Кіріспе
Өндірістік мал шаруашылығымен айналысатын адамдар мен компаниялар. Ет өнеркәсібі – ет өндіру, қаптау, сақтау және сату үшін қазіргі заманғы өндірістік мал шаруашылығымен айналысатын адамдар мен компаниялар (сүт өнімдері, жүн сияқтылардан өзгеше). Экономикада ет өнеркәсібі – біріншілік (ауыл шаруашылығы) және екіншілік (өндіріс) қызметтердің бірігіп кеткен саласы, оны тек біреуі арқылы сипаттау қиын. Ет өнеркәсібінің басым бөлігі – ет өңдеу өнеркәсібі, ол құс, ірі қара, шошқа, қой және басқа да малдарды сою, өңдеу, қаптау және таратумен айналысады. Азық-түлік өнеркәсібіндегі ет саласының үлкен бөлігі қарқынды мал шаруашылығын қамтиды, онда мал көбінесе жабық үй-жайларда немесе қоршауларда ұсталады. Ет өндіру үшін жануар өсірудің көптеген аспектілері индустрияланды, тіпті шағын отбасылық шаруашылықтармен байланысты көптеген тәжірибелер де, мысалы, фуа-гра сияқты деликатестар да өндірістік сипатқа ие. Мал шаруашылығы – вертикальды интеграцияланған өте күшті сала, онда жеткізу тізбегінің көп бөлігі біріктірілген және бір компанияға тиесілі.
The meat industry are the people and companies engaged in modern industrialized livestock agriculture for the production, packing, preservation and marketing of meat (in contrast to dairy products, wool, etc.). In economics, the meat industry is a fusion of primary (agriculture) and secondary (industry) activity and hard to characterize strictly in terms of either one alone. The greater part of the meat industry is the meat packing industry – the segment that handles the slaughtering, processing, packaging, and distribution of animals such as poultry, cattle, pigs, sheep and other livestock. A great portion of the ever growing meat branch in the food industry involves intensive animal farming in which livestock are kept almost entirely indoors or in restricted outdoor settings like pens. Many aspects of the raising of animals for meat have become industrialized, even many practices more associated with smaller family farms, e. g. gourmet foods such as foie gras. The production of livestock is a heavily vertically integrated industry where the majority of supply chain stages are integrated and owned by one company.
Тиімділік мәндері
Мал шаруашылығы адамның қандай да бір қызметінен көбірек жерді пайдаланады және судың ластануына, сондай-ақ парниктік газдар шығарылымына ең үлкен үлес қосады. Өндірілетін жануарлардың жемді өнімге айналдыру тиімділігі маңызды фактор болып табылады. Энергияны, пестицидтерді, жерді және жаңартылмайтын ресурстарды пайдалану сияқты басқа да факторларды ескере отырып, сиыр еті, қозы еті, ешкі еті және бизон еті қызыл ет көзі ретінде ең төмен тиімділік көрсетсе, құс еті мен жұмыртқа ең жоғары тиімділікке ие.
Дүниежүзілік сиыр етінің өндірісі
Әлемде 66,25 миллион тонна (2017) Сенімсіз дереккөз: 2018 жылғы сәуір айы. Ел миллион тонна (2017) Әлемдік үлес АҚШ 11,91 Бразилия 9,55 Қытай 6,90 Аргентина 2,84 Австралия 2,05 Мексика 1,93 Ресей 1,61 Франция 1,42 Германия 1,14 Оңтүстік Африка 1,01 Түркия 0,99
Мал шаруашылығында жұмыс істейтіндерге әсері
Америкалық мал сою орындарында жұмыс істейтіндер орташа американдық жұмысшыға қарағанда үш есе көп жарақат алады. NPR хабарлағандай, шошқа және ірі қара мал сою орындарында жұмыс істейтіндер орташа есеппен салыстырғанда жеті есе жиі қайталамалы жарақаттарға шалдығады. The Guardian газетінің мәліметінше, АҚШ-та мал сою орындарында жұмыс істейтін адамдардың арасында аптасына орташа есеппен екі қол-аяқ ампутациясы тіркеледі. Орташа алғанда, Америкадағы ең ірі ет өндірушісі – Tyson Foods компаниясының бір қызметкері ай сайын саусағын немесе аяғын жоғалтады. Тергеу журналистикасы бюросының хабарлауынша, алты жыл ішінде Ұлыбританияда 78 мал союшы саусақтарының, саусақ бөліктерінің немесе аяқтарының кесілуіне ұшырады, 800-ден астам жұмысшы ауыр жарақат алды, ал кем дегенде 4500-і жазатайым оқиғалардан кейін үш күннен астам демалысқа шықты. 2018 жылғы «Italian Journal of Food Safety» журналындағы зерттеуде мал сою орындарында жұмыс істейтіндерге жануарлардың өлтірілу кезіндегі дауысынан құлақтарын қорғау үшін құлаққап тағу ұсынылған. 2004 жылғы «Journal of Occupational and Environmental Medicine» журналында жарияланған зерттеу Жаңа Зеландиядағы ет өңдеу өнеркәсібінде жұмыс істейтін жұмысшылардың «барлық себептерден, соның ішінде қатерлі ісік пен өкпе қатерінен өлім-жітімге ұшырау тәуекелінің артуын» көрсетті. Ең жаман нәрсе – физикалық қауіптен де ауыр, эмоционалдық жарақат. Егер сіз шошқа сою орнында жұмыс істесеңіз, сіз нәрсені өлтіре аласыз, бірақ оған қайғыруға мүмкіндік болмайды. Сіз қанды шұңқырда сізбен бірге жүрген шошқаның көзіне қарап, «Құдай, бұл жануар тым нашар емес екен» деп ойлауыңыз мүмкін. Оны мақтап алуға тілеуіңіз мүмкін. Сою алаңындағы шошқалар иттің баласы сияқты маған жақындап, иіскеп жатыр. Екі минуттан кейін мен оларды өлтіруге мәжбүр болдым – құбырмен ұрып өлтірдім. Маған бәрібір. Жануарларды сою немесе сою үшін мал өсіру немесе тасымалдау процесі қатысушыларға психологиялық стресс немесе жарақат келтіруі мүмкін. 2016 жылғы «Organization» журналындағы зерттеуде: «44 мамандық бойынша 10 605 даниялық жұмысшыдан алынған деректерді регрессиялық талдау мал сою орындарында жұмыс істейтіндердің физикалық және психологиялық жағдайының нашарлауын және жағымсыз мінез-құлқының көбеюін көрсетті». 2009 жылғы криминолог Эми Фицджеральдтың зерттеуі «мал сою орындарында жұмыс істеу басқа салалармен салыстырғанда қамауға алу көрсеткіштерін, зорлық-зомбылық қылмыстары үшін қамауға алуды, зорлауды және басқа жыныстық қылмыстар үшін қамауға алуды арттырады» деп көрсетті. АҚШ-тағы мал сою орындарында заңсыз түрде кәмелетке толмағандарды және заңсыз көшіп келгендерді жұмысқа алу және пайдалану кең таралған. 2010 жылы Human Rights Watch АҚШ-тағы мал сою орындарындағы жұмысты адам құқықтарын бұзушылық деп сипаттады. Oxfam America ұйымының баяндамасында мал сою орындарындағы жұмысшыларға демалысқа рұқсат берілмейтіні, көбінесе памперс киюге мәжбүр болатыны және ең төменгі жалақыдан төмен төленетіні анықталды.
Мүмкіндіктер
Мәдениетте өсірілген ет (немесе "таза ет") ресурстарды тиімді пайдалану және жануарлардың жағдайы жағынан бірнеше артықшылықтар ұсына алады. Дегенмен, бұл әлі дамудың бастапқы сатысында және оның артықшылықтары әлі де даулы.
Ет өнімдерінің баламалы өндірісі
Вегетариандық немесе вегандық диеталарға қарай үдеп бара жатқан тенденция және Slow Food қозғалысы батыс елдеріндегі тұтынушылардың санасының өзгеруінің көрсеткіштері болып табылады. Өнім өндірушілер, өз тарапынан, тұтынушылардың алаңдаушылығына жауап ретінде экологиялық немесе органикалық егіншілікке ақырындап көшуде. Баламалы ет өнімінің индустриясы келесі 10 жылда 140 миллиард долларға жетеді деп болжануда.