Кіріспе

Сириак (Ἅγιος Κυριακός, шамамен 303 ж.), кейде Кириак деп ағылшын тілінде айтылатын, христиан дәстүрі бойынша Диоклетианның қуғын-сүргінінде қаза тапқан христиан шейіті. Ол осы атпен аталатын жиырма жеті әулиенің бірі, олардың көпшілігі шейіттер, және олардың тек жетісі ғана Рим шейіттер тізімінде есімдері нақты көрсетілген.

Өмір

8 тамызда құрметті Кириак, Ларг, Смарг және Кресценциан, Мемма және Джулиана сияқты қасиеттілерге арналған құрмет күні, олардың есімдері мен шейіт болғандығынан басқа, олар сол күні Остия жолының жетінші шақырымында жерленгені белгілі. Алайда, аңыз бойынша, Кириак – христиан дініне ересек шақта келген римдік ақсүйек адам болған. Ол өмірінің қалған бөлігін Диоклетианның моншаларында жұмыс істейтін құлдарға қызмет етумен өткізді. Батыс Рим императоры Максимиан, Диоклетианмен бірге билеген кезеңде, Кириак азапталды және 303 жылы Салария жолында бас кесіліп, содан кейін жерленді. Оның серіктері Ларг пен Смарг, сондай-ақ Кресценциан, Сергий, Секунд, Альбан, Викториан, Фаустин, Феликс, Сильван және төрт әйел: Меммия, Джулиана, Кириакид және Доната да шейіт болды. Кириак екі қыздың бойынан шайтанды қуғандығы айтылады. Біріншісі – император Диоклетианның қызы Артемисия (немесе Артемия) болды, оның нәтижесінде Артемисия мен оның анасы Серена христиан дініне көшті. Екіншісі – Персияның Шапур I-нің қызы Иовия (241–272 жылдары билік еткен), оның дінін қабылдауынан кейін патшаның бүкіл үйі христиандыққа айналды. Бірақ бұл мүмкін емес, себебі Шапур шайтанды қуған оқиғадан отыз жыл бұрын қайтыс болды және оның тек Адур Анахид есімді бір қызы болған. Шайтанды қуған қыз Нарсехтің (293–303) немесе Хормизд II-нің (303–309) қызы болуы мүмкін. Көптеген епископтар, бүгінгі күнге дейін, Кириактың құрметіне ат қойған, оның ішінде, мүмкін, біріншісі – Иерусалимдік Яһуда, 4-ші ғасырдың соңында Анкона епископы болып тағайындалғаннан кейін өзінің есімін Кириак деп өзгерткен.

Құрмет

Триденттік күнтізбесіне 8 тамыздағы Сириак, Ларгус және Смаргдустың мерекесі енгізілген, ол жартылай мереке ретінде белгіленген. 1955 жылы бұл дәреже «Қарапайым» мерекеге дейін төмендетілді. 1962 жылғы күнтізбе, Рим Папасы Иоанн XXIII-нің Рим Миссалымен бірге жарияланған, оның жеке және белгілі бір жағдайларда қоғамдық қолданылуы 2007 жылғы *Summorum Pontificum* motu proprio-сымен рұқсат етілді, олардың мерекелеуі еске алу рәсіміне дейін қысқартылды. Олар Рим Ритуалының 1970 жылғы реформаланған күнтізбесіне енбеді, ол Папа Павел VI-ның билігімен жарияланды, бірақ Рим Мартирологиясына Меммия, Юлиана және Смарагдуспен бірге енгізілгендіктен, олардың үшеуі де Рим Католик Шіркеуінің қасиетті әулиелері ретінде танылды. Әулие Сириак он төрт қасиетті көмекшінің бірі ретінде құрметтеледі. Оның қабірлері Римдегі Виа Латадағы Санта-Марияға және Эльзастағы Альторфтағы Сен-Сириак аббаттығына көшірілгені айтылады. «Диоклетианның ванналарындағы Әулие Сириак шіркеуі» (*Sanctus Ciriacus in Thermis Diocletiani*) осы шейітке арналған, бұрынғы титулдық шіркеу болған. «Титулдар» көбінесе олардың қамқоршысының атымен аталады, көбінесе ерте ғасырлардағы мирян қамқоршысы болған: грек тіліндегі «Кириак» сөзі жай ғана «қамқоршы» дегенді білдіреді. Бұл «титулға» кардинал тағайындалған, оның екінші немесе үшінші ғасырларда пайда болғаны туралы мәлімдемелерге қарамастан, ол әрине бесінші ғасырда болды, Маркиан 494 жылы Папа Геласий I тұсында S. Ciriaco alle Terme di Diocleziano титулының кардинал діни қызметкері болған кезде. Титул 1477 жылы Папа Сикст IV-тің бұйрығымен Әулие Киро мен Юлиттаның құрметіне жойылды. 1493 жылы Папа Александр VI S. Ciriaco атауын қайта жаңартылды. Титул 1587 жылы Папа Сикст V-тің бұйрығымен толығымен жойылды, ол кардинал Фердинандо де Медичиге Sts Quirico e Giulitta титулын берді. Әулие Сириак Италиядағы Кириэ қаласының қасиетті қамқоршысы болып табылады. Израильдегі Маждал Яба араб ауылының қираған жерінде және Иерихоға жақын Аль-Фасайил ауылында Әулие Сириакқа арналған монастырлар болған. Бұл екі ауылдың тұрғындары Византия дәуірінде оған құрмет көрсеткен. Әулие Сириактың мерекесі күні, 1899 жылғы 8 тамызда, төртінші санаттағы дауыл Пуэрто-Рико аралына соқты және оның аты осы әулиенің атымен аталып, Сан-Сириако дауылы деп белгіленді.