Жаңа Гвинеядағы Эйтеп қаласының тарихы мен географиясы
Aitape
Айтапе – Папуа Жаңа Гвинеяның солтүстік жағалауындағы қала. Тарихы, инфрақұрылымы (электр, мектеп, аурухана) және 2-ші дүниежүзілік соғыстағы рөлі туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Аитапе – Папуа-Жаңа Гвинеяның солтүстік жағалауындағы Сандаун провинциясындағы шамамен 18 000 тұрғыны бар шағын қала. Бұл қала Вевак және Ванимо провинциялық орталықтарынан шамамен бірдей қашықтықта орналасқан және осы екі орталық арасындағы тас жолдың орта тұсын көрсетеді. Аитапеде 240 В электр қуаты (көбінесе тәулік бойы), телефон байланысы, банк, пошта бөлімі, сот үйі және полиция бөлімі, супермаркет және көптеген сауда дүкендері, жанармай құю станциясы, екі аэродром, екі орта мектеп, миссия кеңсесі және аурухана бар. Аитапе 1905 жылы неміс отарлаушыларымен Неміс Жаңа Гвинеясының бір бөлігі ретінде теміржол станциясы ретінде құрылған. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қала Жапон императорлық армиясымен басып алынды.
Aitape is a small town of about 18,000 people on the north coast of Papua New Guinea in the Sandaun Province. It is a coastal settlement that is almost equidistant from the provincial capitals of Wewak and Vanimo, and marks the midpoint of the highway between these two capitals. Aitape has 240 V power (in general 24 hours), telephone, a bank, a post office, a courthouse and a police station, a supermarket and many tradestores, a petrol station, two airstrips, two secondary schools, a mission office and a hospital. Aitape was established as a train station by German colonists in 1905 as part of German New Guinea. During the Second World War the town was occupied by the Imperial Japanese Army.
Көлік
Аитапеге Ванимо мен Вейвактан (180 км) қаусыратын жол арқылы жетуге болады. Аитапе портынан Ванимо мен Вейвакқа қайықтар да жүреді. Екі әуе жолағы бар: Таджи (TAJ), мұнда көптеген рейстер қонады, және Аитапе (ATP). Таджи әуе жолағы қаладан шығысқа қарай 10 км қашықтықта орналасқан.
Aitape can be reached by logging road from Vanimo and Wewak (180 km). Boats also leave Aitape Harbor to Vanimo and Wewak. There are two airstrips: Tadji (TAJ), where most flights land, and Aitape (ATP). Tadji airstrip is located 10 km east of town.
Тарих
Айтапе (Эитапе) аймағы мен сыртқы әлем арасындағы алғашқы байланыс 15-ші ғасырда Қытайдан келген ірі теңіз экспедициялары арқылы болған деп саналады. 17-ші ғасырдың басында Сепик жағалауында малайлық балық аулау флоты белсенді болды, сол кезде арал тұрғындары осы малайлық балық аулау кемелеріне навигаторлар ретінде жұмысқа алынған. Алғашқы христиан миссионері 1896 жылы Айтапе аймағына келді. Ол Германия мен Нидерландтан келген Societatis Verbi Divini (Құдай Сөзінің қоғамы немесе SVD) өкілі болды. Алғашқы миссионерлік станция 1896 жылы Тумлео аралында құрылды. Келесі жылы құрлықтағы Прода екінші станция ашылды. Про тұрғындары өздерін ірі қоныстардың шабуылынан қорғау үшін миссионерлік станция құруды сұрады. Сол кездегі ірі жергілікті қоныстар Сиссано, Малол және Ароп (Сиу тобы) болды. Тумлео, Али және Селео (Бакла) аралдық қоныстары негізгі қоныстардың келесі тобын құрады. Сиу және Бакла рулары жыл сайын ірі сауда экспедицияларына бірігіп, Айтапе жағалауын және Вейвақтың оңтүстік-шығыс аймақтарын аралап сауда жасады. Неміс билігі Аитапе аймағындағы Сиу және Бакла руларын отарлауды қиындыққа тап болды. Неміс отарлау кезеңінде Аитапе аймағы ресми түрде бақылаусыз деп танылды. Дегенмен, немістер Аитапеде берік түрме салып, Еуропамен жоғары сапалы байланыс қамтамасыз ететін қуатты радиостанция орнатты. 1908 жылы Аитапе жағалауын күшті цунами шапты, нәтижесінде Ароп пен Сиссано арасындағы жағалау учаскесі құлап, Сиссано лагунасы пайда болды. (1935 жылы тағы бір цунами болды, ал соңғысы 1998 жылы, ол да Сиссаноны шапты.) 1914 жылға қарай 68 миссионер және жағалау бойында 6 жаңа станция құрылды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін қала, Германияның Жаңа Гвинеясының қалған бөлігімен бірге Австралияның басқаруына өтті және Жаңа Гвинея территориясының бір бөлігіне айналды.
First contact between the Aitape (Eitape) area and the outside world is believed to have occurred during the 15th century when large sailing expeditions arrived from China. It is certain that Malay fishing fleets were active along the Sepik coastline from the early 17th century when island inhabitants were recruited as navigators for these Malay fishing vessels. The first Christian missionary arrived in the Aitape area in 1896. It was Societatis Verbi Divini (the Society of the Divine Word or SVD) from Germany and Holland. The first mission station was established on Tumleo Island in 1896. A second station was set up at Pro on the mainland the following year. The inhabitants of Pro requested that the mission station be established to protect them from raids by much larger settlements. The major native settlements at the time were at Sissano, Malol, and Arop (the Siau group). The island settlements of Tumleo, Ali, and Seleo (the Bakla) made up the next group of main settlements. Both the Siau and Bakla would band together annually for major trading expeditions taking in the Aitape coastline to the south east areas around Wewak. German authorities found it difficult to colonize the Siau and Bakla of the Aitape area. The Aitape area was officially described as uncontrolled during the German colonial period. Still, the Germans built a solid prison at Aitape and installed a powerful radio station which maintained quality communication with Europe. In 1908, the Aitape coastline was struck by a major tsunami event resulting in the collapse of an area of coastline between Arop and Sissano creating the Sissano Lagoon. (A second tsunami struck in 1935 with most recent occurring in 1998 also hitting Sissano.) By 1914 there were 68 missionaries and 6 new stations established along the coast. The town along with the rest of German New Guinea passed to Australian control after the First World War and became part of the Territory of New Guinea.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қала, Жаңа Гвинеяның қалған бөлігімен бірге, Жапон императорлық армиясымен басылып алынды. Қайта басып алу кезінде американдық күштер Вейвақта орналасқан Жапонияның 18-ші армиясын айналып өтіп, 1944 жылдың 22 сәуірінде Аитапеді жаулап алды. Бұл жерде база құрылып, жапондықтардың ірі қарсы шабуылы тойтарылды. Америкалықтар Аитапеді ұстап тұрып, Вейваққа қарай шабуылдауға асықпады. Шындығында, Аитапе одақтастардың үш бағыттан жасаған шабуылының бір бөлігі болды (Аитапе, және Голландияның екі жағындағы десанттар). Вейвақтағы жапон күштері енді қырсық қауіп төндірмейтіндіктен, мұнда стратегиялық үлкен пайда табу мүмкін болмады – олар қоршалып, азық-түлік жетіспей, шайқастар мен аурулардан әлсіреген еді. 1944 жылдың ортасында Оңтүстік-Батыс Тынық мұхиты аймағындағы одақтас күштердің бас қолбасшысы, генерал Дуглас Макартур, Австралия үкіметінен Аитапедегі билікті Австралия күштеріне беруге келісім алды. Содан кейін Макартур Филиппин аралдарын қайта басып алуға дайындық үшін аралдарды аралауды жалғастырды. Аитапе-Вейвак жорығы – Жаңа Гвинеядағы Австралияның соңғы әскери жорығы болды. Ол 1944 жылдың қарашасынан басталып, 1945 жылдың тамызында соғыс аяқталғанға дейін жалғасты. Бұл жорысты 6-шы дивизия, Австралия императорлық күштері (АИФ), әуе және теңіз күштерінің қолдауымен жүргізді. АҚШ Әскери-теңіз күштері Голландия теңіз базасының алыс бекеті ретінде Аитапеде лагерь құрды. Австралиялық барлаушы Леонард Сиффлит 1943 жылдың 24 қазанында Аитапе жағажайында жапондықтар тарапынан басылып өлтірілді.
During the Second World War the town was occupied, along with the rest of the Territory of New Guinea, by the Imperial Japanese Army. During the recapture American forces bypassed the Japanese 18th Army based at Wewak, taking Aitape on 22 April 1944. A base was developed here and repulsed a major Japanese counter attack. The Americans were content to hold Aitape and not advance far towards Wewak. In fact, Aitape was captured as part of a 3 pronged invasion by the Allies (Aitape, and landings on either side of Hollandia). There was little or no strategic gain to be had in doing so as the Japanese force based at Wewak no longer posed a real threat – cut off, short of supplies, and weakened from battle and diseases. In mid 1944, General Douglas MacArthur, the American Commander in Chief of Allied forces in the South West Pacific Area, secured an agreement from the Australian government for Australian forces to take over at Aitape. MacArthur then continued island hopping in preparation for the re capture of the Philippines. The Aitape Wewak campaign was the final Australian military campaign on mainland New Guinea. It ran from November 1944 to the war's end in August 1945. It was fought by the 6th Division, Australian Imperial Force (AIF) with air and naval support. The US Navy built a camp at Aitape as a remote post for Naval Base Hollandia. Australian intelligence soldier Leonard Siffleet was beheaded by the Japanese on Aitape beach on 24 October 1943.
Цунами
1998 жылдың шілдесінде қала төңірегіндегі аймақ 2000-нан астам адамның қаза болуына себеп болған құлдираған цунамиге ұшырады. Теңіз жағасында 7,0 магнитудалы жер сілкінісі болды, ол үлкен су астындағы көшкінге әкеліп, цунамиді тудырды. Ең көп зардап шеккен аймақ – Айтапеден батысқа қарай 8 шақырымда орналасқан Уарапу ауылы. Ауыл жағалау мен үлкен лагунаның арасындағы тар тілкеде жатқан. Орташа биіктігі 10,5 метр болатын толқындар тілкеден өтіп, лагунаға жеткен деп есептеледі.
In July 1998, the area surrounding the town suffered from a destructive tsunami that killed over 2,000 people. A magnitude 7.0 earthquake occurred offshore and triggered a large undersea landslide that generated the tsunami. The area worst hit was Warapu village about 8 km west of Aitape. The village was situated on a narrow spit between the coast and a large lagoon. It is estimated that waves with an average height of 10.5 metres passed over the spit into the lagoon.
Климат
Аитапеде тропикалық жаңбырлы ормандар климаты (Af) басым, және жыл бойы мол жауын-шашын жауады.
Aitape has a tropical rainforest climate (Af) with heavy rainfall year round.