Кіріспе

Эдгар – Джакомо Пуччинидің 1889 жылы жазған операсы.

Эдгар – Джакомо Пуччинидің үш актідегі (алғашқыда төрт актіде) опералық драма лирикасы, Фердинандо Фонтананың итальяндық либреттосы Альфред де Мусседің «Күпе мен еріндер» атты өлеңмен жазылған пьесасына еркін негізделген. Алғашқы қойылым 1889 жылдың 21 сәуірінде Миланның «Театро алла Скала» театрында өтті, бірақ опера сәтті болмады. Пуччини оны көп рет қайта өңдеді, 1905 жылы Буэнос-Айресте қойылғаннан кейін, оны құтқаруға болмайтын жұмыс деп жариялады, тіпті «жылытылған сорпа» деп сипаттады. Ол әлі де кейде орындалады, соның ішінде 2005 жылы Альберто Веронезидің жетекшілігімен Санта-Чечилия Ұлттық академиясының оркестрі Пласидо Домингоның қатысуымен жазған нұсқасы бар. «Грамофон» журналы бұл жазбаны «дәмді тағам» деп сипаттады. Вагнердің кейіпкері Венерамен ләззаттанады, бірақ сонымен бірге Элизабетке деген махаббатына сағыныш сезінеді. Циган сияқты Тигрананың кейіпкері (дегенге сенсек, «саяхатшы мордвалардың» баласы) Бизенің «Кармен» операсының анти-қаһарманымен де салыстырылады. Бастапқы нұсқада төрт акт болды және ол жылы қабылданып, бағаланды. 1890 жылдың қаңтарында Рикорди 2-ші актінің басқаша аяқталуын қоса, қайта өңделген нұсқасын жариялады. 1891 жылдың күзінде Пуччини оны тағы да өңдеп, соңғы актісін алып тастап, үш актілік нұсқасын жасады, ол 1905 жылы тағы да қайта өңделді. Осы соңғы нұсқасы бастапқы төрт актілік құрылымына қарағанда тіпті аз сәттілікке ие болды. 1891 жылы алынып тасталған музыканың бір бөлігі «Тоска» операсында қайта қолданылып, «Amaro sol per te m'era il morire!» атты әдемі 3-ші актідегі дуэтке айналды. Пуччинидің қосылу рәсімінде 3-ші актідегі жерлеу маршы Артуро Тосканинидің жетекшілігімен орындалды, ал сол актідегі «Addio, mio dolce amor» («Қош бол, менің сүйіктім») ариясы айтылды. Пуччини ақыры «Эдгардан» бас тартты және кейінірек оны ащылықпен жоққа шығарды. Ол досы, ағылшын әйел Сибил Селигманға жіберген партитураның көшірмесіне партитураның кейбір бөліктеріне қатысты өткір сын айтты және атауын өзгертіп: «E Dio ti GuARdi da quest'opera!» (Құдай сені осы операдан сақтасын!) деп жазды. Бастапқы нұсқаның 1 және 3-ші актілерінің қолжазбасы Миланның «Archivio Ricordi» мұражайында сақталады. 2 және 4-ші актілердің қолжазбасы 2008 жылға дейін жоғалған деп есептелді, ол композитордың немересі Симонетта Пуччиниге оның қайтыс болғанға дейін тиесілі болды.

Өнер тарихы

Бірінші нұсқасы 2008 жылы 25 маусымда Торинодағы Regio театрында Йорам Давид режиссерлігімен қойылды. Америкалық музыкатанушы доктор Линда Фейртайл бірінші нұсқаның ғылыми басылымын дайындау үстінде, бірақ Туринде орындалған нота Пуччинидің қолжазбасына негізделген. Фейртайл Габриэле Дотто және Клаудио Тосканимен бірлесіп жұмыс істеді. Операның 1905 жылғы нұсқасы алғаш рет АҚШ-та 1966 жылдың 12 сәуірінде, ал Ұлыбританияда 1967 жылдың 6 сәуірінде (Джозеф Вандернот басқаратын Хаммерсмит қалалық операсымен) көрсетілді. Дегенмен, түпнұсқа нұсқасының Ұлыбританиядағы тұңғыш көрсетілісі 2012 жылдың 25 қазанында Нью-Сассекс операсының Леус қалалық залында өтті. 2019 жылдың ақпан айында Берлин опера тобы Феликс Кригердің жетекшілігімен Берлиндегі Концертхаус театрында «Эдгар» операсын ұсынды.

Қысқаша мазмұны (үш актілік нұсқа)

Орны: Фландрия. Уақыты: 1302 жыл.

1-ші акті

Таза жүректі қыз Фиделия, Фиделияның әкесі тәрбиелеген, "саяхаттаушы морилер" тастап кеткен, жабайы Тигранамен ерсі өмір сүрген Эдгардың оралуына қуанады. Фиделия оянған Эдгарға бадам гүлдерінің бұтағын сыйлайды, бірақ Тигрананың жақындағанын көргенде кетеді. Тиграна Эдгарды олардың ерсі өміріне қайтаруға тырысады, бірақ Эдгар Фиделияның тазалығына ғашық екенін айтқанда сәтсіздікке ұшырайды. Фрэнк кіреді, бірақ Тигрананың махаббатына қол жеткізе алмағаннан кейін оны кінәлайды, олар араздасады. Тиграна ауыл тұрғындары дұға оқып жатқанда оларды мазақтап, ауылдан қуылды. Ол Эдгардың үйіне қашады, ол оны ашулы халықтан қорғайды. Ол онымен бірге кететінін жариялайды және кетер алдында үйін өртеп жібереді. Фрэнк оларды тоқтатуға тырысады және Эдгармен болған жекпе-жекте жараланады. Ауыл тұрғындары қашып бара жатқан ғашықтарды қарғысқа тосып алады.

2-ші акті

Эдгар Тигрананың үйіндегі шалқыған оргиядан шығып кетті. Ол өзінің әдепсiз өмiрiнен шаршап, Фиделияға қайта оралуды аңсайды. Тиграна оны қайта шақыру үшін келеді, бірақ ол сәттілікке жетіп үлкермес бұрын, әскерлер взводы келіп жетеді. Эдгар Франк оларды бастап келе жатқанына таңғалады және кешірім сұрайды. Фрэнк қуана кешіріп береді, себебі бұл төбелес Тигрананың оған деген билігін жойды. Тигранадан қашу үшін Эдгар оның жалбарынуына қарамастан взводқа қосылады. Тиграна ерлер кетіп бара жатқанда кек алуға ант етеді.

3-ші акт

Ұрыста қаза тапқан Эдгардың қаруланған денесін үлкен жерлеу шеруі алып жүреді. Франк пен халық Эдгарды батыр деп мақтайды, бірақ Эдгардың өлім төсегінде айтқан сырын естіген монах оны жамандап айыптайды. Ол Эдгардың күнәларын және рассалыққа берілгенін ашады, ал халық, оңай шатасып, Эдгарды қарғыс айтады. Тек Фиделия ғана Эдгарды қорғайды және оны жұмақта кездесетініне серт береді. Халық тараған соң, Тиграна жылап кіреді. Эдгар үшін ешкім аза тұрғанын көре алмағанына қынжылады. Франк пен монах одан Эдгарды жамандауын сұрайды, бірақ олар зергерлік бұйымдарды ұсынғанға дейін ол қарсы тұрады. Халық қайта жиналады. Монах Эдгардың алтынға айырбас құрғандықтан елдерін сатқанын мәлімдейді, ал Тиграна өте тартынды түрде оны растайды. Әскерлер оның денесін түгелдей бүлдіруге тырысады, бірақ ол тек қару-жарақтан тұратынын біледі. Монах өзінің Эдгар екенін ашып, оған адал болған жалғыз Фиделиямен бірге кетеді. Қатігез Тиграна Фиделияны пышақтап өлтіреді. Эдгар әскерлер Тигрананы ұстағанда, жансыз денесінің үстінде жылайды, ал халық дұға оқиды.