Норвегия азамат соғысы: Баглер партиясының тарихы

Кіріспе

Багли партиясы немесе Баглер (Ежелгі норвеж: Baglarr, норвег бокмол: Bagler, норвег нюнорск: Baglar) – Норвегия азамат соғыстары кезінде құрылған фракция немесе партия. Баглер фракциясы негізінен норвегиялық аристократиядан, дін қызметкерлері мен саудагерлерден тұрды. Ол 1196 жылы Данияның бір бөлігі болған Сканне қаласында, негізінен Осло епискобы Николас Арнессон мен архиепископ Эрик Иварссон (шамамен 1130–1213) тарапынан құрылды. Мақсаты – Нидарос архиепископы Эрик Иварссонның басшылығымен Инге Магнуссонды (Баглар патшасы атанған) патша Сверре Сигюрдссонды тақтан түсіру үшін қолдау көрсету болды. 12-шы ғасырдың соңында Норвегиядағы азамат соғысында билік үшін, негізінен патша Сверре бастаған шаруалар фракциясы – Биркебейндермен күресті. Сверридің сағасы Сверреге Норвегияның қайтыс болған королі II Сигурдтың заңды емес ұлы ретінде патшалық тегін дәлелдеді, сол кездегі Норвегияда оған таққа талап етуге мүмкіндік берді. Тарихшылардың көпшілігі ол таққа талапкер/алдаушы болғанымен келіседі. Норвегия тарихындағы азамат соғысы кезеңі 1130 жылдан 1217 жылға дейін созылды. Осы кезеңде әртүрлі ауқымдағы және қарқынды бірнеше өзара байланысты қақтығыстар болды. Бұл қақтығыстардың себебі – Норвегия мұрагерлік заңдарының түсініксіздігі, әлеуметтік жағдайлар және шіркеу мен патша арасындағы күрес болды. Бастапқыда әртүрлі атаулармен немесе атаусыз болған екі негізгі партия ақырында Баглер мен Биркебейнер партияларына бірікті. Кездесудің басты нүктесі – қарсыласатын партияның патшасына қарсы тұру үшін партияның басшысы ретінде тағайындалған патша ұлы болды. Әлеуметтік-тарихи тұрғыдан қарағанда, Баглерлер Швеция шекарасына қоныстанған және бай ескі елді мекендерді тонау арқылы күнкөріс қамдаған жерсіз шекаралық ерлердің (маркамен) тез өсуі сияқты өзгерістердің нәтижелеріне қарсы консерваторлар ретінде қарастырылуы мүмкін. Бұл заңсыз халық Биркебейнердің негізгі құрамына айналды. Баглерлер шіркеуді, оның артықшылықтары мен иеліктерін де қолдады. Әлеуметтік айырмашылықтар тереңдеген Викен және Вестланд аймақтары Тронделаг аймағының есебінен күш алып, ол аймақта әлеуметтік шиеленіс байқалмады. Баглер партиясының негізін байлар құрады, әсіресе Викендегі байлар. 12-шы ғасырдың ортасында Вестланд графы Эрлинг Скакке күшті басшы болған оңтүстіктегі Trønder отбасылары артта қалды. Баглер партиясының алдын бастарлары Норвегия королі Инге I және одан кейін Норвегия королі Магнус V (1184 жылы қаза тапқан) мен соңғысының әкесі және регенті граф Эрлинг Скаккеге (1179 жылы қаза тапқан) қолдау көрсеткен. Биркебейн фракциясы 1174 жылы Магнус пен Эрлингті тақтан түсіру үшін құрылды. Биркебейндер Эрлингтің орталықтандыру саясатын жалғастырды, бұл қақтығыстағы тараптардың географиялық мотивациясын көрсетеді. Сверре кезінде Биркебейн саясаты әлеуметтік революцияны көздеген жоқ, тек билік орталығын Тронделагқа қайтаруға тырысты. 1200 жылға қарай бұл қарсыластар елді толығымен бақылауға алудың бірдей, бірақ қарама-қарсы мақсатына ие болды. Король Сверре Норвегияның көп бөлігін бақылауға алды, бірақ Гедмарк пен Остердалда Баглерлер күшті болып қалды. Сверре 1202 жылы қайтыс болғаннан кейін Баглер билігі күшейді. Сверренің мұрагері, Норвегия королі Хакон III, 1204 жылы екі жылдық билікке ие болғаннан кейін қайтыс болды, оның өлгеннен кейін туған ұлы Хакон Хаконсон Баглер бақылауында болған Хамарда қалды. 1206 жылы Биркебейндер тобы қауіпті таулар мен ормандар арқылы қауіпті сапарға шығып, екі жасар Хакон Хаконсонды Тронхеймге қауіпсіз жерге жеткізді. Норвегия тарихында Биркебейндердің батырлығы баланың өмірін сақтап қалғаны айтылады, ол кейін Норвегия королі Хакон IV болды. Биркебейндер Сверренен кейінгі монархтарының қысқа билік етуіне қарамастан, біраз билікті сақтап қалды. 1209 жылы Баглер мен Биркебейндер арасында келісім жасалды, ол Баглердің үміткері Филипп Симонссонды Шығыс Норвегиядағы Оппланд пен Викеннің билеушісі ретінде таныды, корольдік атағы болмады, ал Биркебейндердің Инге Бардссонын Норвегия королі Инге II ретінде таныды. Олар екеуі де 1217 жылы қайтыс болды және Биркебейндерден туған Хакон IV герцог Скуле Баардссонның регенттігімен салыстырмалы түрде қарсылықсыз таққа көтерілді. Кейін 1240 жылы Хакон IV азамат соғыстарын аяқтап, Норвегиядағы аристократияның рөлін әлсіретті.

The Bagli Party or Bagler (Old Norse: Baglarr, Norwegian Bokmål: Bagler, Norwegian Nynorsk: Baglar) was a faction or party during the Norwegian Civil Wars. The Bagler faction was made up principally of the Norwegian aristocracy, clergy and merchants. It was formed in Skåne, then part of Denmark, in 1196 principally by Bishop Nicholas Arnesson of Oslo and Archbishop Erik Ivarsson (ca. 1130–1213) of Nidaros around the pretender Inge Magnusson (nicknamed the Baglar King) to depose King Sverre Sigurdsson. It contested with the Birkebeiners, essentially a faction of peasants, led by the pretender King Sverre, for control in a Norwegian civil war during the late 12th century. Sverris saga provided Sverre a royal lineage as putative bastard son of the late king Sigurd II of Norway, which in the Norway of the time provided him a claim to the throne. Historians generally agree with the consensus of his time that he was a pretender/ impostor. The civil wars period of Norwegian history lasted from 1130 to 1217. During this period there were several interlocked conflicts of varying scale and intensity. The background for these conflicts were the unclear Norwegian succession laws, social conditions and the struggle between church and king. There were then two main parties, firstly known by varying names or no names at all, but finally condensed into parties of Bagler and Birkebeiner. The rallying point regularly was a royal son, who was set up as the head figure of the party in question, to oppose the rule of the king from the contesting party. From a socio historical perspective, Bagler can be interpreted as conservatives against the results of developments such as the rapid increase in landless border men (markamenn), who settled along the Swedish border and made their living by pillaging the rich old settlements. That lawless population became the foremost basis of the Birkebeiner. Bagler also favoured the church and its privileges and possessions. Viken and Vestlandet, where social distinctions were growing deeper, were gaining more power at the expense of Trøndelag, a region where the social tensions were not as marked. The wealthier classes, particularly in Viken, were the basis of the Bagler party. The powerful old Trønder families were simply being left behind by their peers in the south, who had acquired a strong leader in the Vestland earl Erling Skakke in the mid 12th century. The antecedents of the Bagli party had been supporting the rule of King Inge I of Norway and after him, King Magnus V of Norway (killed 1184) and the latter's father and regent, earl Erling Skakke (killed 1179). The Birkebein faction had been formed in 1174 to depose Magnus and Erling. The Birkebeiner continued earl Erling's centralization which underscores the geographical motivations behind the conflicting parties. The Birkebein policy during Sverre did not seek a social revolution, only to move the centre of power back to Trøndelag. Around the year 1200, these rival groups shared the identical but opposite goal of controlling the entire country. King Sverre managed to acquire control of much of Norway, but in Hedmark and Østerdal, the Baglers remained powerful. Upon Sverre's death in 1202, the Bagler power increased. Sverre's successor, King Haakon III of Norway, died after a two year reign in 1204, leaving his posthumous son Haakon Haakonsson in Hamar, which was under Bagler control. In 1206, a group of the Birkebeiners set off on a dangerous voyage through treacherous mountains and forests, taking the now two year old Haakon Haakonsson to safety in Trondheim. Norwegian history credits the Birkebeiners' bravery with preserving the life of the boy who later became King Haakon IV of Norway. The Birkebeins managed to hold some power, despite short reigns of their monarchs after Sverre. In 1209, a pact was made between Bagler and Birkebeiner, which recognized Bagler pretender Philip Simonsson as ruler of Oppland and Viken in Eastern Norway, without the title of king, and recognized Birkebeiner's Inge Bårdsson as King Inge II of Norway. They both died in 1217 and Birkebeiner born Haakon IV ascended the throne, relatively unopposed, under the regency of Duke Skule Baardsson. Later in 1240, Haakon IV ended the civil wars and weakened the role of the aristocracy in Norway.