Кіріспе

Рептилиялар түрі

Кіші Антиль игуанасы (Iguana delicatissima) – Кіші Антиль аралдарына ендемик, ағаштарда тіршілік ететін ірі кесіртке. Бұл Игуана туысының үш түрінің бірі және мекендеу ортасының жойылуы, жабайы жануарлардың (басқа жерден әкелінген) шабуылдауы, аң аулау және жасыл игуанамен (Iguana iguana) будандасуы салдарынан саны күрт азайып барады. Бұл түрді тұтқында сәтті өсіруге екі рет қана қол жеткізілді, себебі тұтқында салынған жұмыртқалардың көп бөлігі сүректенбейді. Оның басқа да кең таралған аттары – Кіші Антиль жасыл игуанасы немесе Батыс Үндістан игуанасы.

Этимологиясы мен таксономиясы

Игуана деген жалпы атау, ивана сөзінен шыққан, ол түрдің таино тіліндегі атауының испан тіліндегі түрі. Оның түрлік атауы delicatissima латын тілінде "наздық" деген мағынаны білдіреді. Бұл түрді алғаш рет 1768 жылы австриялық табиғатты зерттеуші Иосиф Николаус Лоранти ресми түрде сипаттаған.

Анатомиясы мен морфологиясы

Кіші Антиль игуаны жасыл игуанаға қарағанда көлемді, қысқа бетке ие және жасыл игуананың құйрығында болатын ерекше жолақты өрнекке ие емес. Бұл екі түрді ең оңай ажыратуға мүмкіндік беретін ерекшелік – жасыл игуананың әр құлағының астында болатын, бірақ Кіші Антиль игуанасында жоқ үлкен, дөңгелек қабықша. Кіші Антиль игуанасының түсі әртүрлі аралдық популяциялар арасында өзгереді, бірақ негізгі түсі сұр, ал ішкі жағында жасыл дақтар болады. Олар сүтқоректілер мен құстар үшін уытты химиялық заттар өндіретін манчинелл (Hippomane mancinella) ағашын жейді. Жаңбырлы маусымда (тамыздан желтоқсанға дейін) олар әртүрлі өсімдіктердің жапырақтарымен қоса, Барбадос алқасы (Malpighia emarginata) және манчинелл сияқты көптеген өсімдік түрлерінің жемістерін де жейді. Құрғақ маусымда (қаңтардан мамырға дейін) Кіші Антиль игуаналары көбінесе жемістерге қарағанда жапырақтарды көп жейді. Олар көбінесе шырша бұтасының (Bourreria succulenta) жемісін тұтынады.

Қорғау

Кіші Антиль игуаны – жоғалу қаупі төніп тұрған түр және IUCN Қызыл тізімінде тіркелген. Сонымен қатар, жасыл игуана Кіші Антиль игуанасымен будандасып, осы будандастыру көптеген аралдарда (Бasse Terre және Grande Terre (Гваделупа), Сент-Бартеломи, Мартиника) осы түрдің қысқаруының немесе толық жоғалуының (мысалы, Les Iles des Saintes) басты себебіне айналды. 1995 жылы «Луис» даулынан кейін Ангилья аралына жасыл игуаналардың тобы шайылып келгеннен кейін, эндемикалық Кіші Антиль игуанасының популяциясы жиырма жыл ішінде жойылды. Жақында, Доминикаға, түрдің соңғы маңызды бекінісіне, жергілікті емес игуаналар да жетті. Бұл игуаналар 2017 жылы «Мария» даулынан кейінгі көмекпен бірге тасымалданды. Қазіргі уақытта Кіші Антиль игуаналары Дюррелл жабайы табиғатты қорғау қоры, Честер зообағы, Мемфис зообағы және Сан-Диего зообағының жойылып бара жатқан түрлерді өсіру орталығында сақталуда. Барлық жеке тұлғалар Доминика мемлекетінен алынған. Бұл түрді тұтқында өсіру және көбейту қиын. Жұптасу және жұмыртқа салудың барлық мекемелерде орын алғанымен, жұмыртқалардың көп бөлігі сәтті ұрықтанбады. Дегенмен, 1997 жылы Дюррелл жабайы табиғатты қорғау қорында бір игуана сәтті өсірілді, ал 2000 жылы сегіз игуана өсірілді. Осы жетістіктен кейін, 2016 жылы Дюрреллде 11 игуана өсіріліп, осы түрді шұғыл түрде сақтау жұмыстарын қолдау мақсатында Еуропаның зообақтарына жіберілді. 2018 жылы Синт-Евстасиостан ұсталған төрт игуана Роттердамдағы (Нидерланды) Блайддорп зообағына асылдандыру бағдарламасына жіберілді.