Кіріспе

Американдық экономист (1901–2004)

Аарон Директор (/d//ɪ/'/r//ɛ//k//t//ər/; 21 қыркүйек 1901 – 11 қыркүйек 2004) – Ресейде туған американдық экономист және ғалым, заң және экономика, сондай-ақ Чикаго экономика мектебінің дамуында маңызды рөл атқарды. Директор Чикаго университетінің құқық мектебінің профессоры болды және Нобель сыйлығының лауреаты, оның жекжаттысы Милтон Фридманмен бірге Роберт Борк, Ричард Познер, Антонин Скалия және Бас судья Уильям Ренквист сияқты көптеген заңгерлерге әсер етті.

Ерте өмір және білім

Директор 1901 жылғы 21 қыркүйекте Ресей империясының Волын губерниясындағы Старый-Хорторийск қаласында еврей отбасында дүниеге келген (қазір Украинада). 1913 жылы 12 жасар Директор отбасымен бірге АҚШ-қа көшіп, Орегон штатындағы Портленд қаласына қоныстанды. Директор Йель университетінде оқыды, оның досы, суретші Марк Ротко да сол университетте білім алды. Ол үш жылдық оқудан кейін 1924 жылы бакалавр дәрежесін алды. Ол анонимді түрде "Saturday Evening Pest" атты сатиралық газет шығарды, онда "Америка Құрама Штаттарының анықтамасы мәңгілікке H. L. Менкен, ал оның айналасында 112 миллион ақымақ" деп жазды және "ақыл-ойы ояу және білуге құштар адамдардың аристократиясын" құруға шақырды. 1926 жылы ол Портлендке қайтып оралды, онда Портленд Еңбек колледжінде жұмыс істеуге және оқытуға қабылданды. Ол өзінің радикализмін өмір бойы классикалық либерализмге деген сенімімен үйлестірді. Оның әпкесі, экономист Роза Директор Фридман 1938 жылы Милтон Фридманға үйленді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Соғыс және Сауда министрліктерінде қызмет етті.

Академиялық мансап

Австриялық экономист және Нобель сыйлығының лауреаты Фридрих Хайек, сол кезде Лондон экономика мектебінің экономика профессоры болған, Директорға жақын болды. Олар Англияда кездесіп, Директор Чикаго университетінің баспасын Хайектің «Құлдыққа апаратын жол» атты еңбегін АҚШ-та жариялауға көндірді. Бұл, олар мен экономист Генри Саймонс басқарған «Еркін нарық зерттеуінің» бір бөлігі болды. Луноу сондай-ақ Директордың Чикаго университетіндегі жалақысын бес жыл бойы қаржыландырды, бұл университет үшін сирек кездесетін жағдай. Чикаго мектебінің маңызды еңбектерін өзі жазудың орнына, ол Чикаго университеті заң мектебінің бұрынғы деканы Пол Бэрдтің айтуынша, «ұстаздардың ұстазы» болды. Директор 1958 жылы «Заң және экономика журналын» құрды, оны Коузбен бірге редакциялады, бұл заң және экономика салаларын біріктіріп, зор ықпалға ие болуға көмектесті. 1962 жылы ол «Еркін қоғам комитетін» құруға көмектесті. Заң және экономика қозғалысының артында ғылыми консенсус идеясы тұрды. Чикаго мектебі эмпирикалық экономикаға қызығушылық танытқан алғашқы топ емес еді, бірақ олар ғылым тілін күшті риторикалық құрал ретінде пайдаланды. Директор адам табиғатын детерминистік тұрғыдан қарастырды, сондықтан заңды тиімділікті өлшеу арқылы экономиканың ғылыми принциптерімен алмастыруға болатынын айтты. Оның түсіндіруі былай болды: «Егер қандай да бір саяси партия әлеуметтік қамсыздандыруды, жұмыссыздыққа байланысты төлемдерді, еңбек заңдарын және ауыл шаруашылығы бағдарламаларын жоюға тырысса, онда біздің саяси тарихымызда осы партия туралы ешқандай ақпарат естімейміз». 1964 жылы Директордың студенттері, соның ішінде Роберт Борк, Барри Голдуотердің президенттік науқанында жұмыс істеді. Ол кезде Чикаго мектебі саяси пікірталасқа әлі үстемдік етпеген еді, бірақ он жыл ішінде ол «көзге түспейтін» күйден көпшілікке қарсылық білдіретін күшке айналды. 1973 жылы Борк Президент Ричард Никсонның тағайынымен АҚШ-тың бас прокуроры болып тағайындалды. Осы уақытта Жоғарғы Сот монополияға қарсы заңдық прецеденттерді күштен шығара бастады. Қырық жылдың ішінде Директор және оның шәкірттері Чикаго мектебін белгісіздіктен Америка саясатының маңызды интеллектуалдық күшіне айналдырды. 1965 жылы Чикаго заң мектебінен зейнеткерлікке шыққаннан кейін Директор Калифорнияға көшіп, Стэнфорд университетінің Гувер институтында жұмыс істеді. Ол 2004 жылдың 11 қыркүйегінде Калифорния штатының Лос-Альтос-Хиллс қаласындағы үйінде 103 жасқа толуына он күн қалғанда қайтыс болды.