Кіріспе

Аитапе – Папуа-Жаңа Гвинеяның солтүстік жағалауындағы Сандаун провинциясындағы шамамен 18 000 тұрғыны бар шағын қала. Бұл қала Вевак және Ванимо провинциялық орталықтарынан шамамен бірдей қашықтықта орналасқан және осы екі орталық арасындағы тас жолдың орта тұсын көрсетеді. Аитапеде 240 В электр қуаты (көбінесе тәулік бойы), телефон байланысы, банк, пошта бөлімі, сот үйі және полиция бөлімі, супермаркет және көптеген сауда дүкендері, жанармай құю станциясы, екі аэродром, екі орта мектеп, миссия кеңсесі және аурухана бар. Аитапе 1905 жылы неміс отарлаушыларымен Неміс Жаңа Гвинеясының бір бөлігі ретінде теміржол станциясы ретінде құрылған. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қала Жапон императорлық армиясымен басып алынды.

Көлік

Аитапеге Ванимо мен Вейвактан (180 км) қаусыратын жол арқылы жетуге болады. Аитапе портынан Ванимо мен Вейвакқа қайықтар да жүреді. Екі әуе жолағы бар: Таджи (TAJ), мұнда көптеген рейстер қонады, және Аитапе (ATP). Таджи әуе жолағы қаладан шығысқа қарай 10 км қашықтықта орналасқан.

Тарих

Айтапе (Эитапе) аймағы мен сыртқы әлем арасындағы алғашқы байланыс 15-ші ғасырда Қытайдан келген ірі теңіз экспедициялары арқылы болған деп саналады. 17-ші ғасырдың басында Сепик жағалауында малайлық балық аулау флоты белсенді болды, сол кезде арал тұрғындары осы малайлық балық аулау кемелеріне навигаторлар ретінде жұмысқа алынған. Алғашқы христиан миссионері 1896 жылы Айтапе аймағына келді. Ол Германия мен Нидерландтан келген Societatis Verbi Divini (Құдай Сөзінің қоғамы немесе SVD) өкілі болды. Алғашқы миссионерлік станция 1896 жылы Тумлео аралында құрылды. Келесі жылы құрлықтағы Прода екінші станция ашылды. Про тұрғындары өздерін ірі қоныстардың шабуылынан қорғау үшін миссионерлік станция құруды сұрады. Сол кездегі ірі жергілікті қоныстар Сиссано, Малол және Ароп (Сиу тобы) болды. Тумлео, Али және Селео (Бакла) аралдық қоныстары негізгі қоныстардың келесі тобын құрады. Сиу және Бакла рулары жыл сайын ірі сауда экспедицияларына бірігіп, Айтапе жағалауын және Вейвақтың оңтүстік-шығыс аймақтарын аралап сауда жасады. Неміс билігі Аитапе аймағындағы Сиу және Бакла руларын отарлауды қиындыққа тап болды. Неміс отарлау кезеңінде Аитапе аймағы ресми түрде бақылаусыз деп танылды. Дегенмен, немістер Аитапеде берік түрме салып, Еуропамен жоғары сапалы байланыс қамтамасыз ететін қуатты радиостанция орнатты. 1908 жылы Аитапе жағалауын күшті цунами шапты, нәтижесінде Ароп пен Сиссано арасындағы жағалау учаскесі құлап, Сиссано лагунасы пайда болды. (1935 жылы тағы бір цунами болды, ал соңғысы 1998 жылы, ол да Сиссаноны шапты.) 1914 жылға қарай 68 миссионер және жағалау бойында 6 жаңа станция құрылды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін қала, Германияның Жаңа Гвинеясының қалған бөлігімен бірге Австралияның басқаруына өтті және Жаңа Гвинея территориясының бір бөлігіне айналды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қала, Жаңа Гвинеяның қалған бөлігімен бірге, Жапон императорлық армиясымен басылып алынды. Қайта басып алу кезінде американдық күштер Вейвақта орналасқан Жапонияның 18-ші армиясын айналып өтіп, 1944 жылдың 22 сәуірінде Аитапеді жаулап алды. Бұл жерде база құрылып, жапондықтардың ірі қарсы шабуылы тойтарылды. Америкалықтар Аитапеді ұстап тұрып, Вейваққа қарай шабуылдауға асықпады. Шындығында, Аитапе одақтастардың үш бағыттан жасаған шабуылының бір бөлігі болды (Аитапе, және Голландияның екі жағындағы десанттар). Вейвақтағы жапон күштері енді қырсық қауіп төндірмейтіндіктен, мұнда стратегиялық үлкен пайда табу мүмкін болмады – олар қоршалып, азық-түлік жетіспей, шайқастар мен аурулардан әлсіреген еді. 1944 жылдың ортасында Оңтүстік-Батыс Тынық мұхиты аймағындағы одақтас күштердің бас қолбасшысы, генерал Дуглас Макартур, Австралия үкіметінен Аитапедегі билікті Австралия күштеріне беруге келісім алды. Содан кейін Макартур Филиппин аралдарын қайта басып алуға дайындық үшін аралдарды аралауды жалғастырды. Аитапе-Вейвак жорығы – Жаңа Гвинеядағы Австралияның соңғы әскери жорығы болды. Ол 1944 жылдың қарашасынан басталып, 1945 жылдың тамызында соғыс аяқталғанға дейін жалғасты. Бұл жорысты 6-шы дивизия, Австралия императорлық күштері (АИФ), әуе және теңіз күштерінің қолдауымен жүргізді. АҚШ Әскери-теңіз күштері Голландия теңіз базасының алыс бекеті ретінде Аитапеде лагерь құрды. Австралиялық барлаушы Леонард Сиффлит 1943 жылдың 24 қазанында Аитапе жағажайында жапондықтар тарапынан басылып өлтірілді.

Цунами

1998 жылдың шілдесінде қала төңірегіндегі аймақ 2000-нан астам адамның қаза болуына себеп болған құлдираған цунамиге ұшырады. Теңіз жағасында 7,0 магнитудалы жер сілкінісі болды, ол үлкен су астындағы көшкінге әкеліп, цунамиді тудырды. Ең көп зардап шеккен аймақ – Айтапеден батысқа қарай 8 шақырымда орналасқан Уарапу ауылы. Ауыл жағалау мен үлкен лагунаның арасындағы тар тілкеде жатқан. Орташа биіктігі 10,5 метр болатын толқындар тілкеден өтіп, лагунаға жеткен деп есептеледі.

Климат

Аитапеде тропикалық жаңбырлы ормандар климаты (Af) басым, және жыл бойы мол жауын-шашын жауады.