Кіріспе
Қытайдағы тау тізбегі – Циліань таулары (қытай тілінде: , пиньинь: Qílián Shānmài, сондай-ақ, Циліан; моңғол тілінде: Чилеб), Алтын Тағ (Алтун Шан) және Нан Шан (қытай тілінде: , сөзбе-сөз "Оңтүстік таулар") бірге, Хекси дәлізінің оңтүстігінде орналасқандықтан Куньлун тауларының солтүстік бөлігін құрайды және Қыңхай мен Ганьсу провинцияларының шекарасын белгілейді.
The Qilian Mountains (, also romanized as Tsilien; Mongghul: Chileb), together with the Altyn Tagh (Altun Shan) also known as Nan Shan (, literally "Southern Mountains"), as it is to the south of Hexi Corridor, is a northern outlier of the Kunlun Mountains, forming the border between Qinghai and the Gansu provinces of northern China.
География
Бұл тау жиегі Дунхуанның оңтүстігінен оңтүстік-шығысқа қарай 800 км-ге созылып, Тибет қыраттарының солтүстік-шығыс бөлігін және Хекси дәлізінің оңтүстік-батыс шекарасын құрайды. Жиукуаннан оңтүстікке қарай 60 км жерде орналасқан Килиан Шан шыңы 5547 м биіктікке жетеді. Бұл негізгі жотаның ең биік шыңы, бірақ оңтүстікке қарай 5808 м биіктіктегі Канцзегяй және 5759 м биіктіктегі Каидаам Шан шыңдары бар. Нан-Шан таулары батысқа қарай Ема-Шан (5250 м) және Алтын-Тағ (Алтун-Шан) (5798 м) болып жалғасады. Шығыс жағынан, ол Цинхай көлінің солтүстігінен өтеді, Ланчжоу маңындағы Дабан Шан және Синглон Шан болып аяқталады, Маома Шан шыңы (4070 м) шығыс шеткі бөлігі. Мин әулетінің Ұлы Қабырғасының бөліктері оның солтүстік беткейлерімен және солтүстік шеткі Лонгшоу-Шанның оңтүстігінде (3616 м) өтеді. Килиан таулары көптеген, көбінесе шағын өзендер мен арналардың бастауы болып табылады, олар солтүстік-шығысқа қарай ағып, Хекси дәлізіндегі (Гансу дәлізіндегі) ауыл шаруашылығын суландыруға мүмкіндік береді және ақырында Алашан шөлінде жоғалады. Бұл өзендердің ең танымалдары – Ежин (Хейхе) өзені. Аймақта көптеген мұздықтар бар, олардың ішіндегі ең ірісі – Туминг Мэнкке. Биандуку (扁都口), 3500 м биіктікте орналасқан, Килиан тауларындағы өткел. Ол солтүстіктегі Гансу провинциясының Минле ауданын және оңтүстіктегі Цинхай провинциясының Килиан ауданын байланыстырады. Дегенмен, бұл Килиан таулары батысқа қарай 1500 км жерде орналасқан қазіргі Тянь-Шань таулары деп болжанады. Дунхуанды Дунхон тауы деп те айтады. Килиан (祁连) – ханшудағы Тан әулетінің комментаторы Ян Шигудың айтуынша, "аспан" деген мағынаны білдіретін сюнну сөзі. Санпин Чен (1998) 天 tiān, 昊天 hàotiān, 祁連 qílián және 赫連 Hèlián – барлығы туыс және көп буынды прото-синиттік *gh?klien-нен тараған деп ұсынды. Шесслер (2014) Ян Шигудың 連 сөзін шионну сөзі деп айтуына қарсылық білдіреді; ол 連 сөзін шамамен б.з.д. 121 жылы *gɨ lian деп қайта жаңғыртады, бұл стандартты қытай qián < орта қытай QYS *gjän < Шығыс Хань қытай gɨan < Көне қытай *gran-ға ұқсас, ал Шесслер оны прото-тибет-қытай тілінен шыққан және прото-тибет-бірман тіліндегі *m ka n-мен байланыстырады, жазулы тибеттік མཁའ (Wylie транслитерациясы: mkha') "аспан" сөзімен сәйкес келеді. Туйухундар Килиан тауларының айналасында қоныстанған. Тау тізбегі бұрын еуропалық тілдерде Фердинанд фон Рихтхофеннің есімімен Рихтхофен тізбегі деп аталған, ол Қызыл баронның геолог ағасы болған. Тау тізбегі Цинхайдың Килиан ауданына атын берген.
Qaidam Shan peak at with 5,759 m. Other major peaks include Gangshiqia Peak in the east. The Nan Shan range continues to the west as Yema Shan (5,250 m) and Altun Shan (Altyn Tagh) (5,798 m). To the east, it passes north of Qinghai Lake, terminating as Daban Shan and Xinglong Shan near Lanzhou, with Maoma Shan peak (4,070 m) an eastern outlier. Sections of the Ming Dynasty's Great Wall pass along its northern slopes, and south of northern outlier Longshou Shan (3,616 m). The Qilian mountains are the source of numerous, mostly small, rivers and creeks that flow northeast, enabling irrigated agriculture in the Hexi Corridor (Gansu Corridor) communities, and eventually disappearing in the Alashan Desert. The best known of these streams is the Ejin (Heihe) River. The region has many glaciers, the largest of which is the Touming Mengke. Biandukou (扁都口), with an altitude of over 3500 m, is a pass in the Qilian Mountains. It links Minle County of Gansu in the north and Qilian County of Qinghai in the south. These Qilian Mountains however, has been suggested to be the mountains now known as Tian Shan, 1,500 km to the west. Dunhuang has also been argued to be the Dunhong mountain. Qilian (祁连) is said to be a Xiongnu word meaning "sky" according to Yan Shigu, a Tang Dynasty commentator on the Hanshu. Sanping Chen (1998) suggested that 天 tiān, 昊天 hàotiān, 祁連 qílián, and 赫連 Hèlián were all cognates and descended from multisyllabic Proto Sinitic *gh?klien. Schessler (2014) objects to Yan Shigu's statement that 祁連 was a Xiongnu word; he reconstructs 祁連's pronunciation in around 121 BCE as *gɨ lian, apparently the same etymon as 乾 (☰) the Trigram for "Heaven", in standard Chinese qián < Middle Chinese QYS *gjän < Eastern Han Chinese gɨan < Old Chinese *gran, which Schuessler etymologizes as from Proto Sino Tibetan and related to Proto Tibeto Burman *m ka n, cognate with Written Tibetan མཁའ (Wylie transliteration: mkha') “heaven”. The Tuyuhun were based around the Qilian mountains. The mountain range was formerly known in European languages as Richthofen Range after Ferdinand von Richthofen, who was the Red Baron's explorer geologist uncle. The mountain range gives its name to Qinghai's Qilian County.