Кіріспе

Неміс доминикан монахы және жазушы Генри Сузо, ОП (өзінің еңбектерінде қабылдаған Амандус есімімен, неміс тілінде Генрих Зюзе немесе Генрих фон Берг деп те аталады; 21 наурыз 1295 – 25 қаңтар 1366) – неміс доминикан монахы және он төртінші ғасырдың ең көп таралған халық тілінде жазған жазушысы (сақталған қолжазбалардың саны бойынша). Сузоның 1295 жылғы 21 наурызда дүниеге келгені есептеледі. Латын және орта неміс тіліндегі маңызды автор, ол 1329 жылы Мейстер Экхарттың өлімінен кейін дінге қарсылық танытқаны үшін айыпталуынан кейін оның мұрасын қорғауымен де белгілі. Ол 1366 жылғы 25 қаңтарда Ульм қаласында қайтыс болды және 1831 жылы католик шіркеуі оны мақұлдады.

Өмірбаян

Сузо Бергтің билеуші әулетінің мүшесі Генрих фон Берг ретінде дүниеге келді. Ол 1295 жылғы 21 наурызда (немесе 1297-99 жылдарға дейін сол күні) Констанс көліндегі немесе жақын орналасқан Констанс қаласындағы еркін императорлық қалада туған. Кейіннен, қарапайымдық пен анасына деген құрметтің нышаны ретінде, ол анасының әулеттік тегін – Сус (немесе Сүс, "тәмді" деген мағынада) – қабылдады. 13 жасында ол Констанстағы Доминикан орденінің монастырына жаңадан кіруші ретінде қабылданды. Ол бір жылдық сынақ мерзімін аяқтағаннан кейін, дайындық, философиялық және теологиялық білімін сол жерде жетілдірді. Өмірбаянының кіріспесінде Сузо монастырьде шамамен бес жыл өткеннен кейін (яғни, 18 жасқа келгенде) Құдайлық Даналықтың көмегімен діни өмірдің терең деңгейіне қалай бет бұрғанын айтады. Ол өзін "Мәңгілік Даналықтың қызметшісі" деп жариялады, оны Құдайдың мәнімен және одан да нақтырақ айтқанда, Мәсіхте кірген Құдайдың Мәңгілік Даналығымен теңестірді. Осы сәттен бастап рухани өмірі туралы әңгімесінде Мәңгілік Даналыққа деген құштарлық оның ойын билеп, іс-қимылдарын бағыттайды; оның рухани жолы Мәңгілік Даналық түрінде Мәсіхпен мистикалық одаққа келумен аяқталады, бұл ежелгі еврейлердің кітаптарында Мәсіхпен байланыстырылған ортағасырлық сенімдегі аллегориялық құдай.

Мансап

Содан кейін Сузо философия мен теологияны одан әрі оқуға жіберілді, бәлкім алдымен 1319 мен 1321 жылдар аралығында Страсбургтегі Доминикан монастыріна, ал кейін 1324 жылдан 1327 жылға дейін Кельндегі Доминикан Studium Generale-де теология бойынша қосымша курс өтті, онда ол Мейстер Экхартпен және, мүмкін, Иоганн Таулермен де қарым-қатынас жасады, екеуі де танымал мистиктер еді. Шамамен 1327 жылы Констанстағы туған монастырына оралған Сузо лектор (оқытушы) лауазымына тағайындалды. Бірақ оның сабақтары сынға түсті, көбінесе 1326-29 жылдары Экхарттың сотталып айыпталуынан кейін оның Экхартпен байланысы болғандықтан. Сузоның "Шындық кітабы", Экхарттың ілімін қысқаша қорғайтын кітапшасы, осы кезеңге, шамамен 1329 жылға жатады. 1330 жылы бұл трактат пен тағы бір трактат ордендегі жауларынан еретик деп жарияланды. Сузо 1330 жылы Маастрихтте өткен Доминикан бас жиналысына өзін қорғау үшін барды. Нәтижесі толыққанды белгілі емес – 1329 мен 1334 жылдар аралығында ол Констанстағы оқытушылық лауазымынан алынды, бірақ жеке өзі айыпталып сотталған жоқ.

Жазбалар

Сузоның алғашқы еңбегі – «Büchlein der Wahrheit» (Шындық кітабы) – 1328 және 1334 жылдар аралығында Констанста жазылған. Бұл 1328–29 жылдары дінге қарсылық танытқаны үшін сотталған және айыпталған Мейстер Экхарттың ілімін қысқаша қорғау еді. 1330 жылы осы трактат пен тағы бір трактат (мүмкін, Мәңгілік даналықтың кішкентай кітабы) доминикан қарсыластарымен дінге қарсы деп жарияланды, бұл Сузоны 1330 жылы Маастрихтте өткен Доминикан бас шұрасына барып, өзін қорғауға итерді. Сузоға жатқызылатын түрлі уағыздар да бар, бірақ олардың тек екеуі ғана шынайы болып көрінеді. Латын тіліндегі «Даналық сағаты» одан да танымал болды: латын тілінде төрт жүзден астам қолжазба, ал ортағасырлық аудармаларда екі жүзден астам қолжазба сақталған (ол сегіз тілге аударылды, соның ішінде голланд, француз, итальян, швед, чех және ағылшын тілдеріне). Көптеген ерте басылымдар да қолжетімді. Осылайша, «Сағат» орта ғасырлардағы рухани жазбалардың арасында «Христос имитациясынан» кейін екінші орынды иеленді. Оның көптеген оқырмандары мен жақтастарының арасында Томас а Кемпис және Джон Фишер болды. Вольфганг Вакернагель және басқалар Сузоны «прозадағы және рухани саладағы әнші» немесе «Құдай махаббатының әншісі» деп атады, себебі ол әйгілі поэзия мен сарай поэзиясының бейнелерін және тақырыптарын пайдаланды, сонымен қатар музыкалық сөздік қоры да бай болды. Оның басты тақырыбы – Құдай мен адамның өзара махаббаты, ол оның стиліне жылу мен түс сыйлайды. Ол толық және икемді алемандық тілді сирек кездесетін шеберлікпен қолданды және жақсы неміс прозасының қалыптасуына үлкен үлес қосты, әсіресе ішкі сезімдерді сипаттау үшін қолданылатын сөздерге жаңа мәндер берді.

Мұра және құрмет

Сузо әлемде уағызшы ретінде құрметке ие болды және Швабия, Швейцария, Эльзас және Нидерланды қалаларында мен елді мекендерде оның сөздері естілді. Дегенмен, оның миссиясы көпшілікке емес, керісінше, оның ерекше тартымды тұлғасына тартылған, барлық топтағы жеке адамдармен болды, және ол рухани өмірде оларға жеке бағытшы болды. Сузо Құдайдың достары арасында «Мәңгілік Даналық Бауырластығы» деп аталатын қоғам құрғандығы айтылады. «Мәңгілік Даналық Бауырластығының Ережесі» оның «Horologium Sapientiae» кітабының бір бөлімінің еркін аудармасы ғана болып табылады және ол он бесінші ғасырға дейін жарияланбады. Сузо 1831 жылы Папа Григорий XVI-мен қасиетті деп жарияланды, ол 2 наурызды оның мереке күні ретінде белгіледі, ол Доминикан ордені ішінде тойланады. Қазір Доминикандықтар оның мерекесін 23 қаңтарда, оның қайтыс болған күніне ең жақын «ферья» немесе «бос» күнінде тойлайды. «In dulci jubilo» атты Рождество әнінің сөздері Сузоға жатқызылады.

Жады

Хорват жазушысы Сида Кошутич оған арналған өмірбаяндық роман, Sluga Vječne Mudrosti ("Мәңгілік даналықтың қызметшісі", 1930) жазды, онда ол оны қызметші, ақын және зардап шегуші ретінде бейнелейді.