Халықаралық шахмат федерациясы: FIDE тарихы мен қызметі

Кіріспе

Халықаралық шахмат басқару органы

Халықаралық шахмат федерациясы немесе Әлемдік шахмат федерациясы, көбінесе француз тіліндегі аббревиатурасымен FIDE ('/f//iː//d//eɪ/ FEEday Fédération Internationale des Échecs) деп аталады, Швейцарияда орналасқан халықаралық ұйым. Ол түрлі ұлттық шахмат федерацияларын байланыстырып, халықаралық шахмат жарыстарын басқарушы орган қызметін атқарады. ФИДЕ 1924 жылғы 20 шілдеде Парижде (Франция) құрылды. Оның ұраны – Gens una sumus, латын тілінде "Біз бір отбасымыз" деген мағынаны білдіреді. 1999 жылы ФИДЕ Халықаралық Олимпиада комитеті (ХОК) тарапынан мойындалды. ФИДЕ-нің 201 мүше федерациясы бар.

Рөл

ФИДЕ-нің ең көрнекті қызметі 1948 жылдан бері Шахмат әлем чемпионатын ұйымдастыру болып табылады. ФИДЕ сондай-ақ әйелдер, жастар, ересектер және мүмкіндігі шектеулі адамдар арасындағы әлем чемпионаттарын ұйымдастырады. Тағы бір маңызды іс-шара – 1924 жылдан бері екі жылда бір рет өткізілетін Шахмат Олимпиадасы, онда ұлттық командалар бақталастырады. ФИДЕ, Олимпиаданың алдыңғы ойындарының үздік командалары қатысатын Командалық әлем чемпионатын да ұйымдастырады. Шахмат әлем чемпионатының аясында ФИДЕ Кандидаттар турнирін де ұйымдастырады, ол үкімді әлем чемпионына қарсы кім шығатынын анықтайды, сондай-ақ Кандидаттарға іріктеу турнирлерін, мысалы, Шахмат әлем кубогын, ФИДЕ Гран-приін және 2019 жылғы ФИДЕ Гран-Швейцария турнирін өткізеді. ФИДЕ Халықаралық Олимпиада комитеті (ХОК) тарапынан шахмат пен оның чемпионаттарын әлемдік және құрлық деңгейінде ұйымдастыруға жауапты басты орган ретінде мойындалған. Басқа турнирлер ФИДЕ-нің тікелей бақылауында болмаса да, олар көбінесе ФИДЕ ережелері мен регламенттерін сақтайды. Кейбір ұлттық шахмат федерациялары, мысалы АҚШ Шахмат федерациясы, ФИДЕ ережелерінен шағын айырмашылықтарды қолданады. ФИДЕ шахмат ережелерін жеке ойындар (яғни доска мен жүргізілуі) үшін де, халықаралық жарыстарды өткізу үшін де анықтайды. Жергілікті жарыстар халықаралық жарыс ережелеріне негізделген, бірақ жергілікті органдарға осы ережелерді белгілі бір шекте өзгертуге рұқсат етіледі. ФИДЕ бірқатар ұйымдық атақтарды тағайындайды, соның ішінде Халықаралық төреші атағын, бұл атақтың иесі жоғары деңгейдегі жарыстарды қадағалауға қабілетті және сенімді екенін көрсетеді. ФИДЕ ойыншылардың Elo рейтингін есептейді және жарыстағы жетістіктері үшін атақтарды, мысалы Грандмастер атағын тағайындайды. Сондай-ақ, шахмат проблемаларын құрастырушылар мен шешушілерге де атақтар береді. ФИДЕ «Шахмат еркіндігі» бағдарламасы және 2020 жылдан бері «Светозар Глигорич» әділ ойын сыйлығы сияқты жобаларды қаржыландырады және басқарады. Пошта арқылы, электрондық пошта немесе онлайн-серверлерде ойналатын хат-хабар шахматын Халықаралық хат-хабар шахмат федерациясы реттейді, ол ФИДЕ-мен қажет болған жағдайда ынтымақтасатын тәуелсіз орган. 2022 жылға арналған ФИДЕ бюджеті – 2021 жылғы бюджеттен жоғары, ол Олимпиада және Әлем чемпионаттары сияқты турнирлерге құқықтардан, түрлі алымдар мен комиссиялардан, корпоративтік демеушілік пен қайырымдылықтан түсетін табыс есебінен қаржыландырылды.

FIDE's most visible activity is organizing the World Chess Championship since 1948. FIDE also organizes world championships for women, juniors, seniors, and the disabled. Another flagship event is the Chess Olympiad, a biennial chess tournament organized since 1924, in which national teams compete. In alternate years, FIDE also organizes the World Team Championship, in which the best teams from the previous Olympiad compete. As part of the World Chess Championship cycle, FIDE also organizes the Candidates Tournament, which determines who will challenge the reigning World Champion, and the qualifying tournaments for the Candidates, such as the Chess World Cup, the FIDE Grand Prix, and the FIDE Grand Swiss Tournament 2019. FIDE is recognized by the International Olympic Committee (IOC) as the supreme body responsible for the organization of chess and its championships at global and continental levels. Other tournaments are not overseen directly by FIDE, but they generally observe FIDE rules and regulations. Some national chess organizations such as the US Chess Federation use minor differences to FIDE rules. FIDE defines the rules of chess, both for individual games (i. e. the board and moves) and for the conduct of international competitions. The international competition rules are the basis for local competitions, although local bodies are allowed to modify these rules to a certain extent. FIDE awards a number of organizational titles, including International Arbiter, which signifies that the recipient is competent and trusted to oversee top class competitions. FIDE calculates the Elo ratings of players and awards titles for achievement in competitive play, such as the Grandmaster title. It also awards titles to composers and solvers of chess problems and studies. FIDE funds and manages outreach programs, such as the Chess for Freedom program and awards such as, since 2020, the Svetozar Gligoric Award for fair play. Correspondence chess (chess played by post, email or on online servers) is regulated by the International Correspondence Chess Federation, an independent body that cooperates with FIDE where appropriate. The FIDE budget for 2022 was , an increase from the 2021 budget which was Income is primarily from rights to tournaments such as the Olympiad and World Championship, from various fees and commissions, and from corporate sponsorship and donations.

Құрылтай және алғашқы жылдары (1939 жылға дейін)

1904 жылы L'union Amicale, француз шахмат қауымдастығы, халықаралық шахмат федерациясын құруға тырысты. 1914 жылдың сәуір айында Санкт-Петербургте (Ресей) халықаралық шахмат федерациясын құру туралы бастама көтерілді. 1914 жылдың шілдесінде Мангейм халықаралық шахмат турнирі барысында тағы бір әрекет жасалды. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін бұл күш-жігер уақытша тоқтатылды. 1920 жылы Гетеборг турнирінде халықаралық федерацияны құруға тағы бір әрекет жасалды. Сол ережелер бойынша өткен жалғыз матч – 1927 жылы Капабланка мен Алекхин арасындағы ойын болды. 1922 жылы орыс шебері Евгений Зноско-Боровский Лондондағы халықаралық турнирде қатысып, 1924 жылы Парижде өтетін 8-ші жазғы Олимпиада ойындары барысында турнир ұйымдастырылатынын және оны Франция шахмат федерациясы өткізетінін хабарлады. 1924 жылдың 20 шілдесінде Париж турниріне қатысушылар ФИДЕ-ні ойыншылардың одағы ретінде құрды. Бастапқы жылдары ФИДЕ-нің ықпалы аз болды және қаржыландыру да жеткіліксіз болды. ФИДЕ 1925 және 1926 жылдарғы конгресстерінде әлем чемпионатын ұйымдастыруға қатысуға ниеттенгенін білдірді. ФИДЕ «Лондон ережелерімен» көңілді болды, бірақ 10 000 долларлық жүлде қорының талабы орындалуы қиын екенін мәлімдеді және Капабланканы ережелерді қайта қарау үшін алдыңғы қатардағы шеберлермен келісімге келуге шақырды. ФИДЕ-нің үшінші конгресінде, 1926 жылы Будапештте, шахмат олимпиадасын ұйымдастыру туралы шешім қабылданды. Бірақ шақырулар кешіктіріліп, нәтижесінде тек төрт ел ғана қатысты, бұл жарыс «Кіші Олимпиада» деп аталды. Жеңімпаз – Венгрия, одан кейін Югославия, Румыния және Германия. 1927 жылы ФИДЕ Лондондағы 4-ші конгресінде Бірінші шахмат олимпиадасын ұйымдастыруды бастады. Турнирдің ресми атауы «Ұлттар турнирі» немесе «Әлемдік командалық чемпионат» болды, бірақ «Шахмат олимпиадасы» атауы көбірек танымал болды. Бұл іс-шарада 16 команда қатысып, Венгрия жеңіске жетті. Көптеген елдерде, тіпті нацистік оккупация астындағы елдерде де бәсекелестік шахмат жалғасты, бірақ соғыс кезінде халықаралық жарыстар өткізілмеді және ФИДЕ белсенділік танытпады.

In 1904, L'union Amicale, a French chess association, attempted to establish an international chess federation. In April 1914, an initiative was taken in St. Petersburg, Russia, to form an international chess federation. Another attempt was made in July 1914 during the Mannheim International Chess Tournament. Further efforts temporarily came to an end as a result of the outbreak of World War I. In 1920, another attempt to organize an international federation was made at the Gothenburg Tournament. The only match played under those rules was Capablanca vs Alekhine in 1927. In 1922, the Russian master Eugene Znosko Borovsky, while participating in an international tournament in London, announced that a tournament would be held during the 8th Sports Olympic Games in Paris in 1924 and would be hosted by the French Chess Federation. On July 20, 1924 the participants at the Paris tournament founded FIDE as a kind of players' union. In its early years, FIDE had little power, and it was poorly financed. FIDE's congresses in 1925 and 1926 expressed a desire to become involved in managing the world championship. FIDE was largely happy with the "London Rules", but claimed that the requirement for a purse of $10,000 was impracticable and called upon Capablanca to come to an agreement with the leading masters to revise the Rules. FIDE's third congress, in Budapest in 1926, also decided to organize a Chess Olympiad. The invitations were, however, late in being sent, with the result that only four countries participated, and the competition was called the Little Olympiad. The winner was Hungary, followed by Yugoslavia, Romania, and Germany. In 1927, FIDE began organizing the First Chess Olympiad during its 4th Congress in London. The official title of the tournament was the "Tournament of Nations", or "World Team Championship", but "Chess Olympiad" became a more popular title. The event was won by Hungary, with 16 teams competing. Although competitive chess continued in many countries, including some that were under Nazi occupation, there was no international competition and FIDE was inactive during the war.

Әлем чемпионатының тууы

1894 жылы Эммануэль Ласкер Вильгельм Штайнцитті жеңгеннен бастап 1946 жылға дейін жаңа әлем чемпионы бұрынғы чемпионды матчта жеңіп, атаққа ие болды. Александр Алекхиннің қайтысы қалыпты процедураны мүмкін емес ететін үзіліске (интеррегнумға) әкеп соқты. Жағдай шатас болды, көптеген беделді ойыншылар мен комментаторлар түрлі шешімдер ұсынды. FIDE интеррегнумды шешу жөніндегі алғашқы талқылауларды ұйымдастыруда қиындыққа тап болды, себебі Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ақша және саяхат мәселелері көптеген елдердің, әсіресе Кеңес Одағының өкілдерін жіберуіне кедергі келтірді. Нақты ақпараттың жетіспеуі салдарынан, жауапты журналдар аңыздар мен болжамдарды жариялап, жағдайды одан әрі ушықтырды. 1948 жылғы Чемпионат турниріне әкелген ұсыныстар үш жылдық циклда әлем чемпионатына үміткерлерді іріктеу тәртібін де белгіледі: FIDE-ге мүше елдер ойыншыларын аймақтық турнирлерге жібереді (әр елдегі күшті ойыншылардың санына қарай саны өзгерді); оларда жоғары орындарды иеленген ойыншылар аймақаралық турнирде (кейін елдер мен қатысатын ойыншылардың саны артуына байланысты екіге, содан кейін үшке бөлінді) бақ сынасты; аймақаралық турнирде ең жоғары нәтиже көрсеткен ойыншылар кандидаттар турниріне, алдыңғы титул матчының жеңілгенімен және алдыңғы кандидаттар турнирінің күміс жүлдегерімен қатысты; ал кандидаттар турнирінің жеңімпазы чемпионмен титул үшін матч өткізеді. FIDE кандидаттар турнирінің форматын көп раундтық жүйеден бастапқыда 10–12 партиядан тұратын сериялы матчтарға өзгертіп жауап берді; алайда, 1970 жылдарға қарай кандидаттар финалы 24 партияға дейін созылды. 1969 жылы Фишер турнир форматы мен жүлде қорына қатысты келіспеушіліктерге байланысты АҚШ чемпионатында ойнаудан бас тартты. Бұл турнир аймақтық турнир ретінде қарастырылғандықтан, Фишер 1972 жылы әлем чемпионы Борис Спасскийға қарсы күресу құқығынан айырылды. Грандмастер Пал Бенко Фишердің пайдасына Интерзонадағы біліктілік орнын босатуға келісті, ал басқа қатысушылар орынға талас ету құқығынан бас тартты. FIDE президенті Макс Эуве Фишерге 1970 жылы Пальма-де-Майоркадағы Интерзонада ойнауға мүмкіндік беру үшін ережелерді өте икемді түсіндірді, ол турнирді сәтті аяқтады. Фишер 1971 жылы кандидаттар турнирінде Марк Таймановты, Бент Ларсенді (екеуі де 6:0 есебімен) және Тигран Петросянды жеңіп, Спасскиймен өткен титул матчында жеңіске жетіп, әлем чемпионы атанды. Әлем чемпионатында жеңіске жеткеннен кейін Фишер қазіргі титул матчы форматын (24 партия; матч тең аяқталған жағдайда чемпион титулын сақтап қалады) сынға алды, себебі ол ерте көшбасшылыққа ие болған ойыншының теңдікке ойнауға ұмтылуын ынталандырады деп есептеді. Осы дау жалғасып жатқанда, Анатолий Карпов 1975 жылы үміткерлікке ие болды. Фишер өзі ұсынған форматтан басқа матч форматын қабылдаудан бас тартты. Фишердің талаптарының бірі – қарсыласы оның титулын жеңіп алу үшін одан кем дегенде екі партиямен жеңуі керек болды (Фишер 10 партия жеңген бірінші ойыншының жеңіске ие болатын форматты ұсынды, теңдік есептелмейді, бірақ егер нәтиже 9:9 болса, тең деп есептеледі). FIDE қарсыластың әлем чемпионын жеңіп, бірақ оның титулын ала алмауы әділетсіз екенін мәлімдеді. Фишер мойынсұнбады, соңында FIDE титулды Карповқа автоматты түрде берді. Кейбір комментаторлар FIDE президенті Макс Эуве Фишердің әлем чемпионы атағынан бас тартуына жол бермеу үшін бар күшін салғанын күмәндандырды.

From the time of Emanuel Lasker's defeat of Wilhelm Steinitz in 1894, until 1946, a new World Champion had won the title by defeating the former champion in a match. Alexander Alekhine's death created an interregnum that made the normal procedure impossible. The situation was confused, with many respected players and commentators offering different solutions. FIDE found it difficult to organize the early discussions on how to resolve the interregnum, because problems with money and travel in the aftermath of World War II prevented many countries from sending representatives, most notably the Soviet Union. The shortage of clear information resulted in otherwise responsible magazines publishing rumors and speculation, which only made the situation more confused. The proposals which led to the 1948 Championship Tournament also specified the procedure by which challengers for the World Championship would be selected in a three year cycle: countries affiliated with FIDE would send players to Zonal tournaments (the number varied depending on the number of strong players each country had); the players who gained the top places in these would compete in an Interzonal tournament (later split into two, then three tournaments as the number of countries and eligible players increased); the highest placed players from the Interzonal would compete in the Candidates Tournament, along with the loser of the previous title match and the runner up in the previous Candidates Tournament; and the winner of the Candidates played a title match against the champion. FIDE responded by changing the format of Candidates Tournaments from a multi round round robin to a series of elimination matches, initially 10–12 games in duration; however, by the 1970s, the Candidates final would be as long as 24 games. Then, in 1969, Fischer refused to play in the U. S. Championship because of disagreements about the tournament's format and prize fund. Since that event was being treated as a Zonal tournament, Fischer forfeited his right to compete for the right to challenge World Champion Boris Spassky in 1972. Grandmaster Pal Benko agreed to relinquish his qualifying place at the Interzonal in Fischer's favor, and the other participants waived their right to claim the spot. FIDE president Max Euwe interpreted the rules very flexibly to allow Fischer to play in the 1970 Interzonal at Palma de Mallorca, which he won convincingly. Fischer then crushed Mark Taimanov, Bent Larsen (both 6–0) and Tigran Petrosian in the 1971 Candidates
Tournament and won the title match with Spassky to become world champion. After winning the world championship, Fischer criticized the existing championship match format (24 games; the champion retained the title if the match was tied) on the grounds that it encouraged whoever got an early lead to play for draws. While this dispute was going on, Anatoly Karpov won the right to challenge in 1975. Fischer refused to accept any match format other than the one he proposed. Among Fischer's demands was a requirement that the challenger must beat him by at least two games in order to take his title (Fischer proposed a match format in which the first player to win 10 games wins, with draws not counting, but if the result is 9–9 it is considered a tie). The FIDE argued that it was unfair for a challenger to be able to beat the world champion, yet not take his title. Fischer would not back down, and eventually FIDE awarded the title to Karpov by default. Some commentators have questioned whether FIDE president Max Euwe did as much as he could have to prevent Fischer from forfeiting his world title.

Әлем чемпионаты, 1983-1985 жылдар

Гарри Каспаровтың әлем чемпионатын жеңіп алуына әкелген оқиғалар ФИДЕ-ні екі дауға тартты. 1983 жылы өтетін Кандидаттар турнирінің жартылай финалдық матчтарын ұйымдастырғанда, ФИДЕ Каспаров пен Виктор Корчнойдың Калифорния штатының Пасадена қаласында кездесуін қабылдады. Кеңес Одағы бұған келіспеді, себебі Каспаровтың елден кетуінен қорқыды немесе Каспаровтың биліктегі чемпион Анатолий Карповқа үлкен қауіп келтіретінін ойлады. Олардың бас тартуы Каспаровтың чемпиондыққа таласу мүмкіндігінен айырылуына әкелмек. ФИДЕ президенті Флоренсио Кампоманес Кеңес Одағымен келіссөздер жүргізіп, матчты Лондон қаласында өткізуге келісті. 1984 жылы Карпов пен Каспаров арасындағы әлем чемпионаты матчында алты ойынды бірінші жеңген ойыншы жеңімпаз атанды. Алғашқы 27 партияда Карпов 5:0 есебімен көш бастады, бірақ 48-ші партияның соңында Каспаров осы көрсеткішті 5:3 есебіне дейін қысқартты. Осы кезде матч 159 күнге созылды (1984 жылдың қыркүйегінен 1985 жылдың ақпанына дейін). Содан кейін Дүниежүзілік шахмат федерациясының президенті Флоренсио Кампоманес матчты нәтижесіз деп жариялады және бірнеше айдан кейін жаңа матч өтетінін хабарлады. Бұл шешім даулы болды, өйткені екі ойыншы да матчты жалғастыруды қалағандарын мәлімдеді. Баспасөз конференциясында Кампоманес матчтың ұзақтығынан шаршаған ойыншылардың денсаулығын себеп ретінде келтірді. Каспаров екінші матчты жеңіп, әлем чемпионы атанды.

Әлем чемпионаты бөлінді, 19932006

1992 жылы Найджел Шорт Каспаровтың әлем чемпионы атағына үміткерлер турнирінде жеңіске жетіп, ресми қарсыласы атанды. ФИДЕ 1993 жылғы титул матчын Манчестерде (Англия) өткізу туралы ұсынысты дереу қабылдады, бірақ Шартпен кеңеспей, регламент талап еткендей; Шорт сол кезде Грекияда болды. Бұл туралы білген соң Шорт Каспаровқа хабарласты, ол 1984 жылы Анатолий Карповқа қарсы өткен титул матчының күрт аяқталуынан бері ФИДЕ мен оның президенті Флоренсио Кампоманеске сенімсіздікпен қарады. Каспаров пен Шорт ФИДЕ олар үшін ең қолайлы қаржылық келісімді қамтамасыз етпегенін түсіндірді және Кәсіби шахмат қауымдастығы (PCA) деген жаңа ұйыммен ойнау туралы шешім қабылдады. Жауап ретінде ФИДЕ Каспаровты титулынан айырды, оның екеуін де ресми рейтинг тізімінен шығарды және Кандидаттар турнирінде Шортты жеңген Ян Тимман мен Карпов арасындағы титул матчын жариялады. Каспаров пен Карпов өз матчтарында жеңіске жетіп, әлем чемпионы атағын иеленді. 1994 жылы Каспаров ФИДЕ-ден бөлінудің қателік болғанын түсінді, себебі әлем чемпионатының бөлінуі коммерциялық демеушілер мен көптеген гроссмейстерлер арасында қолдау таппады. Ол ФИДЕ-мен қарым-қатынасты жақсартуға тырысып, Кампоманестің ФИДЕ президенті ретінде қайта сайлануын қолдады. Алайда, ФИДЕ делегаттарының көпшілігі Кампоманестің сыбайлас жемқор екенін айтты, сондықтан ол 1995 жылы орнынан бас тарды, бірақ оның орнын Калмыкия Республикасының президенті Кирсан Илюмжинов алатыны шарт болды. Келесі жылдары әлем чемпионатын қайта біріктіруге бірнеше әрекет жасалды, бірақ қаржылық қиындықтар мен Каспаровтың кез келген іріктеу турнирінде ойнауға қарсылығы салдарынан бәрі сәтсіз аяқталды. 2000 жылы Владимир Крамник Каспаровты жеңіп, PCA таратылғаннан кейін Braingames World Chess Championship деп аталды. Крамник, Каспаров сияқты, іріктеу турнирінде ойнағысы келмеді және ФИДЕ-нің жыл сайынғы нокаут жүйесі арқылы әлем чемпионы атағын анықтауға және ойын уақытын қысқарту әрекетіне қарсы болды. 2006 жылы Крамник пен Веселин Топалов арасында біріктіру матчы өтті, оны Крамник жеңіп алды, бірақ бір ойын Топаловқа берілді. Бірақ әлем чемпионатының бөлінуі салдарынан ФИДЕ-нің 2007-2009 жылдарға арналған регламенті күрделі болды. ФИДЕ Топаловқа 2007 жылғы әлем чемпионатына қатыса алмағаны үшін 2007-2009 жылдарға арналған циклге «жедел өту» мүмкіндігін берді. Сонымен қатар, егер Крамник 2007 жылғы чемпионатта жеңіске жетпесе, 2008 жылы жеңімпазға қарсы матч өткізілетіні белгіленді. Бұл ереже Висванатан Ананд турнирде жеңіске жетіп, әлем чемпионы болғаннан кейін күшіне енді.

In 1992, Nigel Short emerged as the official challenger for Kasparov’s world title after winning the Candidates Tournament. FIDE promptly accepted a bid from Manchester, England, to host the 1993 title match, but without consulting Short, as its rules required; Short was traveling to Greece at the time. Upon learning of this, Short reached out to Kasparov, who had harbored distrust for FIDE and its president, Florencio Campomanes, since the abrupt end of his 1984 title match against Anatoly Karpov. Kasparov and Short concluded that FIDE had not secured the best financial deal for them and announced their decision to play under a new organization, the Professional Chess Association (PCA). In response, FIDE stripped Kasparov of his title, removed both Kasparov and Short from the official rating list, and announced a title match between Karpov and Jan Timman, whom Short had defeated in the Candidates Tournament. Both Kasparov and Karpov won their respective matches, both claiming the title of world champion. By 1994, Kasparov realized that separating from FIDE had been a mistake, as the split in the world championship was unpopular among commercial sponsors and most grandmasters. He began efforts to mend relations with FIDE and supported Campomanes's re election bid as FIDE president. However, many FIDE delegates viewed Campomanes as corrupt, and he agreed to resign in 1995, provided his successor was Kirsan Ilyumzhinov, the president of the Republic of Kalmykia. Several attempts to reunify the world championship in the following years failed for various reasons, including financial constraints and Kasparov's opposition to any plan requiring him to play in a qualifying series. In 2000, Vladimir Kramnik defeated Kasparov in a match for the now renamed Braingames World Chess Championship, as the PCA had dissolved by then. Kramnik, like Kasparov, was unwilling to play in a qualifying series and strongly objected to FIDE's attempt to decide the world championship through annual knockout tournaments and to shorten game time limits. In 2006, a reunification match was held between Kramnik and Veselin Topalov, which Kramnik won amidst a controversy that resulted in one game being awarded to Topalov. However, the split in the world title had lingering effects, as evidenced by FIDE’s complex regulations for the 2007 2009 world championship cycle. FIDE decided to grant Topalov a “fast track” entry into the 2007 2009 cycle due to his inability to compete in the 2007 World Chess Championship Tournament. Additionally, FIDE decided that if Kramnik did not win the 2007 championship tournament, he would play a championship match in 2008 against the winner. This provision came into effect when Viswanathan Anand won the tournament and became the world champion.

ХОК-тің мойындауы

1999 жылы FIDE Халықаралық Олимпиада комитеті (ХОК) тарапынан мойындалды. Екі жыл өткен соң, шахматты Олимпиада ойындарының құрамына қосу мақсатында, FIDE ХОК-тың допингке қарсы қағидаларын шахматқа енгізді.

Агон және World Chess компаниясымен коммерциялық келісім

2012 жылы FIDE Agon Limited компаниясымен коммерциялық келісімге келді, бастапқыда 2021 жылға дейін жалғасатын болып жоспарланған. Бұл компанияға Дүниежүзілік шахмат чемпионатын және оған байланысты Дүниежүзілік чемпионат айналымындағы жарыстарды ұйымдастыру және коммерциялық тұрғыдан пайдалану құқығы берілді. Компания ұйымдастырған алғашқы турнир 2012 жылдың қыркүйегінде Лондонда өткен FIDE Гран-при турнирі, одан кейін 2013 жылдың наурызында Лондондағы Үміткерлер турнирі және 2013 жылдың қарашасында Ченнаиде өткен Дүниежүзілік шахмат чемпионаты болды. Содан кейін Agon 2014–15 жылдарғы FIDE Гран-при турнирінің төрт турнирін, 2014 жылғы Үміткерлер турнирін және 2014 жылғы Дүниежүзілік шахмат чемпионатын ұйымдастырды. Agon 2012 жылы Джерсиде Эндрю Полсонның жалғыз акционері ретінде құрылған. 2012 жылдың 20 ақпанында Agon мен FIDE арасында келісім жасалды, ол 2012 жылғы FIDE Бас Ассамблеясының бекітуіне жататын болды. 2014 жылдың қазан айында Agon қазіргі бас директоры Илья Мерензонға бір фунт стерлингке сатылды. Осының нәтижесінде, жаңа компания, World Chess Limited, көп ұзамай тіркелді және FIDE-мен жасалған келісімде Agon-ның орнына құқық иегері болды.

ФИДЕ мен Агон/World Chess келісімшарт даусы

Кирсан Илюмжинов келісімге қуанышты болды, себебі енді FIDE өзінің ең маңызды іс-шаралары үшін ұйымдастырушыларды іздеуге ресурстар жұмсау қажеттілігі болмайды. Қаржылық кепілдіктер мәселесі де маңызды болды, бірақ төменде түсіндірілгендей, олар әрқашан орындалмады. Оның алдағы кезеңдерден FIDE-ге 10–12 миллион еуро түсетіні туралы болжамы да әлі іске аспады. Агонның Чемпионаттардың жалғыз ұйымдастырушысы болуы туралы талап бастапқыда, негізінен 2012 жылғы үміткерлер турнирлеріне қатысты Болгария шахмат федерациясы тарапынан дауланды. 2014 жылдың басында Полсон мен FIDE президенті Кирсан Илюмжинов арасындағы болжамды келісім ақпаратқа тарады, содан кейін Chess.com (және басқалар) оны жариялады, онда Полсонның Агонның нақты иесі емес, Илюмжиновтың артында тұрғаны айтылды. Chess.com сайтындағы мақалада Малкольм Пейн Полсонның Илюмжинов Агонға ие екенін екі рет айтқанын, ал New In Chess журналында Найджел Шорт Полсонның өзіне жеке айтқанын мәлімдеді. Жауап ретінде FIDE вице-президенті Георгиос Макропулос бұл келісімшарттың жоба екенін көрсетті. 2015 жылдың қыркүйек айында FIDE этикалық комиссиясы Илюмжиновтың FIDE этикалық кодексін бұзбағаны туралы шешім қабылдады.

Аркадий Дворковичтің сайлануы және Илюмжинов дәуірінің аяқталуы

2018 жылдың шілдесінде Кирсан Илюмжинов 1995 жылдан бері 23 жыл қызмет еткеннен кейін ФИДЕ президенті лауазымынан қағылды. Сирия үкіметімен іскерлік байланыстары үшін АҚШ санкцияларына түскен Илюмжинов қызметтен босатылып, 2018 жылғы ФИДЕ сайлауында қайта сайлануға үміткер болмады. 1990 жылдан бері Бас хатшы қызметін атқарып, Кирсанның президенттігі кезеңінде ұйымдағы екінші тұлға болған грек Георгиос Макропулос өзінің бағдарламасын бірінші болып жариялады. Одан кейін 1993 жылғы Әлем чемпионатында Гарри Каспаровқа қарсы әлем чемпионы атанымын таластырған ағылшын Найджел Шорт із суырып келді. Кандидатурасын соңғы болып жариялаған экономист Аркадий Дворкович бұрын Ресейдің вице-премьері болған және Ресей шахмат федерациясының Бақылау кеңесінің мүшесі еді. Дворкович сондай-ақ 2018 жылғы ФИФА Әлем чемпионатының негізгі ұйымдастырушыларының бірі болды. 2018 жылы Дворкович Ресей үкіметінің жоғары лауазымды қызметкері ретінде АҚШ Қаржы министрлігінің санкцияларға ілігуге тиіс тізіміне енгізілді. 2018 жылдың қазан айында Батумиде (Грузия) өткен сайлауда Дворкович 103 дауысқа қарсы 78 дауыспен Макропулосты жеңіп шықты, ал Найджел Шорт соңғы сәтте кандидаттығын қайтарып алып, ресейлік үміткерді қолдайтынын мәлімдеді. 2018 жылғы ФИДЕ сайлауынан және жаңа ФИДЕ президентінің тағайындалуынан кейін жаңа басшылық Әлем чемпионаттары циклын қайта бақылауға алуды өзінің басты міндеттерінің бірі деп белгіледі. 2019 жылдың қаңтарында ФИДЕ бас директоры Эмиль Сутовский 2021 жылға дейін World Chess (бұрын AGON деп аталған) компаниясымен қарым-қатынасты жалғастыратын жаңа келісімге қол қойылғанын хабарлады. Осы жаңа келісімге сәйкес, ФИДЕ 2020 жылғы үміткерлер турнирі мен Әлем чемпионатына бақылауды қайтадан иеленді, енді бұл шаралар ашық тендерлік процедурасы арқылы өткізіледі. Agon/World Chess компаниясы 2021 жылға дейін шектелген ФИДЕ Гран-при сериясының ұйымдастыру және коммерциялық құқықтарын сақтап қалды. 2022 жылдың тамызында Үндістанның Ченнаи қаласында өткен ФИДЕ Бас ассамблеясында Дворкович Украиналық Андрей Барышполецке қарсы 157 дауысқа қарсы 16 дауыспен қайта сайланды.

In July 2018, Kirsan Ilyumzhinov was ousted as FIDE President, after having been in office for 23 years, since 1995. Being subjected to US sanctions for his business dealings with the Syrian government, Ilyumzhinov was forced out and did not run for re election in the 2018 FIDE elections. The Greek Georgios Makropoulos, who had been General Secretary since 1990 and number two in the organization under Kirsan's Presidency, was the first to announce his ticket. He was followed by the Englishman Nigel Short, a world title contender in the World Chess Championship 1993 against Garry Kasparov. The last to announce his candidacy was Arkady Dvorkovich, an economist who had served as Russian deputy prime minister and was also a member of the Supervisory Board of the Russian Chess Federation. Dvorkovich was also one of the chief organizers of the 2018 FIFA World Cup. Dvorkovich was placed in the US Treasury pre sanctions list in 2018 as a top Russian government employee. In the elections, held in Batumi (Georgia) in October 2018, Dvorkovich won by 103 votes to 78 against Makropoulos, after Nigel Short withdrew his candidacy at the last minute and expressed his support to the Russian candidate. After the 2018 FIDE elections and the appointment of a new FIDE President, the new management took regaining control over the World Championship cycle as one of their top priorities. In January 2019, FIDE Director General Emil Sutovsky announced that a new contract has been signed that continues a scaled back relationship with World Chess (formerly known as AGON) through 2021. In virtue of this new agreement, FIDE reasserted control over the 2020 Candidates and the World Championship match, which from now on will undergo an open bidding procedure. Agon/World Chess only retained organizational and commercial rights over the FIDE Grand Prix Series, limited until 2021. At FIDE's general assembly in Chennai, India, in August 2022 Dvorkovich got re elected by 157 votes to 16 against Ukraine's Andrii Baryshpolets.

Ресейдің Украинаға басып кіруіне реакциялар

2022 жылдың 27 ақпанында ФИДЕ Украинаға Ресейдің басып кіруін айыптайтын ресми мәлімдеме жасады. Осының салдарынан Ресей мен Беларусь ФИДЕ ресми іс-шараларын өткізуге тыйым салынды. 2022 жылғы Шахмат Олимпиадасын және 2022 жылғы ФИДЕ конгресін Мәскеуде өткізу туралы шешім де кері қайтарылды. Ресей мен Беларусь ұлттық құрамаларына ФИДЕ турнирлеріне қатысуға тыйым салынды, бірақ жеке ойыншылар қатаң ережелерді сақтаса, қатыса алатын болды, мұндай жағдайда олардың федерациясы мен туы ФИДЕ логотипі мен туымен ауыстырылды. 2022 жылдың 22 наурызында ФИДЕ ресейлік гроссмейстер Сергей Карякинге рейтингілік турнирлерде алты айға қатысуға тыйым салды. Карякин Twitter желісінде Украинаға басып кіруді және президент Владимир Путиннің соғысты нацизмге қарсы күрес деп сипаттауын қолдаған еді. ФИДЕ Карякиннің мәлімдемелері шахмат пен федерацияның беделін түсірді және ол ФИДЕ этика кодексін бұзды деп сарптады. Сергей Шипов та Ресейді қолдап ашық түрде пікір білдіргенімен, оған санкция қолданылмады, себебі ФИДЕ оның мәлімдемелерін ошақ шашу деп есептеді. Бұл ереже ФИДЕ идентификациялық нөмірі алғаннан кейін жыныстық идентификациясын өзгерткен адамдарға қатысты. Франция шахмат федерациясы Франция трансгендерлерді қуғынға салуға қарсы екенін және ФИДЕ шешімін трансфобиялық деп санайтынын мәлімдеді. Сәл уақыттан кейін Германия шахмат федерациясы трансгендер әйелдерді әйелдер турнирінен шеттетуге болмайтынын мәлімдеді. Олар сондай-ақ ешкім зорлық-зомбылық пен кемсітушілікке ұшырамауы керек екенін айтты. Ұқсас мәлімдемелерді Англия, Финляндия және АҚШ шахмат федерациялары да жасады.