Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Неміс дипломаты (1909–1938)
German diplomat (1909–1938)
Эрнст Эдуард вом Рат (3 маусым 1909 – 9 қараша 1938) – неміс аристократы, нацистік партияның мүшесі және Германия Сыртқы істер министрлігінің дипломаты. Ол негізінен 1938 жылы Парижде поляк еврейі, Гершель Гриншпанның оны өлтіруімен танымал, бұл "Кристалл түні", "Сынған шыны түні" деп аталатын оқиғаға себеп болды. Тарихшылар Кристалл түнін Холокосттың бастауы деп есептейді.
Ernst Eduard vom Rath (3 June 1909 – 9 November 1938) was a member of the German nobility, a Nazi Party member, and German Foreign Office diplomat. He is mainly remembered for his assassination in Paris in 1938 by a Polish Jewish teenager, Herschel Grynszpan, which provided a pretext for Kristallnacht, "The Night of Broken Glass". Historians consider Kristallnacht the beginning of the Holocaust.
Ерте өмір және мансап
Вом Рат Франкфурт-на-Майне қаласында аристократиялық отбасында, жоғары лауазымды мемлекеттік қызметкер Гюстав фон Раттың ұлы болып дүниеге келген. Ол Бреслаудағы мектепке барып, содан кейін 1932 жылға дейін Бонн, Мюнхен және Кенигсбергте заңды оқыды, одан кейін нацистік партияға қосылып, кәсіби дипломат болды. 1933 жылдың сәуір айында ол партияның жартылай әскери бөлімшесі – SA мүшесі болды. 1935 жылы Бухаресттегі қызметтен кейін, ол Париждегі неміс елшілігіне жіберілді. "Еврей мәселесі" туралы Рат неміс еврейлерінің қасіретке ұшырағанына өкініш білдірді, бірақ антисемиттік заңдардың Volksgemeinschaft гүлденуіне мүмкіндік беру үшін "қажет" екенін айтты.
Vom Rath was born in Frankfurt am Main to an aristocratic family, the son of a high ranking public official, Gustav vom Rath. He attended a school in Breslau, and then studied law at Bonn, Munich and Königsberg, until 1932, when he joined the Nazi Party and became a career diplomat. In April 1933 he became a member of the SA, the party's paramilitary unit. In 1935, after a posting in Bucharest, he was posted to the German embassy in Paris. Regarding the "Jewish Question", Rath expressed regret that the German Jews had to suffer but argued that the anti Semitic laws were "necessary" to allow the Volksgemeinschaft to flourish.
Қастандық және оның себептері
1938 жылғы 7 қараша күні таңертең 17 жастағы поляк-неміс яхудисі Гершель Гриншпан Париждегі неміс елшілігіне барып, елшілік қызметкерімен сөйлесуді сұрады. Гриншпан ата-анасының Германиядан Польша шекарасына күштеп шығарылғанын естіген соң, Париждегі неміс елшілігінің үшінші хатшысы Эрнст вом Ратты атты. Ол 29 жастағы вом Ратты бес рет атып, селезенке, асқазанға және бүйрек безіне оқ тигізіп, жан сақтап емдеуге болмайтын жарақаттар келтірді. Адольф Гитлер өзінің ең жақсы екі дәрігерін – жеке дәрігері Карл Брандтты және хирург Георг Магнусты вом Раттың өмірін құтқару үшін Парижге жіберді. Гитлер вом Раттың 9 қарашада сағат 17:30-да (кешкі 5:30-да) қайтыс болғанға дейін, елшіліктегі кіші лауазымды қызметкер болған вом Ратты Бірінші класс заң кеңесшісі (Gesandtschaftsrat I. Klasse) шеніне көтерді. Кристалл түні бірнеше сағаттан кейін басталды. 1936 жылы Германиядан Францияға қашқан Гриншпанның неге вом Ратты таңдағаны нақты белгісіз, бірақ ол отбасының Германиядан Польшаға күштеп шығарылуына қатты ренжіді. Құжаттарға сүйенсек, Гриншпан мен вом Рат бір-бірін танымаған. Оқиға куәгерлерінің көпшілігі Гриншпан вом Ратты есімдікпен сұрамаған, тек дипломатиялық қызметкермен сөйлесуді өтінгенін айтады. 1942 жылы құжаттар бұрмаланып, немістер Гриншпанның мақсаты – нацистік елші, граф Йоханнес фон Велчекті өлтіру болғаны туралы үгіт таратып, жасанды ақпарат берді. Дереу тұтқындалған және кінәсін мойындаған Гриншпан, оның ниеті немістердің еврей халқына жасаған зұлпысы үшін кек алу болғанын мәлімдеді. Оның бойынан ата-анасына жазылған мынадай хат табылды: «Құдайдың көмегімен. Құрметті ата-анам, мен басқаша істей алмадым, Құдай кешірсін. Сіздердің және 12 мың еврейдің басына келген қайғы-қасіретті естігенде жүрегім ауырады. Менің наразылығымды бүкіл әлем естісін деп, мен наразылық білдіруге тиіспін, және мен соны істеймін. Мені кешіріңіздер».
On the morning of 7 November 1938, Polish German Jew Herschel Grynszpan, 17, went to the German embassy in Paris and asked to speak with an embassy official. After he had learned of the deportation of his parents from Germany to the Polish frontier, Grynszpan shot Ernst vom Rath, the third secretary of the German embassy in Paris. He shot the 29 year old vom Rath five times, mortally wounding him with bullets to the spleen, stomach and pancreas. Adolf Hitler himself sent his two best doctors, personal physician Karl Brandt and surgeon Georg Magnus, to Paris to try to save vom Rath's life. Hitler promoted vom Rath, who had been a junior officer at the embassy, to the rank of Legal Consul, First Class (Gesandtschaftsrat I. Klasse) hours before vom Rath's death on 9 November at 17:30 (5:30 p. m.). Kristallnacht was launched within hours. Why Grynszpan, who had fled from Germany to France in 1936, chose vom Rath is not known with certainty, although he was upset over the news that his family was being deported from Germany back to Poland. As far as it can be established, Grynszpan and Rath did not know each other. Most accounts of the shooting state that Grynszpan did not ask for vom Rath by name but only asked to speak to a member of the diplomatic staff. The records were falsified in 1942, and the Germans spread propaganda that Grynszpan's intention was to kill the Nazi ambassador, Count Johannes von Welczeck. Grynszpan, who was immediately arrested and confessed, insisted his motives were to avenge the Jewish people for the actions already taken by the Germans. He had a postcard on him written to his parents that read, "With God's help. My dear parents, I could not do otherwise, may God forgive me, the heart bleeds when I hear of your tragedy and that of the 12,000 Jews. I must protest so that the whole world hears my protest, and that I will do. Forgive me."
Салдары
17 қарашада Дюссельдорфта Вом Раттың мемлекеттік жерлеу рәсімі өтті. Оған Гитлер мен Сыртқы істер министрі Иоахим фон Риббентроп қатысты. Германия оқиғаны пайдаланып, яһудилер Германияға қарсы соғыста «алғашқы оқ атқан» деп жариялады; өзінің жерлеу сөзінде Риббентроп: «Біз бұл шақыруды түсінеміз және қабылдаймыз» деп мәлімдеді. Америкалық журналист Дороти Томпсон бұл жағдай туралы кеңінен хабарлады және Гриншпанның француз сотында қорғанысы үшін қаражат жинады, бірақ сот өте жоқ. Гриншпан 1927 жылы Шолем Шварцбардтың сотында сәтті қолданған «еврей кекшісі» қорғанысын пайдалануға ниеттенгеніне қарамастан, Гриншпанның француз адвокаты Винсент де Моро Джаффери Ратты Гриншпанды азғырған гомосексуалист екендігі туралы айыптаманы қорғаныс ретінде қолдануды жоспарлады, ал Гриншпан Ратты махаббат дауын салдарынан өлтіргенін айтты. Француз заңына сәйкес, саяси себептермен кісі өлтіргендерге өлім жазасы беріледі, ал құмарлықпен жасалған қылмыстар үшін көбінесе жеңіл жаза тағайындалады. 1940 жылы Франция құлаған кезде Гриншпан түрмеден қашып кетті, бірақ нацистер оны ұстап, Германияға қайтарып әкелді. Ол Заксенхаузен концлагеріне жіберілді, онда сотталуы керек болды. Жозеф Геббельс бұл сотты нацистердің халықаралық еврейлік құйрық тізбегі туралы үгіт-насихатына айналдыруды және оны Екінші дүниежүзілік соғысты еврейлер бастады деген дәлел ретінде пайдалануды жоспарлады. Алайда, Вом Раттың гомосексуалист екендігі туралы айыптамалар пайда болды, және Геббельс Гриншпанның сот процесінде өзін қорғау үшін бұл талапты пайдалануға ниеттенгенін білді, яғни Вом Рат оны азғырған. Гриншпан Вом Раттың оның суицидіне себепкер болғанын және оны әртүрлі дипломаттармен кездесуге жібергенін мәлімдемекші болды (бірақ Гриншпан кейіннен Саксенхаузеннен жіберілген шифрланған хатта мұның жалған екенін мәлімдеді). Гомосексуализмге қатысты айыптамалар нацистерді ұятқа қалдыру қаупін тудырды. Геббельс: «Гриншпан Ратпен гомосексуалдық қарым-қатынаста болғанын өте шамасыз дәлелдеуге тырысты. Бұл, әрине, ұятсыз өтірік, бірақ ол өте ақылмен ойластырылған және егер ол ашық сотта талқыланса, жаудың үгіт-насихатының басты аргументіне айналатыны сөзсіз» деп жазды. Сот 1942 жылға жоспарланған, бірақ өте жоқ, себебі нацистер (гомосексуалдарды концлагерлерге жібергендер де) бұл оқиғаның гей-скандалына айналуынан қорқып, сотты өткізуге батыл болмады. Гриншпанның соңғы тағдыры белгісіз, бірақ ол, басып айтқанда, Заксенхаузен концлагерінде қайтыс болған. 1960 жылы Израильдегі ата-анасының өтініші бойынша Ганновердегі төменгі аудандық сот Гриншпанды ресми түрде қайтыс деп жариялады, оның өлім күні 1945 жылдың 8 мамыры деп белгіленді (Германияның одақтастарға берілу күні).
Vom Rath was given a state funeral on 17 November in Düsseldorf, with Hitler and Foreign Minister Joachim von Ribbentrop among those in attendance. Germany used the incident to publicize that the Jews had "fired the first shot" in a war on Germany; in his funeral oration, Ribbentrop declared, "We understand the challenge, and we accept it." American journalist Dorothy Thompson reported widely on the case and raised funds for Grynszpan's defence in his French trial, which never took place. Much to the fury of Grynszpan who wanted to use the "Jewish avenger" defense successfully used by Sholem Schwarzbard at his trial in 1927, Grynszpan's French lawyer Vincent de Moro Giafferi wanted to use as the defense the allegation that Rath was a homosexual who had seduced Grynszpan, and that Grynszpan had killed Rath as a part of a lover's quarrel. Under French law, those convicted of murder for political reasons faced the death penalty, but who committed a crime passionnel were usually given a lesser sentence. Grynszpan initially escaped from prison when France fell in 1940, but he was captured by the Nazis and taken back to Germany. He was sent to the Sachsenhausen concentration camp to face a trial there, one that Joseph Goebbels planned to turn into Nazi propaganda about an international Jewish conspiracy and to claim it as evidence that Jews had started World War II. However, the allegations emerged that vom Rath was a homosexual, and Goebbels learned that Grynszpan was intending to use this claim in his defence at the trial by implying that vom Rath had seduced him. Grynszpan planned to claim that vom Rath was his pimp and he had been sent to be with various diplomats (although Grynszpan later stated this to be false in an encrypted letter sent from Sachsenhausen). The homosexuality accusations threatened to humiliate the Nazis. Goebbels wrote that "Grynszpan has invented the insolent argument that he had a homosexual relationship with vom Rath. That is, of course, a shameless lie; however, it is thought out very cleverly and would, if brought out in the course of a public trial, certainly become the main argument of enemy propaganda." The trial was planned for 1942 but never took place, primarily because the Nazis (who also sent homosexuals to concentration camps) feared it would turn into a gay scandal. Grynszpan's ultimate fate is unknown but he probably died in Sachsenhausen concentration camp. In 1960, at the request of his parents in Israel, the lower district court in Hanover officially declared Grynszpan deceased, listing his date of death as 8 May 1945 (the date of the German surrender to the Allies).