Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Монлусон (мɔ̃lysɔ̃) – Францияның орталық бөлігінде, Шер өзенінің жағасында орналасқан коммуна. Бұл Альер департаментінің ең ірі коммунасы, алайда департамент префектурасы кіші Моулинс қаласында орналасқан. Оның тұрғындары монлусондықтар деп аталады. Қала дәстүрлі Бурбон провинциясында орналасқан және орта ғасырлық Бурбон герцогтығының құрамына кірген.
Montluçon (mɔ̃lysɔ̃; ) is a commune in central France on the river Cher. It is the largest commune in the Allier department, although the department's prefecture is located in the smaller town of Moulins. Its inhabitants are known as Montluçonnais. The town is in the traditional province of Bourbonnais and was part of the mediaeval duchy of Bourbon.
География
Монлусон Альер департаментінің солтүстік-батысында, Центр-Валь-де-Луар және Жаңа Аквитания аймақтарының шекарасына жақын орналасқан. Монлусон төрт негізгі тас жол арқылы және Орлеаннан Клермон-Ферранға дейінгі А71 тас жолы арқылы айналасындағы аймақтармен және қалалармен байланыстырылған; сонымен қатар солтүстікте Виерзон арқылы, одан Парижге (3,5 сағат) теміржолмен қосылған. Бұрын Берри каналы Монлусонды солтүстікке қарай байланыстырған. Монлусон Бурж қаласынан оңтүстікке қарай, Париж, Клермон-Ферран, Лион (3 сағат), Лимож (2 сағат) және Атлантика жағалауынан орналасқан. Монлусон «Жасыл меридианға» (Париж меридианын көрсететін архитектуралық жоба) және Гринвич меридианына жақын. Монлусон сондай-ақ Францияның метрополиясының географиялық орталығына жақын орналасқан.
Montluçon is located in the northwest of the Allier department near the frontier of the Centre Val de Loire and Nouvelle Aquitaine regions. Montluçon is linked with surrounding regions and towns via four main road axes, plus the highway A71 from Orléans to Clermont Ferrand; through a railway linking in the North Vierzon then Paris (3 5h). Formerly the canal de Berry linked Montluçon towards the north. Montluçon is south of Bourges, from Paris, from Clermont Ferrand, (3h) from Lyon, (2h) from Limoges and from the Atlantic coast. Montluçon is close to the Méridienne verte (an architectural project marking the Paris meridian) and to the Greenwich meridian. Montluçon is also close to the geographic centre of Metropolitan France.
Ерте тарих
Монлусон орта ғасырда салынған. Монте-Лучи (Монт-де-Люциус) деп аталатын жер туралы алғашқы жазбалар XI ғасырда кездеседі. Бурбон әулетінің Архембо IV-нің ұлы Гийом қаланы Шер өзенінің иілісіндегі кішкентай тасты төбеде, қорғанысқа ыңғайлы жағдайда салды. Бурбон герцогтығының құрамына кірген қала 1171 жылы Генрих II, ал 1181 жылы Филипп II Август тарапынан басып алынды; ағылшындар 14 ғасырда толығымен қуылды. 14 ғасырда Людовик II де Бурбон қамал мен қабырғаларын қайта жаңартты. Монлусон және басқа Бурбон жерлері 1529 жылы Франция коронасына қайтарылды, ал Генрих IV қорғанысын одан әрі күшейтті. Монлусон 1791 жылы аймақтың әкімшілік орталығына айналды, содан кейін Комментаридегі көмір кендерінің, 1830 жылы Берри каналының және 1864 жылы темір жолдың салынуының арқасында өнеркәсіптік дамуға ие болды. Бұл көлік жолдары кенді импорттауға, көмір, ағаш және өндірілген тауарларды экспорттауға мүмкіндік берді. 1830 жылы 5000 тұрғыны болған қаланың халқы 1950 жылы 50 000-ға жетті.
Montluçon was built in the Middle Ages. The first mention of a place called Monte Lucii (Mont de Lucius) dates from the eleventh century. Guillaume, son of Archambaud IV of Bourbon, built the castle in a defensible position on a small rocky hill on a bend in the river Cher. The town, which formed part of the duchy of Bourbon, was taken by Henry II in 1171, and by Philip Augustus in 1181; the English were finally driven out in the 14th century. In the 14th century, Louis II de Bourbon re built the castle and walls. Montluçon and other Bourbon lands reverted to the French crown in 1529, and Henry IV further improved the defenses. Montluçon became the administrative seat of the area in 1791, then entered the industrial era thanks to the presence of coalpits distant in Commentry, the Canal de Berry in 1830 and the railway in 1864. These transport links allowed the import of ore and export of coal, wood and manufactured goods. The population grew from 5000 inhabitants in 1830 to 50 000 in 1950.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде немістер «Дунлоп» шина зауытын (Монлусон еркін аймақта болғанына қарамастан) басып алды, себебі табиғи каучук импорттау мүмкін болмағандықтан, каучук синтездеу үшін ғылыми-зерттеу зертханасын пайдалану қажеттігі туды. «Люфтваффе» әуе күштері үшін шина жасау да немістер үшін маңызды болды. Осы себепті, одақтастар 1943 жылдың 12-16 қыркүйегінде осы нысанды, сондай-ақ жақын орналасқан Сент-Виктор қаласының бір бөлігін бомбалады, нәтижесінде 36 адам қаза тауып, 250-ден астам азамат жараланды. 1943 жылдың 6 қаңтарында қаладағы азаматтардың көпшілігі «Service de Travail Obligatoire» (Міндетті еңбек қызметі) жоспары бойынша Германияға ер адамдарды жаппай депортациялауды бақылап отырған күзетшілерді басып алып, қарсылық көрсетті. Бұл жоспар француз азаматтарын соғыс кезінде неміс зауыттарындағы бос орындарды толтыру үшін жіберуді көздеді. Депортацияға ұшырауы тиіс ер адамдардың барлығы ауылға қашып, Рейхте күтіп тұрған мәжбүрлі еңбек қызметінен құтылды.
During the Second World War, the Germans occupied the Dunlop tyre plant (even though Montluçon was in the free zone) to exploit the research laboratory to synthesize rubber, since natural rubber could not be imported by Germany. The manufacturing of tyres for Luftwaffe aircraft was also of interest for the Germans. For this reason, the Allies bombed the site on 12–16 September 1943, as well as part of the nearby town Saint Victor, causing 36 deaths and injuring more than 250 civilians. A notable act of resistance occurred in the city on 6 January 1943 when a mob of citizens overran guards supervising a massive deportation of men to Germany in accordance with the Service de Travail Obligatoire (Obligatory Work Service) plan that sent able Frenchmen to fill vacancies in German factories during the war. All the men who were to be deported managed to escape into the countryside, evading the forced industrial service awaiting them in the Reich.
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезең
1945 жылдан бастап дәстүрлі өнеркәсіп (көтерілген пештер мен шыны бұйымдар) төмендеді. Бүгінде Монлусон қаласында химиялық өнеркәсіп, шина өндірісі (Dunlop) және электроника (Sagem) салалары дамыған. Соңғы кезде Ла Луэде жоғары технологиялық компанияларға арналған технопарк құрылды. Жаңа Зеландияда туған SOE жеделқызыметінің қызметкері, Екінші дүниежүзілік соғыстағы ең көп марапатталған әйел Нэнси Уэйк Монлусон маңындағы аймақтағы қарсылық күресшілерінің шағын әскерін басқарды. Уэйк 2011 жылдың 7 тамызында 98 жасында қайтыс болды, ал 2013 жылдың 11 наурызында оның күлі Монлусонның шетіндегі кішкентай орманға шашылды. Салтанатты шарадан кейін қалада ресми қабылдау өтті.
Since 1945, traditional industry (blast furnaces and glassware) has declined. Today Montluçon has chemical industries, tyre manufacture (Dunlop), and electronics (Sagem), and more recently a technopole at La Loue was established for high tech companies. New Zealand born SOE agent Nancy Wake, the most decorated woman of World War II, led her small army of resistance fighters in the countryside around Montluçon. Wake died on 7 August 2011 aged 98, and on 11 March 2013, her ashes were scattered in a small wood outside Montluçon. The ceremony was followed by a civic reception in the town.
Ауа
Монлусоннан шағын әуежай (Монлусон – Герет әуежайы) бар, ол негізінен Парижге рейстерді жүзеге асырады, сондай-ақ Монлусон қаласының өзінде кішкентай аэродром бар (Монлусон – Домерат аэродромы). Ең жақын халықаралық әуежайлар – Клермон-Ферран әуежайы және Лимож әуежайы.
There is a small airport from Montluçon (Montluçon Guéret Airport) with flights mainly for Paris, and a smaller aerodrome in Montluçon itself (Montluçon Domérat Aerodrome). The nearest international airports are Clermont Ferrand Airport and Limoges Airport.
Қалалық автобустар
Монлусон қалалық автобустарын Maelis компаниясы басқарады.
Montluçon's local buses are run by Maelis.
Көрікті жерлер
Шер өзенінің оң жағалауындағы жоғарғы қала тік, тар, қисық көшелерден тұрады және 15-16 ғасырларда салынған бірнеше ғимараттарды сақтап келген. Шер өзенімен кесіп өтетін төменгі қала – индустриалдық аймақ. Нотр-Дам шіркеуі 14 ғасырда, ал Сент-Пьер шіркеуі 12 ғасырдың басында салынған. Қала әкімдігі, кітапханасымен бірге, бұрынғы урсулиндер монастырының орнында орналасқан, ал тағы екі монастырь колледж және аурухана ретінде пайдаланылуда. Қалаға үстінен қарайтын қамал Бурбон герцогы Людовик II тарапынан қайта салынды және француз дін соғыстары кезінде Генрих IV басып алды; қазір ол казарма ретінде қолданылады.
The upper town, on the right bank of the Cher, consists of steep, narrow, winding streets, and preserves several buildings of the 15th and 16th centuries. The lower town, traversed by the Cher, is the industrial zone. The church of Notre Dame dates from the fourteenth century, the church of St Pierre partly from the 12th. The town hall, with a library, occupies the site of an old Ursuline convent, and two other convents are used as a college and hospital. Overlooking the town is the castle rebuilt by Louis II, Duke of Bourbon, and taken by Henry IV during the French Wars of Religion; it serves as a barracks.