Пьер Бурдье: Француз ғалымы және әлеуметтанушысы

Кіріспе

Француз социологы, антропологы және философы (1930–2002)

Пьер Бурдье (buʁdjø; 1 тамыз 1930 – 23 қаңтар 2002) – француз социологы және қоғамдық зиялы. Бурдьедің білім беру социологиясына, социология теориясына және эстетика социологиясына қосқан үлесі бірнеше байланысты академиялық салаларда (мысалы, антропология, медиа және мәдени зерттеулер, білім беру, танымал мәдениет және өнер) кең таралған. Академиялық мансабында ол негізінен Париждегі Әлеуметтік ғылымдар жоғары мектебімен және Колледж де Франспен байланысты болды. Бурдьедің жұмысының басты тақырыбы – қоғамдағы билік динамикасы, әсіресе биліктің алуан түрлі және күрделі жолдары, биліктің берілуі және әлеуметтік тәртіптің ұрпақтар ішінде және арасында сақталуы. Батыс философиясының идеалистік дәстүріне қастықпен қарсы тұрып, оның еңбектері әлеуметтік өмірдің материалдық сипатына басымдық беріп, әлеуметтік динамикадағы тәжірибе мен денеге сіңірудің рөлін атап көрсетті. Карл Маркс, Зигмунд Фрейд, Макс Вебер, Эмиль Дюркгейм, Клод Леви-Стросс, Эрвин Панофский және Марсель Мосс сияқты ғалымдардың теорияларын негізге алып, сынға тартып, оның зерттеулері жаңа зерттеулік аялар мен әдістерді енгізді және мәдени, әлеуметтік және символдық капитал (дәстүрлі экономикалық капиталдан өзгеше), мәдени өндіріс, габитус, өріс немесе орын және символдық зорлық-зомбылық сияқты маңызды ұғымдарды ұсынды. Бурдьеге Блез Паскаль да елеулі әсер еткен, оның шығармаларына «Паскальдық медитациялар» деген ат берді. Бурдье өте жақсы жазатын автор болды, жүздеген мақала мен үштен астам ондаған кітап жазды, олардың көбі ағылшын тіліне аударылды. Оның ең танымал кітабы – «Айырмашылық: дәм талғамының әлеуметтік сыны» (1979), онда ол дәм талғамының әлеуметтік жағдаймен байланысты екенін, немесе тіпті олардың өзі әлеуметтік жағдайды анықтау актілері екенін дәлелдейді. Бұл аргумент әлеуметтік теория мен сандық сараптамалар, фотосуреттер мен сұхбаттардан алынған деректердің ерекше үйлесімі арқылы ұсынылады, объективті құрылымдардағы субъектіні түсіну сияқты қиындықтарды шешуге тырысады. Осы процесте Бурдье сыртқы әлеуметтік құрылымдар мен жеке тұлғаның субъективті тәжірибесінің әсерін теңгертуге тырысады. Халықаралық социологиялық қауымдастық (ISA) бұл кітапты «ХХ ғасырдың ең маңызды алтыншы социологиялық еңбегі» деп атады. Пьер Бурдьедің еңбектері әлеуметтік топтардың, әсіресе билеуші және зиялы топтардың, заманауи индустриялық қоғамда мүмкіндіктер теңдігі мен жоғары әлеуметтік мобильділік туралы мифке қарамастан, ұрпақтан ұрпаққа әлеуметтік артықшылықтарын қалай сақтап қалатынын көрсетті.

Pierre Bourdieu (buʁdjø; 1 August 1930 – 23 January 2002) was a French sociologist and public intellectual. Bourdieu's contributions to the sociology of education, the theory of sociology, and sociology of aesthetics have achieved wide influence in several related academic fields (e. g. anthropology, media and cultural studies, education, popular culture, and the arts). During his academic career he was primarily associated with the School for Advanced Studies in the Social Sciences in Paris and the Collège de France. Bourdieu's work was primarily concerned with the dynamics of power in society, especially the diverse and subtle ways in which power is transferred and social order is maintained within and across generations. In conscious opposition to the idealist tradition of much of Western philosophy, his work often emphasized the corporeal nature of social life and stressed the role of practice and embodiment in social dynamics. Building upon and criticizing the theories of Karl Marx, Sigmund Freud, Max Weber, Émile Durkheim, Claude Lévi Strauss, Erwin Panofsky and Marcel Mauss among others, his research pioneered novel investigative frameworks and methods, and introduced such influential concepts as cultural, social, and symbolic forms of capital (as opposed to traditional economic forms of capital), the cultural reproduction, the habitus, the field or location, and symbolic violence. Another notable influence on Bourdieu was Blaise Pascal, after whom Bourdieu titled his Pascalian Meditations. Bourdieu was a prolific author, producing hundreds of articles and three dozen books, nearly all of which are now available in English. His best known book is Distinction: A Social Critique of the Judgment of Taste (1979), in which he argues that judgments of taste are related to social position, or more precisely, are themselves acts of social positioning. The argument is put forward by an original combination of social theory and data from quantitative surveys, photographs and interviews, in an attempt to reconcile difficulties such as how to understand the subject within objective structures. In the process, Bourdieu attempts to reconcile the influences of both external social structures and subjective experience on the individual. The book was named "the sixth most important sociological work of the twentieth century" by the International Sociological Association (ISA). Pierre Bourdieu's work emphasized how social classes, especially the ruling and intellectual classes, preserve their social privileges across generations despite the myth that contemporary post industrial society boasts equality of opportunity and high social mobility, achieved through formal education.

Өмір және мансап

Пьер Бурдье Францияның оңтүстігіндегі Денгуин (Атлантикалық Пиреней) қаласында пошта жұмыскері мен оның әйелінің отбасында дүниеге келді. Отбасы беарн тілінде сөйледі, ол Гаскон диалектісінің бірі. 1962 жылы Бурдье Мари Клер Бризарға үйленді, олардың үш ұлы болды: Жером, Эммануэль және Лоран. Бурдье біріншіде Пау қаласындағы Луи-Барту лицейінде, содан кейін Париждегі Луи-ле-Гранд лицейінде білім алды. Ол Париждегі École Normale Supérieure (ENS) -ге түсіп, Луи Альтюссермен бірге философияны оқыды. Агрегацияны алғаннан кейін, Бурдье 1955 жылы француз армиясына шақырылмас бұрын Моулин қаласында бір жыл лицей мұғалімі болып жұмыс істеді. Оның өмірбаянамаларында айтылғандай, ол көптеген ENS түлектері сияқты резервтік офицерлер колледжіне түсуді қаламай, өзінің қарапайым әлеуметтік ортасынан шыққан адамдармен бірге қалуды жөн көрді. 1955 жылдың қазан айында Франциядан тәуелсіздік үшін күресіп жатқан Алжирде Бурдье әскери нысандарды күзеткен бөлімде қызмет етті, кейін кеңсе жұмысына ауыстырылды. 1958-1962 жылдардағы Алжир соғысы кезінде Бурдье берберлердің кабил тайпаларын зерттеу арқылы соғысқа қатысты этнографиялық зерттеулер жүргізді, бұл оның антропологиялық беделін қалыптастыруға негіз болды. Оның алғашқы кітабы – «Алжирдің әлеуметтануы» (Sociologie de l'Algérie, 1958), Францияда бірден сәттілікке ие болды және 1962 жылы Америкада жарық көрді. Кейін ол осы өрістегі жұмысын 1972 жылы жарық көрген «Практика теориясының жобасы» (Outline of a Theory of Practice) кітабында кеңінен пайдаланды, бұл антропологиялық теорияға күшті ықпал етті. Бурдье 71 жасында рактан қайтыс болды. Бурдьедің антропологиялық еңбектерінде әлеуметтік иерархияны қайта өндіруді талдау басым болды. Ол әлеуметтік тәртіп пен өзгерістерді талдауда экономикалық факторларға артық мән берілуін сынады. Оның орнына, басым әлеуметтік құрылымдарды қайта өндіруде актерлердің мәдени өнімдерді және символдық жүйелерді енгізу қабілеті маңызды рөл атқаратынын атап өтті. Символдық зорлық – бұл әлеуметтік тәртіптің кездейсоқтығына немқұрайлы қарауға немесе оны табиғи деп дәлелдеуге мүмкіндік беретін, өзімшілдікке негізделген қабілет, осылайша қолданыстағы әлеуметтік құрылымдардың заңдылығын ақтау. Бұл тұжырым оның әлеуметтік әлемдегі тәжірибелердің маңыздылығын баса көрсететін әлеуметтанулық талдауында маңызды рөл атқарады. Бурдье интеллектуалдық дәстүрге қарсы болды және әлеуметтік үстемдік пен мәдени өнімді қайта өндіру негізінен қоғамдағы дене білімі мен тиімді тәжірибелерге байланысты екенін атап өтті. Бурдье рационалды таңдау теориясына қатысты қарсы болды, өйткені ол бұл теорияның әлеуметтік агенттердің қалай әрекет ететінін дұрыс түсінбегенін сенді.

Pierre Bourdieu was born in Denguin (Pyrénées Atlantiques), in southern France, to a postal worker and his wife. The household spoke Béarnese, a Gascon dialect. In 1962, Bourdieu married Marie Claire Brizard, and the couple would go on to have three sons, Jérôme, Emmanuel, and Laurent. Bourdieu was educated at the Lycée Louis Barthou in Pau before moving to the Lycée Louis le Grand in Paris. From there he gained entrance to the École Normale Supérieure (ENS), also in Paris, where he studied philosophy alongside Louis Althusser. After getting his agrégation, Bourdieu worked as a lycée teacher at Moulins for a year before his conscription into the French Army in 1955. His biographers write that he chose not to enter the Reserve Officer's College like many of his fellow ENS graduates as he wished to stay with people from his own modest social background. Deployed to Algeria in October 1955 during its war of independence from France, Bourdieu served in a unit guarding military installations before being transferred to clerical work. During the Algerian War in 1958–1962, Bourdieu undertook ethnographic research into the clash through a study of the Kabyle peoples of the Berbers, laying the groundwork for his anthropological reputation. The result was his first book, Sociologie de l'Algérie (1958; The Sociology of Algeria), which became an immediate success in France and was published in America in 1962. He later drew heavily on this fieldwork in his 1972 book Outline of a Theory of Practice, a strong intervention into anthropological theory. Bourdieu died of cancer at the age of 71. Bourdieu's anthropological work was dominated by social hierarchy reproduction analysis. Bourdieu criticized the importance given to economic factors in the analysis of social order and change. He stressed, instead, that the capacity of actors to impose their cultural reproductions and symbolic systems plays an essential role in the reproduction of dominant social structures. Symbolic violence is the self interested capacity to ensure that the arbitrariness of the social order is either ignored, or argued as natural, thereby justifying the legitimacy of existing social structures. This concept plays an essential part in his sociological analysis, which emphasizes the importance of practices in the social world. Bourdieu was opposed to the intellectualist tradition and stressed that social domination and cultural reproduction were primarily focused on bodily know how and competent practices in the society. Bourdieu fiercely opposed Rational Choice Theory because he believed it was a misunderstanding of how social agents operate.

Әсерлер

Бурдье еңбектеріне дәстүрлі антропология мен социологияның көп бөлігі әсер еткен, оларды ол өзінің теориясына біріктіруге тырысты. Макс Веберден ол әлеуметтік өмірдегі символикалық жүйелердің басымдығын, сондай-ақ, әлеуметтік тәртіптер туралы идеяны қабылдады, бұл тәртіптер Бурдье тарапынан дін социологиясынан салалар теориясына айналдырылды. Маркстан ол «қоғамды» әлеуметтік қатынастардың жиынтығы ретінде түсінуді алды: «әлеуметтік әлемде қатынастар ғана бар – агенттер арасындағы өзара әрекеттер немесе жеке адамдар арасындағы субъективті байланыстар емес, «жеке сана мен еріктен тәуелсіз» объективті қатынастар» (экономикалық өндіріс тәсілі мен шарттарына негізделген), және әлеуметтік теорияны әлеуметтік практикадан диалектикалық тұрғыда дамыту қажеттігін ұқты. (Арнольд Хаузер марксистік кластық теорияны көркем өнерге қатысты ортодоксалды түрде қолдануды «Көркем өнердің әлеуметтік тарихы» (1951) еңбегінде жариялаған еді.) Эмиль Дюркгеймнен, Марсель Мосс және Клод Леви-Стросс арқылы Бурдье әлеуметтік құрылымдардың өзін-өзі қайта өндіруге бейімділігін структуралистік тұрғыдан түсінуді мұра етті, бұл түсінік символдық құрылымдар мен жіктеу формаларын талдауға негізделген. Алайда, Бурдье Дюркгеймнен өзгешеленді, өйткені ол әлеуметтік құрылымдарды іске асыру арқылы символдық тәртіпті құрудағы әлеуметтік агенттің рөлін баса көрсетті. Сонымен қатар, ол әлеуметтік құрылымдарды қайта өндіру функционалдық логикаға сәйкес жүрмейтінін атап өтті. Морис Мерло-Понти және оның арқылы Эдмунд Гуссерлдің феноменологиясы Бурдьедің денеге, әрекетке және практикалық бейімділікке (бұл бейімділіктің негізгі көрінісі Бурдьедің тұрмыс салты теориясында табылды) назар аударуына ықпал етті. Бурдьеге Витгенштейн де әсер етті (әсіресе, оның ережелерді орындау туралы жұмысына қатысты), ол: «Витгенштейн, мүмкін, қиын жағдайларда маған ең көп көмектескен философ. Ол – үлкен зиялық қиындыққа тап болған кезде құтқарушыдай» деді. Бурдье еңбектері оның заманындағы әлеуметтік ғылымдарға тән (субъективизм/объективизм, микро/макро, еркіндік/детерминизм) деп санайтын қарама-қайшылықтарды еңсеруге жасалған тытыс арқасында құрылған. Оның тұрмыс салты, капитал және салалар туралы ұғымдары осындай қарама-қайшылықтарды жеңу мақсатымен жасалған.

Bourdieu's work is influenced by much of traditional anthropology and sociology which he undertook to synthesize into his own theory. From Max Weber he retained an emphasis on the dominance of symbolic systems in social life, as well as the idea of social orders which would ultimately be transformed by Bourdieu from a sociology of religion into a theory of fields. From Marx he gained his understanding of 'society' as the ensemble of social relationships: "what exist in the social world are relations – not interactions between agents or intersubjective ties between individuals, but objective relations which exist 'independently of individual consciousness and will'." (grounded in the mode and conditions of economic production), and of the need to dialectically develop social theory from social practice. (Arnold Hauser earlier published the orthodox application of Marxist class theory to the fine arts in The Social History of Art (1951).) From Émile Durkheim, through Marcel Mauss and Claude Lévi Strauss, Bourdieu inherited a certain structuralist interpretation of the tendency of social structures to reproduce themselves, based on the analysis of symbolic structures and forms of classification. However, Bourdieu critically diverged from Durkheim in emphasizing the role of the social agent in enacting, through the embodiment of social structures, symbolic orders. He furthermore emphasized that the reproduction of social structures does not operate according to a functionalist logic. Maurice Merleau Ponty and, through him, the phenomenology of Edmund Husserl played an essential part in the formulation of Bourdieu's focus on the body, action, and practical dispositions (which found their primary manifestation in Bourdieu's theory of habitus). Bourdieu was also influenced by Wittgenstein (especially with regard to his work on rule following) stating that "Wittgenstein is probably the philosopher who has helped me most at moments of difficulty. He's a kind of saviour for times of great intellectual distress". Bourdieu's work is built upon an attempt to transcend a series of oppositions which he thought characterized the social sciences (subjectivism/objectivism, micro/macro, freedom/determinism) of his time. His concepts of habitus, capital, and field were conceived with the intention of overcoming such oppositions.

Қоғамдық зиялы ретінде

1990-шы жылдары Бурдье саяси пікірталасқа белсенді түрде қатысып, Францияның зияткерлік өміріндегі маңызды тұлғалардың біріне айналды. Неолиберализмді қатаң сынға алған Бурдье, Жан-Поль Сартрдың "жалпылама зиялы" рөлін де сынап, Сартрдың француз саясатына араласу әрекеттерін "жауапкерсіздік" және "оппортунизм" деп бағалады. Бурдье социологияны "зияткерлік ойын-сауық" емес, ғылыми сипаттағы маңызды сала ретінде қарастырды. Бурдьедің саяси белсенділік үшін социологияны пайдалануға қарсы ертерек жазбалары мен кейінірек "көзге түсетін саяси мәлімдемелер" жасап, қоғамдық зиялы рөліне енуі арасында айқын қайшылық бар. "Әлемнің салмағы" француз саясатындағы басым тенденцияларға қарсы ғылыми тұрғыдан күшті қарсылық білдірді. Бұл жұмыс социологтар тобының еңбегі болғандықтан, Бурдьедің ынтымақтастыққа бейім екенін көрсетеді, сонымен қатар 1993 жылы "қоғамдық зиялы" санатына жатқызылуына қарсы екенін де аңғартады. Дегенмен, Бурдьенің сыншыл социолог ретіндегі қызметі оны қоғамдық сахнаға дайындады, оның "әлеуметтік өмірді құрылымдық тұрғыдан қарауы" идеясы, әлеуметтік актерлердің ұжымдық күрес арқылы өзгерістер жасауына негізделгенін көрсетті. Оның бұқаралық ақпарат құралдарымен қарым-қатынасы ереуілдер мен митингтер ұйымдастыру арқылы жақсарды, бұл оған және оның көптеген кітаптарына үлкен назар аудартуға мүмкіндік берді. Сыншыл социолог пен қоғамдық зиялы арасындағы басты айырмашылық – академиялық ортадан тыс, танымал БАҚ ресурстарымен байланыс орнату мүмкіндігі. Бурдье кейінгі жазбаларында мұндай тұлғаларға қатысты ескертулер жасап, оларды академиялық әлемге қажетсіз элементтерді әкелуі мүмкін "Троялық жылқы" сияқты деп сипаттады. Бурдье "қоғамдық зиялы" деген атауды қабылдауға дайын емес көрінеді, себебі оның ғылым мен біліммен үйлесуі қиын болады деп алаңдайды. Жекелеген зиялыларды қоғамдық зиялыларға айналдыратын жағдайларды зерттеу қажет. Бұл бейімділік, жеке адамның әлеуметтік әлемдегі басқа салалармен байланысы арқылы қалыптасқан барлық бейімділіктермен бірігіп, қабылдаудың, ойлаудың және іс-әрекеттің тұрақты, қалыптасқан схемаларын құрайды, яғни, әдеттер (хабитус). Хабитус әлеуметтендіру сияқты бұрыннан бар социологиялық ұғымдарды еске түсіреді, бірақ бірнеше маңызды жайттар бойынша классикалық ұғымдардан ерекшеленеді. Ең бастысы, хабитус өзінің ішкі құрылымында көрінеді: хабитус тек қана, тіпті бірінші кезекте, айқын, сөздік сана деңгейінде жұмыс істемейді. Ішкі құрылымдар тереңдеп, практикалық және көбінесе алдын ала ойламайтын түрде іске асырылады. Мысалы, дене шынықтырудың көптеген салаларында дамыған "бұлшықет жады" болуы мүмкін. Біз допты қалай ұстаймыз деп қарастырайық – бұл дағдыны үйрену қажет болса да, бұл ақыл-ой процесі емес, физикалық процесс және оны үйрену үшін физикалық түрде орындау керек. Осы тұрғыдан алғанда, бұл ұғым Энтони Гидденстің практикалық санасы туралы түсінігімен ортақ белгілерге ие. Хабитус ұғымы Марсель Маустың дене техникасы және гексис туралы түсінігінен, сондай-ақ Эрвин Панофскийдің интуитус ұғымынан шабыт алды. Хабитус сөзі Маустың, сондай-ақ Норберт Элиас, Макс Вебер, Эдмунд Гуссерл және Альфред Шуцтың еңбектерінде Аристотельдің гексис ұғымынан пайда болған ұғымның қайта жұмыс істеуі ретінде кездеседі, ол Томас Аквиннің латын тіліне аудармасы арқылы хабитусқа айналды.

During the 1990s, Bourdieu became more and more involved in political debate, becoming one of the most important public faces of intellectual life in France. While a fierce critic of neoliberalism, Bourdieu was also critical of the "total intellectual" role played by Jean Paul Sartre, and he dismissed Sartre's attempts to intervene in French politics as "irresponsible" and "opportunistic." Bourdieu saw sociology not as a form of "intellectual entertainment" but as a serious discipline of a scientific nature. There is an apparent contradiction between Bourdieu's earlier writings against using sociology for political activism and his later launch into the role of a public intellectual, with some highly "visible political statements." "The Weight of the World" represented a heavyweight scientific challenge to the dominant trends in French politics. Since it was the work of a team of sociologists, it also shows Bourdieu's collaborative character, indicating that he was still in 1993 reluctant to accept being singled out with the category of public intellectual. Nevertheless, Bourdieu's activities as a critical sociologist prepared him for the public stage, fulfilling his "constructionist view of social life" as it relied upon the idea of social actors making change through collective struggles. His relationship with the media was improved through his very public action of organizing strikes and rallies that raised huge media interest in him and his many books became more popular through this new notoriety. One of the main differences between the critical sociologist and public intellectual is the ability to have a relationship with popular media resources outside the academic realm. It is notable that, in his later writings, Bourdieu sounded cautionary notes about such individuals, describing them as "like the Trojan Horse" for the unwanted elements they may bring to the academic world. Again Bourdieu seems wary of accepting the description 'public intellectual', worrying that it might be difficult to reconcile with science and scholarship. Research is needed on what conditions transform particular intellectuals into public intellectuals. This disposition, combined with every other disposition the individual develops through their engagement with other fields operating within the social world, will eventually come to constitute a system of dispositions, i. e. habitus: lasting, acquired schemes of perception, thought and action. Habitus is somewhat reminiscent of some preexisting sociological concepts, such as socialization, though it also differs from the more classic concepts in several key ways. Most notably, a central aspect of the habitus is its embodiment: habitus does not only, or even primarily, function at the level of explicit, discursive consciousness. The internal structures become embodied and work in a deeper, practical and often pre reflexive way. An illustrative example might be the 'muscle memory' cultivated in many areas of physical education. Consider the way we catch a ball—the complex geometric trajectories are not calculated; it is not an intellectual process. Although it is a skill that requires learning, it is more a physical than a mental process and has to be performed physically to be learned. In this sense, the concept has something in common with Anthony Giddens' concept of practical consciousness. The concept of habitus was inspired by Marcel Mauss's notion of body technique and hexis, as well as Erwin Panofsky's concept of intuitus. The word habitus itself can be found in the works of Mauss, as well as of Norbert Elias, Max Weber, Edmund Husserl, and Alfred Schutz as re workings of the concept as it emerged in Aristotle's notion of hexis, which would become habitus through Thomas Aquinas's Latin translation.

Тарату

"Диспозиция" – Бурдье еңбегіндегі маңызды ұғым, оны ойынды сезіну ретінде анықтауға болады; салалар және жалпы әлеуметтік тәртіп туралы жартылай рационалды, бірақ жартылай интуитивті түсінік, практикалық сезім, практикалық ақыл, пікірлерге, талғамдарға, дауыс ырғағына, дененің әдеттегі қозғалыстары мен мінез-құлқына және т.б. себеп болатын қабілет. Осылайша, habit құрамына кіретін диспозициялар – әлеуметтік әлемге шартты жауаптар болып табылады, олар соншалықты терең бойға сіңеді, тіпті "рефлекстік" пікірлерге ұқсас, кездейсоқ туындайды. Сәйкесінше, жеке тұлғаның қалыптастырған habit-ы оның әлеуметтік кеңістіктегі орнын көрсетеді. Осы арқылы әлеуметтік агенттер көбінесе үстемдіктің әлеуметтік формаларын (соның ішінде көзқарастарды) және әр саланың қалыпты пікірлерін мойындап, заңды деп есептейді және қайта жасайды, тіпті өндіріс құралдарының (символдық өндіріс қоса) және билік қатынастарының басқа мүмкіндіктерін санасынан және тәжірибесінен шығарып тастайды. Детерминистік болмаса да, habit-тың субъективті құрылымдарының қалыптасуын, мысалы, статистикалық деректер арқылы байқауға болады, ал оның әлеуметтік әлемнің объективті құрылымдарымен таңдаулы үйлесімдігі уақыт өте келе әлеуметтік тәртіптің сақталуын түсіндіреді. Жеке тұлғаның habit-ы өмір бойы әлеуметтік әлемдегі көптеген қатысулардың жиынтығы болғандықтан, ал әлеуметтік салалар жеке тұлғалардың іс-қимылы арқылы іске асырылғандықтан, ешбір әлеуметтік сала немесе тәртіп толығымен тұрақты бола алмайды. Басқаша айтқанда, жеке бейімділік пен әлеуметтік құрылым арасындағы байланыс, жалпы санамыздан әлдеқайда күшті болса да, толық сәйкес келе бермейді. Оның эмпирикалық нәтижелерінің мысалдары: өнер саласындағы таңдау еркіндігіне қарамастан, адамдардың көркемдік талғамдары (мысалы, классикалық музыка, рок, дәстүрлі музыка) олардың әлеуметтік жағдайымен тығыз байланысты екенін көрсету; сондай-ақ тілдің ұсақ-түйектері, мысалы, акцент, грамматика, орфография және стиль – мәдени капиталдың барлық бөлігі – әлеуметтік мобильділіктің маңызды факторы (мысалы, жоғары жалақы, жоғары мәртебелі жұмыс). Социологтар көбінесе әлеуметтік заңдарға (құрылымға) немесе осы заңдарға жазылған жеке санаға (агенттікке) назар аударады. Социологиялық пікірталастар социологияның басты қызығушылығы біріншісі болуы керек деп санайтындар (структуралистер) мен екіншісі үшін бірдей деп санайтындар (феноменологтар) арасында қауласады. Бордье диспозицияларды қарастыруды ұсынғанда, ол социологияға өте нәзік үн қосады, әлеуметтік заңдар мен жеке сана кездесетін ортаңғы жағдайды бекітеді және социологиялық талдаудың дұрыс нысаны осы ортаңғы жағдай болуы керек дейді: диспозициялар.

"Disposition"—a key concept in Bourdieu's work—can be defined as a sense of the game; a partly rational but partly intuitive understanding of fields and of social order in general, a practical sense, a practical reason, giving rise to opinions, tastes, tone of voice, typical body movements and mannerisms and so on. The dispositions constitutive of habitus are therefore conditioned responses to the social world, becoming so ingrained that they come to occur spontaneously, rather like 'knee jerk' opinions. It follows that the habitus developed by an individual will typify his position in the social space. By doing so, social agents will often acknowledge, legitimate, and reproduce the social forms of domination (including prejudices) and the common opinions of each field as self evident, clouding from conscience and practice even the acknowledgment of other possible means of production (including symbolic production) and power relations. Though not deterministic, the inculcation of the subjective structures of the habitus can be observed through statistical data, for example, while its selective affinity with the objective structures of the social world explains the continuity of the social order through time. As the individual habitus is always a mix of multiple engagements in the social world through the person's life, while the social fields are put into practice through the agency of the individuals, no social field or order can be completely stable. In other words, if the relation between individual predisposition and social structure is far stronger than common sense tends to believe, it is not a perfect match. Some examples of his empirical results include showing that, despite the apparent freedom of choice in the arts, people's artistic preferences (e. g. classical music, rock, traditional music) strongly tie in with their social position; and showing that subtleties of language such as accent, grammar, spelling and style—all part of cultural capital—are a major factor in social mobility (e. g. getting a higher paid, higher status job). Sociologists very often look at either social laws (structure) or the individual minds (agency) in which these laws are inscribed. Sociological arguments have raged between those who argue that the former should be sociology's principal interest (structuralists) and those who argue the same for the latter (phenomenologists). When Bourdieu instead asks that dispositions be considered, he is making a very subtle intervention in sociology, asserting a middle ground where social laws and individual minds meet and is arguing that the proper object of sociological analysis should be this middle ground: dispositions.

Дала теориясы

Бурдьеге сәйкес, агенттер үнемі нақты рационалды және экономикалық критерийлерге сүйене отырып есептемейді. Керісінше, әлеуметтік агенттер имплицитті практикалық логикаға – практикалық сезімге және денелік бейімділікке сәйкес әрекет етеді. Әлеуметтік қатынастар мен өзгерістерді талдауды еріктілікке немесе таптық қатынасты құрылымдық қатынас ретінде қатаң түрде шектеудің орнына, Бурдье агенттік-құрылымды байланыстыратын «алаң» тұжырымын қолданады. Алаң – адамдар қажетті ресурстарды иелену үшін маневр жасайтын және күресетін кез келген тарихи, біртекті емес әлеуметтік кеңістік ретінде сипатталады. Жаңаша айтқанда, алаң – агенттер мен олардың әлеуметтік жағдайлары орналасқан кез келген орта. Осыған сәйкес, әрбір нақты агенттің алаңдағы орны – алаңның ережелері, агенттің тұрмыс-тіршілігі және агенттің капиталының (әлеуметтік, экономикалық және мәдени) өзара әрекетінің нәтижесі болып табылады. Алаңдар бір-бірімен өзара әрекеттеседі және иерархиялық құрылымға ие: көпшілігі билік пен таптық қатынастардың үлкен алаңына бағынады. Бурдье үшін әлеуметтік белсенділіктің айырмашылықтары белгілі бір капиталдың айналасында бәсекелестікке ұласатын әртүрлі, салыстырмалы түрде автономды әлеуметтік кеңістіктерге алып келеді. Бұл алаңдар иерархиялық принцип бойынша қарастырылады, онда экономикалық билік көбінесе үстемдік етеді, ал алаңдардың динамикасы осы алаңдағы басымдықтарды иеленуге тырысатын әлеуметтік актерлердің күресінен туындайды. Бурдье Маркс сияқты қақтығыс теориясының маңызды элементтерін қабылдайды. Әлеуметтік күрес әлеуметтік таптар арасындағы экономикалық қайшылықтарға бағынышты, иерархиялық құрылымдағы алаңдарда да орын алады. Әрбір әлеуметтік алаңдағы қақтығыстар осы алаңдардың ерекшеліктерінен туындайды және экономикалық емес көптеген әлеуметтік қатынастарды қамтиды. «Мәдени өндіріс» терминімен Бурдье классикалық социология дәстүріне сәйкес мәдениеттің кең мағынасын білдіреді, оған ғылым (соның ішінде әлеуметтік ғылымдар), құқық және дін, сондай-ақ өнер, әдебиет және музыка сияқты көркемдік қызметтер кіреді. Дегенмен, мәдени өндіріс саласындағы оның жұмысы негізінен мәдени өндірістің екі саласына немесе кіші саласына – әдебиет пен өнерге бағытталған. Бурдье пікірінше, «мәдени құндылықтардың құндылығын өндірудің ғылыми зерттеуіне ең үлкен кедергі» – «жаратылыс» идеологиясы, оны өнер, әдебиет және басқа да мәдени салаларды зерттеуде оңай табуға болады. Бурдье бұл харизматикалық идеологияның «көзді жаратушыға бағыттап, осы «жаратушыны» және оған берілген трансформацияның сиқырлы күшін кім жасады деген сұраққа жол бермейді» дейді. Бурдье үшін суретшіге қатысты социологиялық тұрғыдан негізделген көзқарас мыналарды сипаттауы керек: 1) өндіріс саласындағы оның қарым-қатынастарын (мысалы, ықпал, антагонизмдер және т.б.); 2) тұтыну саласына қатысты оның көзқарастарын (мысалы, оқырмандары, жанкүйерлері немесе қарсыластары). Сонымен қатар, әдеби шығарманы, мысалы, автордың өмірі мен сенімдеріне (жай ғана биографиялық есеп) немесе автордың ниеттеріне сілтеме жасамай (Барт айтқандай) толыққанды талдау мүмкін емес. Қысқасы, «шығарманың тақырыбы – бұл алаңдағы «орнына» қатысты тұрмыс-тіршілік». Бурдьеге сәйкес, мәдени революциялар әрқашан алаңдағы жағдайларға байланысты болады.

According to Bourdieu, agents do not continuously calculate according to explicit rational and economic criteria. Rather, social agents operate according to an implicit practical logic—a practical sense—and bodily dispositions. Instead of confining his analysis of social relations and change to voluntaristic agency or strictly in terms of class as a structural relation, Bourdieu uses the agency structure bridging concept of field. A field can be described as any historical, non homogeneous social spatial arena in which people maneuver and struggle in pursuit of desirable resources. In simpler terms, a field refers to any setting in which agents and their social positions are located. Accordingly, the position of each particular agent in the field is a result of interaction between the specific rules of the field, agent's habitus, and agent's capital (social, economic, and cultural). Fields interact with each other, and are hierarchical: most are subordinate to the larger field of power and class relations. For Bourdieu, social activity differences led to various, relatively autonomous, social spaces in which competition centers around particular capital. These fields are treated on a hierarchical basis—with economic power usually governing—wherein the dynamics of fields arise out of the struggle of social actors trying to occupy the dominant positions within the field. Bourdieu embraces prime elements of conflict theory like Marx. Social struggle also occurs within fields hierarchically nested under the economic antagonisms between social classes. The conflicts which take place in each social field have specific characteristics arising from those fields and that involve many social relationships which are not economic. By 'cultural production' Bourdieu intends a very broad understanding of culture, in line with the tradition of classical sociology, including science (which in turn includes social science), law and religion, as well as expressive aesthetic activities such as art, literature and music. However, his work on cultural production focuses overwhelmingly on two types of field or sub field of cultural production : literature and art. According to Bourdieu, "the principal obstacle to a rigorous science of the production of the value of cultural goods" is the "charismatic ideology of 'creation'" which can be easily found in studies of art, literature and other cultural fields. In Bourdieu's opinion, this charismatic ideology "directs the gaze towards the apparent producer and prevents us from asking who has created this 'creator' and the magic power of transubstantiation with which the 'creator' is endowed." For Bourdieu, a sociologically informed view of an artist ought to describe: (1) their relations to the field of production (e. g. influences, antagonisms, etc. ); and (2) their attitudes to their relations to the field of consumption (e. g. their readers, enthusiasts, or detractors). Further, a work of literature, for example, may not adequately be analysed either as the product of the author's life and beliefs (a naively biographical account), or without any reference to the author's intentions (as Barthes argued). In short, "the subject of a work is a habitus in relationship with a 'post', a position, that is, within a field." According to Bourdieu, cultural revolutions are always dependent on the possibilities present in the positions inscribed in the field.

Объективті (аудан) және субъективті (хабитус)

Бурдье үшін габитус адам ғылымдарының маңызды антономиясын – объективизм мен субъективизмді шешуде өте маңызды болды. Жоғарыда айтылғандай, Бурдье әлеуметтік ғылымдардың басты объективті-субъективті антономиясымен эпистемологиялық жарылыс жасау үшін габитус және өріс әдістемелік және теориялық тұжырымдамаларын пайдаланды. Ол әлеуметтік феноменология мен структурализмді тиімді біріктіруді көздеді. Осы мақсатта габитус және өріс ұсынылды. Жеке тұлға осы бейімделулерді кездесетін объективті жағдайларға жауап ретінде дамытады. Осылайша, Бурдье агенттердің субъективті, психикалық тәжірибесіне объективті әлеуметтік құрылымдардың сіңірілуін теориялық тұрғыдан қарастырады. Өйткені әлеуметтік өріс өз қатысушыларына, белгілі бір мағынада, өріс мүшесі болу үшін талаптар қояды. Объективті әлеуметтік құрылымды жеке танымдық және соматикалық бейімделулер жиынтығына сіңіріп, агенттің субъективті әрекет құрылымдары әлеуметтік өрістің объективті құрылымдарымен және қолданыстағы қажеттіліктерімен үйлеседі, нәтижесінде доксикалық қарым-қатынас туындайды.

Хабитус және докса

Докса – белгілі бір саланың агенттерінің іс-әрекеттері мен ойларын анықтайтын, өзін-өзі түсіндіретін әмбебап принциптер ретінде қабылданатын, терең негізделген, санасыз сенімдер мен құндылықтар жиынтығы. Докса сол саланың әлеуметтік құрылымын қолдауға бейім, осылайша үстемдік ететіндердің артықшылығын қамтамасыз етеді және олардың үстемдік позициясын табиғи және жалпыға қабылданған жағдай ретінде қарастырады. Сондықтан, аңдау мен қабылдау санаттары, олар әдеттегідей, өрістің объективті ұйымымен сәйкес келеді, сол өрістің құрылымдарын қайта өндіруге ұмтылады. Доксикалық жағдай – бұл әдеттің объективті, сыртқы құрылымдары мен «субъективті», ішкі құрылымдары арасындағы үйлесімділікпен сипатталатын жағдай. Доксикалық күйде әлеуметтік орта табиғи, түсінікті және тіпті логикалық деп қабылданады. Осылайша, Бурдье әдетті әлеуметтік өндіріс процесіне үлкен үлес қосатын маңызды фактор ретінде қарастырады, себебі ол әлеуметтік өмірді құрайтын тәжірибелерді қалыптастыру мен реттеудің орталық бөлігі болып табылады. Адамдар өздеріне қолжетімді нәрсені қалауға үйренеді және оларға қол жеткізе алмайтын нәрсеге ұмтылмайды. Жеке адамның өмірлік жағдайлары осы жағдайларға сәйкес келетін (соның ішінде өнер, әдебиет, тағам және музыка талғамдары) және белгілі бір дәрежеде олардың талаптарына бейімделген мінез-құлықтарды қалыптастырады. Сондықтан, ең қиын тәжірибелер ойға келмейтіндей, бірден тәртіпке бағыну арқылы жоққа шығарылады, бұл агенттерді қажеттілікті ізгілікке айналдыруға, яғни қатаң түрде жоққа шығарылғаннан бас тартуға және болашақты қабылдауға итермелейді.

Объективті (аудан) және субъективті (хабитус) үйлестіру

Кез келген қоғамдағы адамдардың арасында, ұсыныстар мен мінез-құлықтардың, маңызды да, қарапайым да болсын, тұрақты білінуі, басымдықтар мен адалдықтардың, нүктелер мен векторлардың байқалатын ауқымын құрайды. Бұл кеңістіктік метафораны әлеуметтанушылар талдап, оны схемалық түрде бейнелей алады. Қоғамдық қатынастарды осылай түсіндіру, қоғамды өзара байланысты кеңістіктер желісі ретінде көзге елестетеді. Осы кеңістіктер – әлеуметтік салалар. Бурдье үшін, габитус және өріс тек бір-бірімен байланыста ғана болуы мүмкін. Өріс, оған қатысатын әртүрлі әлеуметтік агенттер (демек, олардың габитусы) арқылы құралатын болса да, габитус, шын мәнінде, агенттің субъективті іс-әрекеттері мен ойлау құрылымдарына өрістің объективті құрылымдарының көшірілуін білдіреді. Габитус пен өріс арасындағы қатынас екі жақты. Біріншіден, өріс тек қана әлеуметтік агенттерде осы өрісті құруға және оған мағына беруге қажетті бейімделулер мен қабылдау схемалары болған жағдайда ғана қалыптасады. Екіншіден, өріске қатысу арқылы агенттер өз габитусына осы өрісті құруға мүмкіндік беретін тиісті білімді сіңіреді. Габитус өрістің құрылымын көрсетеді, ал өріс габитус пен практика арасында делдалдық қызмет атқарады. Бурдье габитус және өріс тұжырымдарын қолдану арқылы субъективті мен объективті арасындағы жікке қадам жасауға тырысады. Бурдье кез келген зерттеу екі "кезеңнен" тұруы керек деп санайды: бірінші кезең – зерттеудің объективті сатысы, онда әлеуметтік кеңістіктің және өрістің құрылымы арасындағы қатынастар қарастырылады; екінші кезең – әлеуметтік агенттердің іс-әрекеттеріне және олардың өрісте болуының нәтижесінде қалыптасқан саналық категорияларына субъективті талдау жасау. Бордье пікірінше, дұрыс зерттеу осы екі кезеңді бірге қолданбастан жүзеге аспайды.

Ғылым мен объективтілік

Бурдье белгілі бір тарихи жағдайлар орындалғанда ғана трансценденттік объективтілік мүмкін екенін айтты. Ғылыми сала – дәл сол сала, онда объективтілікке қол жеткізуге болады. Бурдьедің идеалдық ғылыми саласы қатысушыларына объективтілікке мүдделілік немесе инвестиция салуға мүмкіндік береді. Бұдан әрі, бұл идеалдық ғылыми саланың дербестік деңгейі жоғарылап, оған сәйкес процесте оның "кіру шарты" күрделене түседі. Ғылыми сала теория мен деректерді қатаң интерсубъективтік тұрғыдан тексеруді талап етеді. Бұл сала ішіндегілерге, мысалы, саяси ықпал етуді қиындатуға тиіс. Дегенмен, ғылыми саланың дербестігін әдемі деп қарауға болмайды. Бурдье теориясының маңызды бөлігі – ғылыми саланың тарихи дамуы, оны сипаттауға және объективті жұмыс жасауға жеткілікті дербес болуы, үнемі қайта өндірілуді қажет ететін жетістік екендігі.

Рефлексивтілік

Бордье рефлексивті социологияның маңыздылығын қаперіне салады, онда социологтар зерттеулерін жүргізер алдында өзінің позициясының, қалыптасқан құрылымдарының және олардың объективтілікке қалай бұрмалау немесе әсер етуі мүмкін екеніне саналы түрде назар аударуы керек. Бордье пікірінше, социологтар өз байқауларының нысанына қатысты субъектінің ерекшеліктерін қателікпен жатқызбеу үшін «социологияның социологиясын» жасауы қажет. Олар зерттеулерін жүргізерде, өздерінің ұзақ әлеуметтік және институционалдық оқыту арқылы сіңірген мінез-қалпына үнемі көңіл бөлгені жөн. Осындай тұрақты сақтықты сақтаған ғана социологтар өздерінің жеке көзқарастарын жұмыстарына енгізіп алуын анықтай алады. Сондықтан рефлексивтілік – ғылыми эпистемологиядағы қосымша кезең. Ғалымға зерттеу, гипотеза, жорамалдың дұрыс еместігін дәлелдеу, эксперимент, қайталау, пәрменді рецензиялау сияқты әдеттегі кезеңдерден өту жеткіліксіз. Бордье сондай-ақ ғалымдарға өздерінің әлеуметтік жағдайынан туындаған көзқарастарды жұмыстарынан тазартуды ұсынады. Осы процесті жақсы бейнелей отырып, Бордье академиктерді (өзі де олардың қатарында) студенттердің жұмысын қатаң ғылыми тілде бағалағаны үшін, «жақсартылған» жазу стиліндегі студенттерді жоғары бағалап, «вульгарлыққа» бой алғандарды төмендеткені үшін сынап-қанағаттандырмайды. Осы субъективті терминдермен жасырылған снобизмді рефлексивті талдаусыз, академик санасызда сыныптық көзқарасты қайта жасайды, тілдік капиталға ие студентті жоғарылатады, ал одан мүсірқаған студентті ұстап қалады – жұмыстың объективті сапасына емес, жазылған тілге байланысты. Рефлексивтілік академиктерге өздерінің бейтараптығын, мысалы, әдемі жазуға деген құштарлығын сезінуге және осы көзқарасты түзету үшін қадамдар жасауға мүмкіндік беруі керек. Бордье сонымен қатар «ғылыми көзқарас» ғалымдардың зерттеу нысандарына қалай беймәлім түрде жақындасатынын сипаттайды. Олардың жүйелі оқытылуы мен талдау әдісі олар зерттейтін нәрселердің жүйелілігін күшейтіп көрсетеді. Бұл оларды нақты ережелерді ұстанатын адамдарды көруге итермелейді, бірақ олар нақты стратегияларды қолданбайды; бұл әлеуметтік әлемнің «бұлыңғыр» логикасын, оның практикалық және сондықтан өзгермелі табиғатын теорияға салуды қиындатады, ол «жүйе», «құрылым» және «логика» сияқты сөздермен нашар сипатталады, бұл механизмдерді, қатаңдықты және барлық жерде болуды білдіреді. Ғалымдар «логикалық нәрселерді заттардың логикасы» деп қате түсінуі мүмкін. Бұл Маркстің Бордье жиі сілтеме жасайтын сөзі. Тағы да, рефлексивтілік мұндай қателерді анықтау және түзетудің кілті ретінде ұсынылады, әйтпесе олар көрінбей қалады, қателіктерді құрайтын ақиқаттарды да құрайтын ізгіліктерді шамадан тыс қолданудан туындайды. Капиталдың 3 негізгі түрі бар: экономикалық, мәдени және әлеуметтік. Төртінші түр – символдық капитал, адамдар оларды осындай деп қабылдамағанда, капиталдың кез келген түрінің әсерін көрсетеді. Бордье өзінің 1979 жылғы «Таңдау: дәмді бағалаудың әлеуметтік сыны» еңбегінде эстетикалық дәмге негізделген әлеуметтік қабатталу теориясын әзірледі. Бордье адамның әлеуметтік кеңістігін әлемге қалай танытуды таңдағаны – адамның эстетикалық бейімділігі – адамның мәртебесін көрсетеді және өзін төменгі топтардан алыстатады деп мәлімдейді. Бордье балалардың осы қасиеттерді ерте жаста игеріп, оларды әлеуметтік ұстанымға, өзіне сәйкес келетін мінез-құлыққа бағыттайтынын және басқа мінез-құлыққа қарсылық білдіретінін болжайды. Бордье теориясы бойынша, сыныптық фракциялар өз жастарына эстетикалық артықшылықтарды үйретеді. Сыныптық фракциялар әлеуметтік, экономикалық және мәдени капиталдың әртүрлі деңгейлерінің комбинациясымен анықталады. Қоғам «символды құндылықтарды, әсіресе, жоғары сапаға ие деп саналатын құндылықтарды, ерекшелік стратегиясында идеалдық қару ретінде» қамтиды. Билік басындағы таптың әрбір бөлігі өзінің эстетикалық критерийлерін қалыптастырады. Әр түрлі әлеуметтік жағдайға негізделген тұтынушылардың көптеген мүдделері әр фракцияның «өз шаштаразы, ішкі сәндік дизайнері немесе тігіншісі бар сияқты, өз суретшілері мен философтары, газеттері мен сыншылары болуы» керектігін білдіреді. Символдық капитал – бұл Лоик Вакванттың сөзі бойынша «ондай ретінде танылмайтын», бірақ оның орнына әлеуметтік жіктелетін схемалар арқылы танылатын капиталдың кез келген түрі. Символды капиталға ие болған адам осының нәтижесінде кем капиталға ие болған адамға қарсы күш қолданып, оның әрекеттерін өзгертуге тырысса, ол символдық зорлық-зомбылықты жүзеге асырады. Organization Science журналында жарияланған зерттеулер көрсеткендей, символдық капиталды екі өлшем бойынша бөлуге болады – беделділік және сыйлылық, және оны байланыс арқылы беруге болады. Символды зорлық-зомбылық – бұл басымдыққа ие болған әлеуметтік агенттерге ойлау және қабылдау санаттарын таңу, олардың нәтижесінде әлеуметтік тәртіпті әділ деп қабылдауы. Бұл доминантты құрылымдардың жалғасуын қамтамасыз ететін бейсаналық құрылымдардың енуі. Басымдыққа ие болғандар өздерінің орнын «дұрыс» деп қабылдайды. Символды зорлық-зомбылық, белгілі бір жағдайларда, физикалық зорлық-зомбылықтан гөрі күшті, өйткені ол адамдардың әрекет ету тәсілдері мен тану құрылымдарына сіңірілген және әлеуметтік тәртіптің заңдылығын көрсетеді. Теориялық жазбаларында Бордье әлеуметтік және мәдени өндіріс процестерін, капиталдың әртүрлі түрлерінің бір буыннан екінші буынға қалай ауысуын талдау үшін экономикада қолданылатын кейбір терминологияны қолданады. Бордье үшін формальды білім осы процестің негізгі мысалы болып табылады. Бордье пікірінше, білім берудегі сәттілік – кең мағынадағы мәдени мінез-құлықты қамтиды, сырттай академиялық емес сипаттамаларға дейін, мысалы, қадам, киім немесе акцент. Привилегиялы балалар осы мінез-құлықты үйренген, осылайша олардың мұғалімдері де үйренген. Привилегияланбаған балалар осы мінез-құлықты игермеген. Сондықтан, привилегиялы балалар мұғалімдерінің күтулеріне «оңайлықпен» сай келеді; олар «бағынушы». Привилегияланбаған балалар «қиын» болып табылады, «шақырулар» тудырады. Дегенмен, екеуі де тәрбиесіне сәйкес әрекет етеді. Бордье осы «оңайлықты» немесе «табиғи» қабілетті – ерекшелікті – шын мәнінде үлкен әлеуметтік еңбектің нәтижесі деп санайды, көбінесе ата-аналардың еңбегі. Олар өз балаларын білім беру жүйесінде сәтті болуға және осылайша ата-аналарының әлеуметтік жағдайын кеңірек әлеуметтік жүйеде қайта жаңартуға мүмкіндік беретін манера және ойлау қабілеттерін жабдықтайды.

Bourdieu insists on the importance of a reflexive sociology in which sociologists must at all times conduct their research with conscious attention to the effects of their own position, their own set of internalized structures, and how these are likely to distort or prejudice their objectivity. The sociologist, according to Bourdieu, must engage in a "sociology of sociology" so as not to unwittingly attribute to the object of observation the characteristics of the subject. They ought to conduct their research with one eye continually reflecting back upon their own habitus, their dispositions learned through long social and institutional training. It is only by maintaining such a continual vigilance that the sociologists can spot themselves in the act of importing their own biases into their work. Reflexivity is, therefore, a kind of additional stage in the scientific epistemology. It is not enough for the scientist to go through the usual stages (research, hypothesis, falsification, experiment, repetition, peer review, etc. ); Bourdieu recommends also that the scientist purge their work of the prejudices likely to derive from their social position. In a good illustration of the process, Bourdieu chastises academics (including himself) for judging their students' work against a rigidly scholastic linguistic register, favouring students whose writing appears 'polished', marking down those guilty of 'vulgarity'. Without a reflexive analysis of the snobbery being deployed under the cover of those subjective terms, the academic will unconsciously reproduce a degree of class prejudice, promoting the student with high linguistic capital and holding back the student who lacks it—not because of the objective quality of the work but simply because of the register in which it is written. Reflexivity should enable the academic to be conscious of their prejudices, e. g. for apparently sophisticated writing, and impel them to take steps to correct for this bias. Bourdieu also describes how the "scholastic point of view" unconsciously alters how scientists approach their objects of study. Because of the systematicity of their training and their mode of analysis, they tend to exaggerate the systematicity of the things they study. This inclines them to see agents following clear rules where in fact they use less determinate strategies; it makes it hard to theorise the 'fuzzy' logic of the social world, its practical and therefore mutable nature, poorly described by words like 'system', 'structure' and 'logic' which imply mechanisms, rigidity and omnipresence. The scholar can too easily find themselves mistaking "the things of logic for the logic of things"—a phrase of Marx's which Bourdieu is fond of quoting. Again, reflexivity is recommended as the key to discovering and correcting for such errors which would otherwise remain unseen, mistakes produced by an over application of the virtues that produced also the truths within which the errors are embedded. Capital comes in 3 principal species: economic, cultural and social. A fourth species, symbolic capital, designates the effects of any form of capital when people do not perceive them as such. Bourdieu developed theories of social stratification based on aesthetic taste in his 1979 work Distinction: A Social Critique of the Judgment of Taste (in ), published by Harvard University Press. Bourdieu claims that how one chooses to present one's social space to the world—one's aesthetic dispositions—depicts one's status and distances oneself from lower groups. Specifically, Bourdieu hypothesizes that children internalize these dispositions at an early age and that such dispositions guide the young towards their appropriate social positions, towards the behaviors that are suitable for them, and foster an aversion towards other behaviors. Bourdieu theorizes that class fractions teach aesthetic preferences to their young. Class fractions are determined by a combination of the varying degrees of social, economic, and cultural capital. Society incorporates "symbolic goods, especially those regarded as the attributes of excellence [as] the ideal weapon in strategies of distinction." Each fraction of the dominant class develops its own aesthetic criteria. The multitude of consumer interests based on differing social positions necessitates that each fraction "has its own artists and philosophers, newspapers and critics, just as it has its hairdresser, interior decorator, or tailor." Symbolic capital is any species of capital that is, in Loïc Wacquant's terms "not perceived as such," but which is instead perceived through socially inculcated classificatory schemes. When a holder of symbolic capital uses the power this confers against an agent who holds less, and seeks thereby to alter their actions, they exercise symbolic violence. Research published in Organization Science shows that symbolic capital can be divided along two dimensions – reputability and respectability – and can be transferred by association. Symbolic violence is fundamentally the imposition of categories of thought and perception upon dominated social agents who then take the social order to be just. It is the incorporation of unconscious structures that tend to perpetuate the structures of action of the dominant. The dominated then take their position to be "right." Symbolic violence is in some senses much more powerful than physical violence in that it is embedded in the very modes of action and structures of cognition of individuals, and imposes the spectre of legitimacy of the social order. In his theoretical writings, Bourdieu employs some terminology used in economics to analyze the processes of social and cultural reproduction, of how the various forms of capital tend to transfer from one generation to the next. For Bourdieu, formal education represents the key example of this process. Educational success, according to Bourdieu, entails a whole range of cultural behaviour, extending to ostensibly non academic features like gait, dress, or accent. Privileged children have learned this behaviour, as have their teachers. Children of unprivileged backgrounds have not. The children of privilege therefore fit the pattern of their teachers' expectations with apparent 'ease'; they are 'docile'. The unprivileged are found to be 'difficult', to present 'challenges'. Yet both behave as their upbringing dictates. Bourdieu regards this 'ease', or 'natural' ability—distinction—as in fact the product of a great social labour, largely on the part of the parents. It equips their children with the dispositions of manner as well as thought which ensure they are able to succeed within the educational system and can then reproduce their parents' class position in the wider social system.

Мәдени капитал

Мәдени капитал – иелеріне мәдени билікті жұмылдыруға мүмкіндік беретін, сонымен қатар қате түсіндіру мен символдық зорлық-зомбылықтың көзі бола алатын, мысалы, құзыреттер, дағдылар, біліктіліктер сияқты активтер. Мысалы, жұмысшы табының балалары орта таптың достарының білім берудегі жетістіктерін әрдайым дұрыс деп қабылдауы мүмкін, көбінесе сыныптық теңсіздікті еңбекқорлықтың немесе тіпті "табиғи" қабілеттің нәтижесі деп қарастырады. Бұл процестің маңызды бөлігі – адамдардың символдық немесе экономикалық мұрасын (мысалы, акцент немесе мүлік) мәдени капиталға (мысалы, университет дипломы) айналдыру. Бурдье мәдени капитал экономикалық капиталға қарсы дамығанын айтады. Сонымен қатар, мәдени капиталға иелер мен экономикалық капиталға иелер арасындағы қақтығыс өнер мен бизнес салаларында көрініс табады. Өнер және оған байланысты мәдени салалар тарихи тұрғыдан автономияға ұмтылып келген, және бұл әртүрлі уақытта және жерлерде әр деңгейде қол жеткізілген. Өнердің автономды саласы – "қарсы бағытталған экономикалық әлем" деп қорытындыланады.

Тіл

Бурдье тілді тек қарым-қатынас құралы ретінде ғана емес, сонымен қатар билік механизмі ретінде қарастырады. Адам қолданатын тіл оның белгілі бір сала немесе әлеуметтік кеңістіктегі қарым-қатынастық орнымен анықталады. Тілді әртүрлі қолдану әрбір қатысушының тиісті ұстанымдарын қайталай түседі. Тілдік өзара әрекеттесулер қатысушылардың әлеуметтік кеңістіктегі орны мен түсінік категорияларын көрсетеді, сондықтан әлеуметтік саланың объективті құрылымдарын қайта жаңартуға ұмтылады. Бұл кімнің тыңдауға, сөзін кесуге, сұрақ қоюға және дәріс оқуға құқығы бар екенін, сондай-ақ оның шегін анықтайды. Тілдегі жеке тұлғаның бейнесі тіл, диалект және акцент болып бөлінеді. Мысалы, бір аймақтағы әртүрлі диалекттерді қолдану адамдардың әртүрлі әлеуметтік статусын көрсетеді. Мысалы, Француз революциясына дейін диалекттердегі айырмашылықтар тікелей адамның болжамды әлеуметтік статусын көрсететін. Шаруалар мен төменгі таптар жергілікті диалекттерде сөйлесе, дворяндар мен жоғарғы таптар ғана ресми француз тілін жетік білген. Акценттер халықтың жіктелуімен және билікпен аймақтың ішкі қақтығысын көрсете алады. Тілдік ерекшеліктер биліктің белгілері ретінде танылып, байқалып, билік механизмдеріне айналады. Бурдье білім беру саласындағы ертедегі еңбектерінде социологтар Жан-Клод Пассерон және Моник де Сент-Мартенмен бірге тіл туралы талқылайды. Бұл кітап, Rapport pédagogique et communication (1965) 1994 жылы ағылшын тіліне аударылды. Олардың еңбектерінде авторлар "Академиялық тіл – француз халқының басым көпшілігі үшін өлі тіл және ешкімнің ана тілі емес" деген пікірді келтіреді.

Мұра

Бордье "көптеген адамдар үшін қазіргі Францияның жетекші зиялысы болды, Фуко, Барт және Лакан сияқты ойшылдардың қатарындағы есім болды". Оның бірнеше еңбектері тек социологияда ғана емес, сонымен қатар антропология, білім беру және мәдени зерттеулер салаларында да классикалық туындылар саналады. "Алу: Талғамның әлеуметтік сыны" (La Distinction) Халықаралық социологиялық қауымдастық тарапынан 20 ғасырдың ең маңызды он социологиялық еңбегінің бірі деп танылды. "Өнер ережелері" социология, тарих, әдебиет және эстетика ғылымдарына елеулі әсер етті. Францияда Бурдье мұнарадағы ғалым немесе "құпия дон" ретінде емес, қоғамның бағынышты деп санайтын топтары үшін жалынды жақтас ретінде қарастырылды. 2001 жылы Бурдье туралы "Социология – бұл жекпе-жек өнері" деректі фильмі Парижде күтпеген сәттілікке ие болды. Оның өзінің атауы Бурдьедің қаншалықты саяси белсенді зиялы екенін көрсетті, ол француз қоғамдық өмірінде Эмиль Зола мен Жан-Поль Сартрдың рөлін алып, саясаткерлермен күресті, өйткені ол өзі сияқты адамдардың осылай әрекет етуі керек деп ойлады. Бордье хат алмасуды талдауды, әсіресе көптік хат алмасуды талдауды насихаттауда да маңызды рөл атқарды. Бордье осы деректерді талдаудың геометриялық әдістері, оның социологиясы сияқты, өзіндік қарым-қатынастық екенін айтты. "Мен хат алмасуды талдауды жиі қолданамын, себебі бұл, менің ойымша, әлеуметтік шындықты толыққанды көрсететін қарым-қатынастық процедура. Бұл – қарым-қатынастарда "ойлайтын" процедура, мен оны өріс тұжырымы арқылы жасауға тырысамын", - деді Бурдье "Социология шеберлігі" кітабының алғы сөзінде.