Кіріспе

Соңғы Корея мұрагер ханзадасы (1897–1970)

И Ун (hangul=이은; 20 қазан 1897 – 1 мамыр 1970) – Корея Императорлық үйінің 28-ші басшысы, Жапон Императорлық Армиясының генералы және Корея Империясының соңғы Императорлық мұрагер ханзадасы. 1907 жылы император болған Кореяның Суньчжонның мұрагері атанғанға дейін И Ун Императорлық ханзада Еонг (영친왕) атағымен танымал болды. 1910 жылы Корея Империясы Жапонияға қосылып, император Суньчжон тақтан басқа мәжбүр болды. И Ун 1920 жылғы 28 сәуірде Токиода принц Нашимото Моримасаның үлкен қызы, Нашимото ханшайымы Масакоға үйленді. 1926 жылғы 10 маусымда император Суньчжонның қазасынан кейін И Ун марқұм императордың атағын алып, Чандэокгунның (昌徳宮) И королі атанды. Ол Жапон Императорлық Армиясында генерал-лейтенант шеніне жетіп, Қытайдағы жапон әскерлеріне қолбасшылық етті және Жоғарғы соғыс кеңесінің мүшесі болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін оған Кореяға кіруге рұқсат берілмеді, ал 1947 жылы Жапонияның жаңа Конституциясының 14-бабымен оның жапондық шендері алынып тасталды. 1970 жылы қайтыс болғаннан кейін И Ун, Чончжу Ли Корольдық Отбасы Қауымы берген Уимин мұрагер ханзадасы (의민태자) ретінде де танылады.

Ерте өмір

Принц 1897 жылы 20 қазанда Сеулдегі Деоксу сарайында Гвангму императоры Годжонның жетінші ұлы ретінде дүниеге келді. Оның анасы – ханшайым Еом Сон Ён, сарай қызметкері, кейіннен ханшайым Сунхён атағымен марапатталды. Ол император Суньчжон мен императорлық ханзада Уидің кіші інісі болды. 1900 жылы Императорлық ханзада Еонг атағын алды, ал 1907 жылы ханзада Уиден жас болғанына қарамастан, мұрагер ханзада болып тағайындалды. Уи ханзаданың сарайдағы қолдауы әлсіз болды, өйткені оның анасы, Чжан ханшайым, қаза тапқан еді. 1907 жылдың желтоқсанында Ито Хиробумидің бастамасымен Гакушуин курстық мектебінде оқу үшін Жапонияға жіберілді. Бұл қадам Корея корольдік отбасының Гаагадағы құпия елшілік ісінен кейін Жапонияға қарсы әрекеттер жасауына жол бермеу мақсатында жасалды. Жапон императоры Мэйдзи өзінің немерелеріне көңіл бөлмегенімен, И Унға қамқоршы ретінде көп көңіл бөлді. И Ун анасының 1911 жылы қайтыс болуынан кейін ғана Кореяға қайта оралуға рұқсат алды. 1927 жылдың мамырында ол Франция, Швейцария, Ұлыбритания, Бельгия, Нидерланды, Германия, Дания, Норвегия, Швеция, Польша, Австрия, Чехословакия, Италия, Монаконы қамтитын кең ауқымды Еуропа сапарына шықты және 1928 жылдың сәуірінде Жапонияға оралды. Тамыз айында майор болып, 1929 жылдың тамызында IJA 1-ші жаяу әскер полкінің командирі болды. 1930 жылдың желтоқсанында әскери дайындық жөніндегі бас инспектор болып тағайындалды және 1932 жылдың тамызында подполковник атанды. 1935 жылдың тамызында полковник болып тағайындалып, Уцуномиядағы IJA 59-шы жаяу әскер полкіне қолбасшылық етті. 1937 жылдың сәуірінен бастап әскери академияда оқытушы болып жұмыс істеді. 1938 жылдың шілдесінде генерал-майор болып тағайындалды және желтоқсаннан бастап Екінші Қытай-Жапон соғысы басталғаннан кейін Солтүстік Қытайдағы жауынгерлік операцияларға қатысқан Солтүстік Қытай аймақтық армиясының штабына тағайындалды. 1939 жылдың бірінші жартысында ол Солтүстік Жапониядағы майдандық бөлімшелерді тексерді және Маньчжуриядағы Квантун армиясының гарнизондық бөлімшелерін қарады. Тамыз айында 2-ші гвардиялық бригаданың командирі болып тағайындалды, ал 1940 жылдың мамырында резервтегі Төртінші деполық дивизияның командирі болды. Желтоқсан айында генерал-лейтенант болып тағайындалды. 1941 жылдың шілдесінде Уцуномияда орналасқан IJA 51-ші дивизиясының командирі болып тағайындалды. Оның басшылығымен дивизия Квантун армиясының арнайы жаттығуына қатысу үшін Маньчжурияға көшірілді (Кеңес Одағымен болуы мүмкін кең ауқымды қақтығысқа дайындық). 1941 жылдың тамызында Кеңес Одағымен соғысқа дайындық ресми түрде тоқтатылды. Қыркүйекте дивизия IJA 23-ші армиясының басшылығымен Гуандунға көшірілді. Қараша айында әскери дайындық жөніндегі бас инспекция штабына қайта оралды. 1942 жылдың тамызынан бастап ханзада Жапон императорлық әуе күштеріне ауыстырылды және 1943 жылдың шілдесінен бастап 1-ші әуе армиясының командирі болды. 1945 жылдың сәуірінде Жоғарғы соғыс кеңесінің мүшесі атанды.

Кейінгі өмірі

Жапонияның капитуляциясынан кейін И Ын 1947 жылы американдық оккупация кезінде патшалық мәртебесінен айырылды. Корея Жапон империясынан тәуелсіздік алғандықтан, ол мемлекетсіз деп жарияланды, бірақ Корея президенті Сингман Ри оның отбасымен Кореяға оралуға рұқсат беру туралы өтінішін қабылдамады. 1947 жылдың мамыр айында американдық оккупация аяқталғаннан кейін ол жапон азаматтығын алды және сол айда АҚШ-қа сапар шекті. 1959 жылдың наурыз айында, әлі де АҚШ-та болғанда, ол инсультке ұшырады. Мамыр айында Жапонияға оралды. 1960 жылы президент Ри оған Кореяға оралуға рұқсат бермеді, бірақ ханзадаға Сент-Джеймс сарайындағы Корея елшісі лауазымын ұсынды. Ол денсаулығына байланысты бас тартты, бірақ 1960 жылдың маусым-тамыз айларында Нью-Йоркке, ал 1961 жылдың наурыз-мамыр айларында Гавайиге сапар жасады. Денсаулығы күрт нашарлағандықтан, 1961 жылдың тамызынан бастап Токиодағы ауруханада жатты. 1963 жылдың қарашасында президент Пак Чун Хи ханзада И Ын мен ханшайым Банджаға Кореяға оралуға рұқсат берді. Сол кезде ханзада И Ын ми тромбозынан есінен танып қалған еді. Ол Сеулдегі Сент-Мэри ауруханасында емделді. Өмірінің соңғы жылдары ханзада И Ын Банджамен және оның кіші әпкесі, принцесса Дёкхэмен бірге Сеулдегі Чандэок сарайындағы Наксон залында, Корея императорлық отбасының бұрынғы резиденциясында тұрды. Туған еліне оралғаннан кейін жеті жыл өткен соң, ол 1970 жылдың 1 мамырында Сеулдегі Чандэок сарайының Наксон залында қайтыс болды. Ол Сеул маңындағы Намянджудағы Хонгреунгке жерленді.

Балалар

И Цзинь (ханжа=李晋; 1921 жылдың 18 тамызында туған – 1922 жылдың 11 мамырында қайтыс болған), ханзада Ын мен оның әйелі ханшайым Банджаның үлкен ұлы. И Цзинь ата-анасымен Кореяға сапарға барған кезінде, нәресте кезінде күрт қайтыс болды. Бұл оның өліміне байланысты түрлі теориялардың пайда болуына себеп болды. Оның жаназасы 1922 жылдың 17 мамырында өткізілді және ол Кореяда жерленген. И Гу (ханжа=李玖; 1931 жылдың 29 желтоқсанында туған – 2005 жылдың 16 шілдесінде қайтыс болған), ханзада Ын мен оның әйелі ханшайым Банджаның екінші ұлы. Ханзада Гу әкесі қайтыс болғаннан кейін Корея императорлық үйінің 29-шы басшысы атанды. Ол 1959 жылдың 25 қазанында Нью-Йорктегі Санкт-Джордж шіркеуінде американдық азамат Джулия Муллокқа үйленді, олардың балалары болған жоқ, бірақ 1959 жылы туған Евгения Ынсук Ли (Ынсук) деген қызды өрбітті.

Мұра

И Ун қайтыс болғаннан кейін Кореяның Юймин мұрагер ханзадасы ретінде танылды. Президент Пак Чун Хи бекіткен И Уннің рух тақташасы, патшалық дәстүрге сәйкес, 1973 жылғы 6 мамырда Джонгмё ғибадатханасына орналастырылды. И Уннің Токиодағы Киташиркава сарайы резиденциясы алғашқыда 1930 жылы салынған. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ол 1955 жылы есігін ашқан Акасака Принс қонақ үйіне (кейін Гранд Принс қонақ үйі Акасака) айналдырылды. 2013 жылы қонақ үй бұзылғаннан кейін, ғимарат Токио Garden Terrace Kioicho құрамына кіріп, банкеттік зал ретінде жаңартылып, қазір Akasaka Prince Classic House деп аталады.

Танымал мәдениетте

2016 жылғы "Соңғы ханшайым" тарихи фильмінде Пак Су Ён сомдаған рөл.