Кіріспе
Уоллес Гленн Уилкинсон (12 желтоқсан 1941 – 5 шілде 2002) – Кентукки штатының американдық кәсіпкері және саясаткері. 1987 жылдан 1991 жылға дейін штаттың 57-ші губернаторы болды. Уилкинсон 1962 жылы Кентукки университетіндегі оқуын қысқартты, өзі бастаған кітап сату бизнесіне көңіл бөлді. Бизнес тез арада ұлттық деңгейде сәттілікке жетті, ал Уилкинсон табысын жылжымайтын мүлік, ферма шаруашылығы, көлік, банк, көмір және құрылыс салаларына қайта инвестициялады, өте байыды. 1987 жылы ол Демократиялық партияның губернаторлық сайлауына қатысты. Жарыстың басым бөлігінде екі бұрынғы губернатор мен қазіргі вице-губернатордан қалып қойған Уилкинсон, сол кездегі белгісіз сайлау кеңесшісі Джеймс Карвиллді жұмысқа алғаннан кейін дауыс беру нәтижелерінде көтеріле бастады. Уилкинсон жаңа салықтар енгізбеймін деп уәде берді және штаттың қаржысын жинаудың балама жолы ретінде мемлекеттік лотереяны қолдады. Уилкинсон көптеген саяси сарапшыларды таң қалдырып, алғашқы сайлауда жеңіске жетіп, кейіннен жалпы сайлауда республикалық қарсыласын жеңді. Уилкинсон штаттық лотереяға рұқсат беретін конституциялық түзетуді қабылдауға қол жеткізді. Сондай-ақ, Кентукки Жоғарғы Сотының штаттың барлық мемлекеттік мектеп жүйесін конституцияға қайшы деп таныған шешіміне жауап ретінде маңызды білім беру реформасының жасалуына көмектесті. Уилкинсонның қызмет мерзімі саяси дау-дамажылдармен және штат заң шығарушы органымен шиеленіскен қарым-қатынаспен толды. Ол губернаторлық тағылымды екінші рет жалғастыруға мүмкіндік беретін штат конституциясына түзету енгізуді ұсынды, бірақ түзету Бас Ассамблеяда қабылданбады. Оның әйелі Марта оның орнын басуға тырысты, бірақ оның кандидатурасына қолдау жеткіліксіз болғандықтан сайлаудан бас тартты. Губернаторлық қызметтен кейін Уилкинсон қаржылық қиындықтарға тап болды. 2001 жылы ол кредиторлар тобы тарапынан сотқа берілді, ал сот процесінде оның бизнесін аман сақтау үшін Понци схемасын қолданғаны анықталды. Ол және оның әйелі Марта сол жылы банкротқа өтініш берді. 2002 жылы Уилкинсон артериялық тамырлардың бітелуінен ауруханаға түсті. Оның денсаулығы Ходжкин емес лимфоманың қайталануымен нашарлады. 2002 жылдың 4 шілдесінде ол инсульт алды, ал отбасы келесі күні оның өмір тіршілігін сақтап тұрған құралдарды тоқтатты, оның бұрынғы қалауынша.
Wallace Glenn Wilkinson (December 12, 1941 – July 5, 2002) was an American businessman and politician from the Commonwealth of Kentucky. From 1987 to 1991, he served as the state's 57th governor. Wilkinson dropped out of college at the University of Kentucky in 1962 to attend to a book retail business he started. The business rapidly became a national success, and Wilkinson re invested his profits in real estate, farming, transportation, banking, coal, and construction ventures, becoming extremely wealthy. In 1987, he joined a crowded field in the Democratic gubernatorial primary. After running behind two former governors and the sitting lieutenant governor for most of the race, Wilkinson began to climb in the polls after hiring then unknown campaign consultant James Carville. Wilkinson campaigned on a promise of no new taxes and advocated a state lottery as an alternative means of raising money for the state. Wilkinson surprised most political observers by winning the primary and going on to defeat his Republican challenger in the general election. Wilkinson was able to secure passage of a constitutional amendment allowing a state lottery. He also helped craft a significant education reform bill in response to a ruling by the Kentucky Supreme Court that declared the state's entire public school system unconstitutional. Wilkinson's term was plagued by political scandal and an uneasy relationship with the state legislature. He advocated an amendment to the state constitution that would allow him to seek a second consecutive term as governor, but the amendment was defeated in the General Assembly. His wife Martha attempted to succeed him, but withdrew from the campaign amid weak support for her candidacy. Following his term as governor, Wilkinson encountered difficult financial times. In 2001, he was sued by a group of creditors, and during the proceedings, it was revealed that he was operating a Ponzi scheme to keep his businesses afloat. Both he and his wife Martha filed for bankruptcy later that year. In 2002, Wilkinson was hospitalized with arterial blockages. His condition was complicated by a recurrence of Non Hodgkin lymphoma. He suffered a stroke on July 4, 2002, and his family withdrew his life support the following day in accordance with his previously expressed wishes.
Ерте өмір
Уоллес Уилкинсон 1941 жылғы 12 желтоқсанда Кентукки штатының Кейси округінде, Либерти қаласынан оңтүстік-батысқа қарай шамамен 8 шақырым жердегі фермада дүниеге келді. Гершель мен Клео (Лей) Уилкинсонның ұлы, оның екі үлкен ағасы және кіші қарындасы болған. Оның ата-анасы фермерлікпен айналысып, сонымен қатар шағын дүкен ұстаған. Кейін ол екі досымен бірге Лексингтонда «Кентукки қағаз кітап галереясын» ашу үшін ақша қарыз алды; сол жылының соңында Уилкинсон мектепті тастап, бизнеспен толық уақыт айналысуға кірісті. Ол кезде Кентуккидегі орта мектеп оқушылары өздерінің оқулықтарын сатып алуға міндетті болған, бірақ қолданылған кітаптарды сатып алу және сатуға арналған нарық болмаған. Уилкинсонның бизнесі осы нарықтың қажеттілігін қанағаттандырып, үлкен табысқа жетті. 1971 жылдың қаңтар айында ол Род-Айленд штатының Провиденс қаласында орналасқан «Barnes & Noble» компаниясын сатып алу үшін капитал жинау мақсатында қосымша акциялар шығаруды қарастырды, бірақ «Уоллес» компаниясының атқару комитеті алыс жердегі компанияны сатып алуға қарсылық танытып, бұл қадамды тоқтатты. 1977 жылдың басында Лексингтондағы құрылысы аяқталмаған «Bluegrass Commerce Center» жобасына инвестиция салғаннан кейін, сол жылдың соңында Лексингтондағы Вайн-стриттегі Пурселл ғимаратының үштен бір бөлігін сатып алды. 1984 жылы Лексингтон-Фейет қалалық округі әкімдігі Уилкинсоннан уақытша муниципалды саябақ құру үшін жерді жалға алды. Сыншылар қалалық округінің әкімдігі Уилкинсонды нашар инвестициядан құтқару үшін одан мүлікті сатып алып, пәтерлер салуға арналған 12 миллион долларлық ипотекаға мемлекеттік субсидиямен, төмен пайыздық ставкамен несие берді деп мәлімдеді. 1977 жылы Уилкинсон Джерниганға ағаштан жасалған фанераларды өндіріп, халықаралық деңгейде экспорттаумен айналысатын «Jernigan Export Timber, Inc.» компаниясын құру үшін бастапқы капитал берді. Компания 1980 жылғы желтоқсанда Джерниганның әйелімен, компанияның хатшы-қазынашысымен ажырасқаннан кейін жұмысын тоқтатты. Уилкинсон қажетті төлемдерді жасағанын айтты, бірақ 10 сәуірде Джерниганның өтінішін қабылдамағаннан кейін Джерниган оған төрт беттік өлім хатын ұсынды, содан кейін тапаншасын шығарып, Уилкинсонға: «Мен сені бірінші болып өлтіремін» деді. «New Farmers National Bank» банкіне үлесі бар Уилкинсон Олдриджге мүмкіндігінше тезірек 500 000 доллар қажет екенін айтты. Сот тағайындаған психиатр Джерниганды сот процесіне қатысуға қабілетті деп таныды және ол мамыр айының соңында 25 000 доллар көлемінде кепілдікпен босатылды. 1984 жылғы 18 шілдеде Джерниганның ұлы Рэнди оны бөлмеден өлген күйінде тапты.
Саяси өмір
Дүниежүзілік көмір орталығына қатысты жоспарларын жариялағаннан кейін Уилкинсон Лексингтон қалалық кеңесінің отырыстарына қатыса бастады, онда ол өзінің консервативті саяси көзқарастарын жақтады. 1983 жылғы демократтардың губернаторлық сайлауында ол Харви Слоунның қаржы төрағасы болды. Бірақ бір ай ойланып, Уилкинсон Демократиялық партияның барлық кандидаттарын қолдады. Келесі жылы ол бұрынғы губернатор Браунның сенаторлыққа өткен, бірақ қысқа ғана науқанын басқарды. Штат бойынша көп танылмаған Уилкинсон жарысқа бірінші болып кірді. Уилкинсон өзінің науқанын қаржыландырды, ал науқанын басқарушы Дэнни Бриско штат бойынша көптеген шешімін қабылдамаған сайлаушыларға жету үшін науқан кеңесшісін жалдауды ұсынды. Осы уақытта Уилкинсон өзінің барлық қарсыластарын саяси инсайдерлер деп сынап, өзінің кедейліктен қаржылық сәттілікке қалай жеткенін мақтап айтты. Харпер жалпы сайлау науқанын бірден бастады, ал Уилкинсон қыркүйектің екінші аптасына дейін тек қаржы жинаудан басқа көпшілік алдына шыққан жоқ. Сондай-ақ ол 1985 жылы қолданыстағы губернатор Марта Лейн Коллинзтің заң шығарушы орган арқылы өткізген 125 миллион долларлық білім беру реформасын қолдаудан бас тартты, бұл Кентукки Білім беру қауымдастығының қолдауын жоғалтуына себеп болды. Қауымдастық Харперді қолдады, бұл тарихында республикалық губернатор кандидатын қолдаған алғашқы рет болды, бірақ вице-губернаторлыққа кандидат Бреретон Джонсты да қолдады. Харпер Уилкинсонның лотереялық ұсынысын "Алисаның ғажайып еліндегі" экономика деп сипаттады. Уилкинсонның жеңешісі, Уоллес кітап дүкенінің президенті Гэри Стаффорд заңсыз тыңдау және компания көліктерінің спидометрлерін кері бұруға кінәлі деп танылды. Гейбл жеке тергеушіні де жалдады, ол Уилкинсонның серігі Джером Жерниганның өліміне байланысты күдік тудыруға жеткілікті себептер бар екенін анықтады. Харпер қаржы жинауда үлкен кемшілікке тап болды, өйткені Уилкинсонның 8 миллион долларына қарағанда науқан үшін барлығы 225 000 доллар ғана жинады. Бұл оған сайлаушылардың санасында Уилкинсон туралы этикалық сұрақтарды нығайтуға жеткілікті медиа уақытын сатып алуға мүмкіндік бермеді. Жалпы сайлауда Уилкинсон Харперді 504 674 дауысқа 273 141 дауыспен жеңді. Браун және Коллинз губернаторлардың кезінде заң шығарушы орган губернатордан көбірек тәуелсіз болды, ал Lexington Herald Leader газетінің тілшілері Палата спикері Дон Бландфорд пен Сенат президенті Джон "Эк" Роуз билікті атқарушы басшыға қайтаруға ықыласты болмайды деп болжады. Бір айдан кейін Уилкинсон "қате айтқанын" және лотереялық түзетуді қабылдауды қолдау үшін ғана PAC-ті пайдалануды көздегенін мәлімдеді. Губернатордың уәдесіне қарамастан, заң шығарушы орган Роуздың заң жобасын қабылдады. Науқан барысында Джонс Уилкинсонмен баспасөзге ашық болу туралы сөйлескенін және сайланса, Уилкинсонның "иә жасайтыны" болмайтынын айтты. The Lexington Herald Leader Джонстың әкімшіліктегі негізгі рөлі осы емес екенін, бірақ басқа ешқандай нақты мәлімет берілмегенін хабарлады. Уилкинсонның өкіметтігі кезінде қабылданған тағы бір түзету, жер учаскесінде ашық қазба жұмыстарын жүргізу үшін жер иесінің рұқсатын талап етті. Бұл түзету 1988 жылғы заң шығару сессиясында Уилкинсонның басты басымдығы болды және ол оған қарсы шыққан заң шығарушыларға қарсы әрекет ететінін мәлімдеді. Сессиядан кейін Джонс Оуэнсборо қаласындағы көпшілік алдында Уилкинсон заң шығарушылардың білім беру жоспарын қабылдауын талап ету үшін арнайы сессия шақырып, егер олай болса, Бас Ассамблея оны "бетіне қайтаратынын" айтты.
Кентукки лотереясының құрылуы
Оңтүстік баптистер мен Біріккен методистердің басшылары Уилкинсонның әкімшілігі кезінде түзетуге қарсылық білдірді және Мемлекеттік лотереяға қарсы коалицияны белсендірді. Сайлаудан кейін бірнеше күн өткен соң Уилкинсон лотереяны іске асыру үшін 28 қарашада арнайы заң шығару сессиясын шақыру туралы жарлыққа қол қойды. Шақыруда заң шығарушы органға Уилкинсонның лотереялық комиссиясының ұсыныстары негізінде заң жобасын қарастыру тапсырылды. Комиссияның қалған жеті мүшесі губернатор тағайындайтын, ал Сенат бекітетін белгілі бір мерзімге қызмет ететін еді. Сот процесі Уилкинсонның ізашары Марта Лейн Коллинстің және мемлекеттік үкіметтің бірнеше өкіліне қарсы, штаттың барлық мектептеріне тең қаржыландыру мақсатында кедей мектеп округтерінің тобы тарапынан қозғалды. Білімді қолдайтын Уилкинсон губернатор кеңсесінің соттағы қорғауын тоқтатты және Корнстың шешімі Кентукки Жоғарғы Сотына шағымданылғанда талапкерлерге қосылды. Апелляциялық сотта Кентуккидің бүкіл мемлекеттік мектеп жүйесі конституциялық емес деп жарияланды және заң шығарушы орган оны реформалауға міндеттелді. Уилкинсон Бас Ассамблеяға бюджет ұсынысын ұсынды, онда темекі мен корпорацияларға салынатын салықты арттыру және заңгерлік, инженерлік және жарнамалық қызметтерге салынатын салықтан босатуды жою шаралары қарастырылды. Заң шығарушылар сату салығын алты пайызға көтеруді ұсынды. 1990 жылдың 9 наурызында Уилкинсон науқан кезінде уәде еткен жолдарды жаңғыртуды қаржыландыру үшін 600 миллион долларлық облигация шығаруға Ассамблеяның келісімін алған жағдайда салыққа қарсылығын тоқтатарын мәлімдеді. 1990 жылдың 11 сәуірінде Ассамблея Кентукки Білім беру реформасы заңын (KERA) Жоғарғы Соттың шешіміне сәйкес қабылдады. Мектептерге қаржыландыруды арттырудан басқа, заң жоғары нәтижелерді талап етті және мектептерді оларға жауапкершілікке тартты. Уилкинсон бұл шараға вето қоямын деп қорқытты, облигацияларды шығару үшін Бас Ассамблеяның мақұлдауы қажет емес екенін мәлімдеді, бірақ ақырында ол оның қол қоймауымен заң күшіне енуіне рұқсат берді. Ветоны жоюдың көп бөлігі атқарушы билікке қатысты заң шығару билігін күшейтетін заңдарға қатысты. Бірі заң шығарушы органға конституциялық түрде губернаторға тиесілі болған сессияны шақыруға мүмкіндік берді, егер оның мүшелерінің үштен екісі тиісті петицияға қол қойса. KERA қабылдануына дейін болған саяси пікірталастар мен демонстрациялар Уилкинсон мен вице-губернатор Джонстың арасындағы қарым-қатынасты толығымен бұзды. Франкфуртта өткен мұғалімдер митингісінде Джонс Уилкинсон қолдағаннан гөрі білім беруге көбірек қаржы талап етулеріне қолдау көрсетті. Сонымен қатар, Скотт Папер компаниясы Оуэнсборо маңында зауыт ашты, ал испандық болат компаниясы Солтүстік Америкалық Stainless Кароллтон маңында өндіріс орнын құрды. Уилкинсон әкімшілігі этикалық мәселелермен күресті, нәтижесінде кейбір шенеуніктер қудаланды. Губернатор болып сайлану алдында Уилкинсон Кентуккидің бас прокурорынан Франкфурттағы Holiday Inn Capital Plaza қонақ үйіне меншік құқығы туралы шешім шығаруын сұрады. Шешімде қонақ үйді сату керек екені айтылды, ал 1987 жылдың қарашасында Кентукки Орталық өмір сақтандыру компаниясы мүлікті 12 миллион долларға сатып алды, оның 8,2 миллионы қарыз болып тіркелді. Кентукки Орталық 1994 жылы төлемсіз деп танылды және таратуға жіберілді. Келесі жылы Кентуккидің сақтандыру комиссары Джордж Николс III таратуды қабылдады және Уилкинсонға қарсы сотқа шағым түсірді, мүліктің құны 6 миллион доллар ғана екенін мәлімдеді. Франклин округінің сотының судьясы Эрл О'Бэннон Уилкинсонның Кентукки Орталықтың қаржылық жауапкершілігін бұзуға қатысқандығын білмегеніне байланысты сот ісін қарастырудан бас тартты, тіпті оның сөзімен айтқанда, "саясаттың иісі" болса да. Бұл қадам оның күйеуінің екінші мерзімге сайлануына мүмкіндік беру үшін жасалған балама кандидаттық ретінде қарастырылды. Уилкинсонның орнын басып алған Джонс заңның ережелерін пайдаланып, Уилкинсонды және оның бірнеше тағайындалған өкілдерін университет кеңестерінен шеттетуге тырысты. 2001 жылдың 5 ақпанында Уилкинсонның кредиторлары оның компанияларын тәркілеу үшін сотқа жүгінді. Уоллес кітап дүкені 31 миллион доллардан астамға сатылды, ал ecampus.com 2,5 миллион долларға сатылды. Уилкинсон бұрын отбасына қалпына келтіру үміті жоқ жағдайда өмірді қолдауды тоқтатуға нұсқау берген, сондықтан олар өмірді қолдауды тоқтатуға шешім қабылдады және Уилкинсон 2002 жылдың 5 шілдесінде қайтыс болды. Ол бастапқыда Кентукки штатының Николасвилл қаласындағы Blue Grass Memorial Gardens зиратына жерленді. 2002 жылдың тамызында оның табыты Флорида штатының Сарасота қаласындағы Сарасота Memorial Park-тағы жабық мавзолейге көшірілді, ал отбасы оның қабіріндегі өлім күні ретінде 2002 жылдың 4 шілдесін таңдады.