш американдық тұтқынмен бірге Мехико түрмесінен қашып шықты. АҚШ-қа оралғаннан кейін Гарднер Оңтүстік-Батыста боксшы болды. Ол өте жақсы болғандықтан, 1910 жылдың жазында Невада штатының Рино қаласындағы Беннд жаттығу лагерінде ауыр салмақ категориясының чемпионы Дж. Дж. Джеффристің спарринг серігі болды. Соңында Гарднер Сан-Францискоға келді, онда бокспен тапқан ақшасын құмар ойнап жоғалтып, Маркет-стриттегі зергерлік дүкенді тонады. Ол тұтқындалып, Сан-Квентинде біраз уақыт өтті, бірақ түрме күзетшісінің өмірін құтқарып, мерзімінен бұрын босатылды. Кейін ол Мари аралындағы теңіз кемежайында ацетиленмен дәнекерлеуші болып жұмысқа орналасты, үйленді, қызын өсірді және 1918 жылғы Тыныштық күнінде өз дәнекерлеу компаниясын құрды.
Roy Gardner was born on January 5, 1884, in Trenton, Missouri, and was raised in Colorado Springs, Colorado. He was said to be attractive and charming, standing just under six feet tall, with short, curly auburn hair and blue eyes. He spent his early manhood as a drifter in the Southwest, learning the trades of farrier and miner. Supposedly he joined the U. S. Army but deserted in 1906 and drifted to Mexico. He was married and had a daughter. Gardner began his criminal profession as a gunrunner around the time of the Mexican Revolution. He smuggled and traded arms and ammunition to the Venustiano Carranza forces until he was captured by soldiers from Victoriao Huerta's army and was sentenced to death by firing squad; however, on March 29, 1909, he broke out of the Mexico City jail along with three other American prisoners after attacking the soldier guards. Back in the United States, Gardner became a prizefighter in the Southwest. He was good enough that he became a sparring partner for Heavyweight Champion J. J. Jeffries at Bennd Training Camp in Reno, Nevada, during the summer of 1910. Eventually, Gardner ended up in San Francisco, where he gambled all of his boxing money away and then robbed a jewelry store on Market Street. He was arrested and spent some time in San Quentin, but was paroled after he saved a prison guard's life during a riot. He then landed a job as an acetylene welder at the Mare Island Navy Yard, married, fathered a daughter, and on Armistice Day in 1918 left and began his own welding company.
Ұрылық өнері
Мексикаға жұмыс сапарында Гарднер барлық ақшасын Тихуанадағы жарыстарда тікен арасына салды. 1920 жылғы 16 сәуірде Сан-Диегодан тыс жерде ол АҚШ поштасының жүк көлігінен шамамен 80 000 доллар ақша мен бағалы қағаздарды тоналады. Жұмыс сәтті аяқталды, бірақ ол үш күннен кейін олжасын көміп жатқанда тұтқындалды. Ол қарулы тонау үшін 25 жылға МакНил аралындағы федералды түрмеге кесілді, бірақ ол бұл мерзімді өтемейтініне уәде берді. 1920 жылғы 5 маусымда ол пойызбен, АҚШ маршалдары Кавано және Хейгтің сүйемелдеуімен тасымалданды. Портлендтен (Орегон штаты) шалқарақта ол пойыз терезесінен сыртқа қарап: «Мына бұғыға қараңдар!» — деп айғайлады. Заң сақшылары қарады, ал Гарднер Хейгтің тапаншасын қапсырып алды, содан кейін Каваноны қарусыз қалдырып, екеуін бірге қолғаптап, 200 доллар ұрлады. Ол пойызбен секіріп түсіп, Канадаға қашып кетті. Ол келесі жылы АҚШ-қа қайта оралды және ел бойынша банктер мен пошта пойыздарын тонауға кірісті. 1921 жылғы 19 мамырда Калифорнияға оралғанда, ол No 10 пойыздың Сакраментодан шығысқа қарай бағытталған почталық вагонындағы кезекшіні қолғаптап, экспресс-вагоннан 187 000 доллар ұрлады. Ертеңіне ол No 20 пойыздың кезекшісіне қолын көтеруді бұйырды, әйтпесе басын атып тастаймын деді. Пойыз Роузвиллдегі Overland Limited-ке жеткенде, ол пойыздың бойымен жүгіріп, бір қолында почта жинағымен қашып кетті. Бас кеңседегілер қарулы адамды Рой Гарднер деп таныды, оның басына 5000 доллар сыйақы қойылған еді. Гарднер Портер Хаус қонақ үйінде танылып, бильярд залында карта ойнап жатқанда, федералды агенттер келіп, оны ұстады. Ол пошта пойыздарын қарулы түрде тонағаны үшін тағы 25 жылға МакНил аралына сотталды. Жазасын жеңілдету үшін ол Southern Pacific Railroad детективтеріне олжасын көмген жерін көрсетуге уәде берді. Олар ештеңе таппады, ал Гарднер: «Мен сол ақшаны қайда көмгенімді ұмытып қалдым» деді. Ол ауыр тізбектермен бұғауланды, соның ішінде «Орегон бут» та болды, және тағы бір рет МакНил аралына пойызбен тасымалданды, бұл жолы АҚШ маршалдары Мулхолл мен Ринкельдің сүйемелдеуімен, екеуі де шебер мергендер еді. Сапар барысында Гарднер дәретханаға баруға рұқсат сұрады, онда оның әріптесі бұрын .32 калибрлі тапаншаны жасырып қойған еді. Дәретханадан шыққаннан кейін Гарднер Мулхоллға тапаншаны сілтеп, басқа тұтқынға екі заң сақшысын орындыққа қолғаптап қоюды бұйырды. Ол офицерлердің қару-жарағы мен ақшасын алып, Касл-Рок, Вашингтоннан тыс жердегі басқа бір қозғалып келе жатқан пойызға секіріп кірді. Осыдан кейін Тынық мұхиты жағалауындағы ең ірі адам аулау науқаны басталды. Гарднер көзге түскенде атуға дайын, қауіпті адам ретінде сипатталды және оны кез келген құнмен ұстау керек болды. Оның басына тағы да 5000 доллар сыйақы белгіленді. Ол Вашингтон штатының Централия қаласына келді, онда оны Олимпиада клубындағы Джек Скуито таныды. Гарднер өзінің кім екенін жасыру үшін бетін бинтпен жауып, бір көзін ашық қалдырды және Оксфорд қонақ үйінің қызметкерлеріне Такома маңындағы өнеркәсіптік апатта қатты күйіп қалғанын айтты. Иесі Гертруд Хауэлл мен офицер Луис Сонни бинтпен жабылған адамға күдікпен қарады, ал Сонни Гарднердің қонақ бөлмесінде тапаншаны көргенде, оны «Күлкілі қарақшы» деп айыптады. Гарднер қарсылық көрсетті, бірақ оны ұстады, дәрігер бинттерді алып тастап, оның кім екенін растады. Ол тағы 25 жылға сотталып, ауыр тізбектермен бұғауланып, ақыры МакНил аралына жеткізілді.
On a business trip to Mexico, Gardner gambled all his money away at the racetracks in Tijuana. Then on the night of April 16, 1920, outside San Diego, he robbed a U. S. Mail truck of about $80,000 in cash and securities. The job went smoothly, but he was arrested three days later while burying his loot. He was sentenced to 25 years at McNeil Island Federal Penitentiary for the armed robbery, but vowed he would never serve the sentence. On June 5, 1920, he was being transported by train, accompanied by Deputy U. S. Marshals Cavanaugh and Haig. Some way outside Portland, Oregon, he peered out of the train window and yelled, "Look at that deer!". The lawmen looked, and Gardner grabbed Haig's gun from his holster, then disarmed Cavanaugh at gunpoint, handcuffed the two together, and stole $200. He jumped off the train and made his way to Canada. He slipped back into the United States the next year, and started robbing banks and mail trains across the country as a lone bandit. Returning to California, on May 19, 1921, he tied up the mail clerk on Train No. 10 eastbound from Sacramento and robbed the express car of $187,000. The next morning, he told the mail clerk of Train No. 20 to throw up his hands or he would blow his head off. When the train reached the Overland Limited at Roseville, he ran down the tracks with an armful of mail. The home office recognized the gunman as Roy Gardner, the train robber with a $5,000 reward on his head. Gardner was recognized at the Porter House Hotel and while he was playing a game of cards in a pool hall, federal agents arrived and captured him. He was sentenced to another 25 years at McNeil Island for armed robbery of the mail trains. Trying to reduce his sentence, he told Southern Pacific Railroad detectives that he would lead them to the spot where he buried his loot. The officers found nothing, and Gardner announced, "I guess I have forgotten where I buried that money." He was heavily shackled, with the addition of an "Oregon Boot", and was once again transported on a train to McNeil Island, this time by U. S. Marshals Mulhall and Rinkell, both fast shooting veterans. During the journey, Gardner asked to use the bathroom, in which an associate had earlier hidden a .32 caliber pistol. When he came out of the bathroom, Gardner pointed the gun at Mulhall and ordered another prisoner to handcuff the two lawmen to the seat. He relieved the officers of their weapons and cash before hopping onto another moving train outside Castle Rock, Washington. The largest manhunt in Pacific Coast history began after this. Gardner was described as a dangerous man who would shoot on sight and must be captured at all costs. He once again had a $5,000 reward on his head. He arrived in Centralia, Washington, where he was almost recognized by Jack Scuitto at the Olympic Club. Gardner plastered his face with bandages to hide his identity, leaving one eye slit, and told the Oxford Hotel staff that he had been severely burned in an industrial accident near Tacoma. Proprietor Gertrude Howell and Officer Louis Sonney became suspicious of the bandaged man, and when Sonney saw a firearm in Gardner's hotel room, he accused him of being the "Smiling Bandit". Gardner fought back, but was arrested and a doctor removed the bandages, confirming his identity. He was sentenced to another 25 years, and heavily chained, was finally brought to McNeil Island.
МакНил аралынан қашу
Алты апта түрмеде өткен соң Гарднер тағы екі тұтқынды – Лавардус Богарт пен Эверетт Импинді – мұнарадағы күзетшілерге "ақша төлегенін" сендірді. 1921 жылғы 5 қыркүйекте, Еңбек күнінде түрмеде бейсбол ойыны кезінде, біреу орталық алаңға ұшқан допты ұстағанда ол бесінші иннингте "Енді!" деді, сол кезде күзетшілердің назары доп пен жүгірушілерге тігілген болатын. Ол, Богарт және Импин 300 метрлік қашықтықты тікенді сыммен қоршалған биік қоршауға дейін жүгірді, онда Гарднер тесік жасады, ал үш ер адам оқтардың сыртынан жайылымға қарай қашты. Гарднер сол аяғынан жараланды, бірақ малдың арасында, орманға қарай қашып құтылды. Ол Богарттың ауыр жарақат алып құлағанын көрді. Импинге оқ тиді, ол өлімі алдында: "Гарднер бізге мұнарадағы жігіттер қораның қабырғасына да тигізе алмайды деді" деді. Кейін Богарт Гарднер оларды алдап, қашу мүмкіндігін арттыру үшін өз серіктерін алдау құралы ретінде пайдаланғанын айтты. Күзетшілер жағалауды қарап шығып, жағалаудағы барлық қайықты тәркіледі, бірақ Гарднерді таба алмады. Ол түрмедегі сарайда тұрып, сиырдан сүт ішіп, содан кейін Фокс аралына жүзіп өтті, онда ол бақтағы жемістермен күн көріп өмір сүрді. Уорден Малони Гарднер әлі де Макнил аралында екенін мәлімдеді, бірақ сол кезде Гарднер бұл аралдан кетіп үлгерген еді. Сан-Франциско газеті оның хатын жариялады.
After six weeks at the penitentiary, Gardner had convinced two other prisoners, Lawardus Bogart and Everett Impyn, that he had "paid off" the guards in the towers. On Labor Day, September 5, 1921, at a prison baseball game, he said "Now!" during the fifth inning when someone hit a fly ball into center field, as the guards in the towers had their eyes on the ball and the runners. He, Bogart, and Impyn ran 300 yards to the high barbed wire fence where Gardner cut a hole, and the three men ran to the pasture as bullets whirled about their heads. Gardner was wounded in his left leg, but escaped behind a herd of cattle near timber. He saw Bogart fall, badly wounded. Impyn was shot dead; his dying words were, "Gardner told us those fellows in the towers couldn't hit the broad side of a barn." Bogart later said that Gardner had deceived them and used his companions as decoys to better his chances of escape. Guards scoured the beaches and confiscated every boat on the shoreline, but were unable to find Gardner, who lived in the prison barn, drinking milk from the cows, and then swam to Fox Island, where he lived off fruit in the orchards. Warden Maloney claimed Gardner was still on McNeil Island, but by that time Gardner had already left. A San Francisco newspaper published a letter from him.
Соңғы жылдар
1939 жылы Гарднер өзінің "Hellcatraz" атты автобиографиясын жариялады. Ол есікті іштен жабыстырып, кейін қышқылға цианид құйып, одан шыққан улағыс газдарды тыныс алып өзін-өзі өлтірді.
In 1939 Gardner published his autobiography, titled Hellcatraz. He sealed the door from the inside, then killed himself by dropping cyanide into a glass of acid and inhaling the poison fumes.