Кіріспе
Бұл шотланд тілінің фонологиялық тарихына арналған презентация. Шотланд тілінің бастаулары ертедегі солтүстік орта ағылшын тілі арқылы көне ағылшын тілінен (OE) шыққан; алайда, көне норвеж және роман тілдерінен, әсіресе шіркеу және құқықтық латын, англо-норманд және орта француз тілдерінен алынған сөздер жиі кездеседі. Сауда мен көші-қон орта төменгі неміс және орта голланд тілдерінен сөздер қабылдануына әкелді. Кейбір сөздер Шотландияның тағы бір тілінен, шотланд гаэлінен алынған.
4-ауысты
Ежелгі ағылшын тіліндегі ā әрпі ерте шотланд тілінде, содан кейін орта шотланд тілінде және қазіргі шотланд тілінде өзгеріске ұшырады, мысалы: aik (емен), ait (қарақұмық), braid (кең), gae (бару), hale (толық), hame (үй), lade (жүк), mair (көп), raip (арқан), saip (сабын), sair (ауырсыну) және nae (жоқ) сөздері āc, āte, brād, gā, hāl, hām, lād, māra, rāp, sāp және nā сөздерінен пайда болды. Бұрынғы , қазіргі заманғы орталық, оңтүстік және Ольстер диалектілерінде және солтүстік диалектілерінде сәйкесінше болып табылады, мысалы: ane (бір), ance (бір рет), bane (сүйек), gane (өткен), nane (ешқайсысы емес) және stane (тас) сөздері ān, ānes, bān, gān, nān және stān сөздерінен туындады. Скандинав тілінде де осыған ұқсас өзгерістер байқалады, мысалы frae (from), kail (көмір), spae (болжау) сөздері frá, kál және spá сөздерінен шыққан. Скандинав тілінен алынған басқа да сөздерде де осы әріп кездеседі, мысалы graith (жегуар), hain (бос), lair (пай) сөздері greiða, hagna және leir сөздерінен пайда болды. + дауыссызға дейін, диалектіге байланысты, қазіргі шотланд тілінде немесе болып табылады, мысалы: airm (қол), airae (жебе), bairn (бала), dairn (жөндеу), hairm (зияң), hairst (егін жинау), wairm (жылу) және shairp (жіті) сөздері earm, arwe, derne, hearm, hærfest, wearm және sċearp сөздерінен шыққан. Сол сияқты, aiple (алма), aix (айқас), efter (кейін), peth (жол) және wraith (ашу) сөздері эпель, æx, æfter, pæþ және wræþþu сөздерінен туындады. Роман тілдерінен алынған caird (карта), cairy (тасу), gairden (бақша), regaird (назар), mairy (үйлену), mairtyr (шейіт) және pairt (бөлік) сөздері де осыған ұқсас өзгерістерге ұшырады.
5- дауысты
Ашық позицияда «o» ерте шотланд тілінде, кейіннен қазіргі шотланд тілінде «oa» болып өзгерді, мысалы: coal (көмір), foal (тобылғы), hole (тесік) және thole (тол) сөздері сақталды.
6 дауысты
Ежелгі ағылшын тіліндегі ū ерте шотланд тілінде, кейін орта шотланд тілінде сақталды, бірақ сөз соңында Оңтүстік шотланд тілінде өзгерді, мысалы, қазіргі шотланд тілінде: brou (қас), broun (қоңыр), cou (сиыр), dou (көгершін), doun (төмен), house (үй), hou (қалай), mou (ауыз), mouse (ешкі), nou (қазір), sour (қышқыл) және thoum (бас бармақ) сөздері brū, brūn, cū, dūfe, dūn, hūs, hū, mūþ, mūs, nū, sūr және þūma сөздерінен пайда болған. Сол сияқты, скандинав тілінен boun (дайын), couer (иілу), droup (салқындау) және stroup (мұндағы) сөздері, ал роман тілдерінен allou (рұқсат ету), bouat (шам), count (сану), dout (күмәндану), pouder (ұнтақ) және round (дөңгелек) сөздері де осылай өзгерген.
6а дауысты
Ежелгі шотланд тілі орта шотланд тілінің кезеңінде дауысталып айтыла бастады, мысалы, қазіргі шотланд тілінде: fou (толық), pou (тарту) және oo (жүн) сөздері толық, pullian және wull сөздерінен пайда болды. Сол сияқты, роман тіліндегі coum (кульм) және poupit (уағыз тібігі) сөздері де.
7 дауысты
Ежелгі ағылшын тіліндегі ō, ēo ерте шотланд тілінде жазылып, қазіргі шеткі диалекттерде өзгерген. Файф және Пертширдің бір бөлігінде орта шотланд тіліндегі 4 дауысы бірікті. Қазіргі орталық диалекттерде шотланд дауысты ұзындығы ережесіне сәйкес қысқа ортада 15 дауысымен бірігіп, мысалы: bluid (қан), duin (бітірді), muin (ай) және spuin (қасық) сөздері dōn, blōd, mōna және spōn сөздерінен пайда болды. Бұл өзгеріс bruit (жантүршігерлік), fruit, schuil (мектеп), tuin (әуен), uiss (пайдалану) сияқты роман тіліндегі сөздерде де байқалады. Орталық диалекттерде орта шотланд тіліндегі дауыс шотланд дауысты ұзындығы ережесіне сәйкес ұзын ортада 4 дауысымен бірікті, мысалы, қазіргі шотланд тілінде: buird (тақта), fuird (өткел), fluir (еден) және muir (соқпақ) сөздері bōrd, fōrd, flōr және mōr сөздерінен, ал dae (істеу), shae (кепіш) және tae (сонда) сөздері dō, scō және tō сөздерінен туындады. Сол сияқты, Fuirsday (бейсенбі), luif (алақан), ruise (мақтау) сияқты норвегиялық сөздерде де, puir (кедей), shuir (сенімді), uise (пайдалану) сияқты роман тіліндегі сөздерде де осыған ұқсас өзгерістер байқалады. Солтүстік диалекттерде орта шотланд тіліндегі дауыс 2 дауысымен бірікті, ал орта солтүстік диалекттерде және одан кейін жазылып, мысалы, қазіргі шотланд тілінде: guid (жақсы), cuil (салқын) сөздері gōd, cōl сөздерінен, голланд тіліндегі cuit (білезік) және роман тіліндегі schuil (мектеп) сөздерінен пайда болды. Ескерту: Бірақ қазіргі шотланд тілінде fit (аяқ), wid (орман), wad (болар еді), oo (жүн), coud (болар еді) және shoud/su(l)d (болар еді) сөздері өзгерген жоқ. Келесі немесе одан кейін жазылған әріптер диалектке байланысты қазіргі шотланд тілінде , , және/немесе дауыстарын тудырды, мысалы: beuch (бұтақ), beuk (кітап), ceuk (аспаз), eneuch (жеткілікті), heuch (жартас), heuk (ілмек), leuch (күліп), leuk (қарау), pleuch (жырту), sheuch (арқа), teuch (қатал) және teuk (алды) сөздері bōh, bōc, cōc, ġenóh, hōh, hōc, hlōh, tōc, plōh, sōh, tōh және tōc сөздерінен пайда болды.
8-ауысты
Ежелгі ағылшын тіліндегі a немесе æ әріпі ашық позицияда болғанда, ерте шотланд тілінде болып, содан кейін орта шотланд тілінде және одан әрі қазіргі шотланд тілінде немесе түрленді, бірақ әсіресе Ольстерде қолданылуы мүмкін, мысалы: faither (әке), gaither (жинау), haimer (шеге), күн, ми, әділ, шеге және құйрық сөздері fæþer, gaderian, hamer, dæġ, bræġen, fæġer, næġel және tæġel сөздерінен пайда болған. Сол сияқты, скандинавиялық торт, gate (көше), sale (сату) және scaith (залал) сөздері де осыған ұқсас өзгерістерге ұшырады.
8а дауысты
Ескі шотланд тілінің сөз соңғы дыбысы орта шотланд тілінде дауысты 1-мен бірігіп, қазіргі шотланд тілінде өзгерді.
9-шы дауысты
Ескі шотланд тілі қазіргі шотланд тіліне ұласты.
10-шы дауысты
Ерте шотланд тіліндегі дауыс [1] қазіргі шотланд тілінде бірікті.
11- дауысты
Ерте шотланд тілінде сөз соңғы позицияларда болған [дыбыс], кейін орта шотланд тілінде дауыс 2-мен бірігіп, қазіргі шотланд тілінде сақталды.
12а дауысты
Ежелгі шотланд тілі орта шотланд тілі кезеңінде дауысталып, кейіннен диалектіге байланысты немесе қазіргі шотланд тілінде былай өрнектелді, мысалы: aw (барлығы), caw (шақыру), fauch (бос жатқан), faw (түсу), gaw (галл), haud (ұстау), haw (зал), maut (мальт), sauch (тал), saut (тұз), smaw (кішкентай), staw (қаңқа) және waw (қабырға) сөздері eal, ceallian, fealh, fallan, gealla, healdan, hall, mealt, salh, sealt, smæl, steall және wall сөздерінен пайда болды. Сол сияқты, скандинавиялық hause (мойын) және роман тілдерінен алынған aum (алюм), baw (доп) және scaud (жаралы) сөздері де осыған ұқсас өзгерістерге ұшырады.
13 дауысты
Ежелгі ағылшын тіліндегі ów көне шотланд тілінде, кейін қазіргі шотланд тілінде пайда болды, мысалы: flowe (ағын), glowe (жарық), growe (өсу) және stowe (сақтау орыны) flōwan, glōwan, grōwan және stówiġan сөздерінен.
13а дауысты
Ерте шотланд тілі орта шотланд тілі кезеңінде дауысты айтыла бастады, ал кейін қазіргі шотланд тілінде дифтонгқа айналды. Кейбір диалекттерде бұл әсіресе [əʊ] дауысына жақындауымен ерекшеленеді, мысалы, қазіргі шотланд тілінде: bowster (больстер), bowt (болт), cowt (колт), gowd (алтын), howe (қуыс), knowe (төбешік), powe (бас) және towe (жол төлемі) сөздері bolster, bolt, colt, gold, holh, cnol, polle және toll сөздерінен пайда болған. Осыған ұқсас, романдық rowe (ролл) және sowder (жұптау), сондай-ақ голландтық gowf (гольф) сөздерінде де кездеседі.
14 дауысты
Ескі шотланд тілі (а) және ескі шотланд тілі (b(i)) орта шотланд тіліне, содан кейін қазіргі шотланд тіліне айналды.
14b дауыстысы (іі)
Ескі шотланд тілі орта шотланд тіліне, кейін қазіргі шотланд тіліне дамыды.
15- дауысты
Ежелгі ағылшын тіліндегі i және y әрi қарай ерте шотланд тілінде өзгеріске ұшырады, сондай күйінде сақталды, бірақ кейбір қазіргі диалекттерде, әсіресе дауыссызтардан кейін және , мысалы, қазіргі шотланд тілінде: hill (төбе), filthy (ласты), will (қалау), win (жеңіс), wind (жел), whip (қамшы), whisper (сыбырлау) және whisky (виски).
16-шы дауысты
Алвеолярлар алдындағы көне ағылшын тіліндегі æ дыбысы ерте шотланд тілінде сақталды, мысалы, қазіргі шотланд тілінде: bress (мыс), clesp (ұстағыш), ess (күл), fest (шапшаң), gled (қуаныш), gless (шыны), gress (шөп) және hesp (құлып) сөздері bræs, claspe, æsċe, fæst, glæd, glæs, gæs және hæpse сөздерінен пайда болған.
18 дауысты
Ежелгі ағылшын тіліндегі жақын дыбыстық позициядағы "o" дыбысы ескі шотланд тілінде , кейін қазіргі шотланд тілінде болып өзгерген, бірақ кейбір диалекттерде , мысалы: box (қорап), lock (құлып) және rock (жартас) сияқты сөздерде сақталған.
19-шы дауысты
Ежелгі ағылшын тіліндегі u ерте шотланд тілінде, кейін қазіргі шотланд тілінде дамыды, мысалы, but және cut сөздерінде, бірақ кейбір сөздерде ол 15-ші дауыстымен бірігіп кетті, мысалы, қазіргі шотланд тілінде: din (dun), hinnie (honey), simmer (summer), son және nit (nut) сөздері dunn, huniġ, sumor, sunne және hnut сөздерінен пайда болды. Осыған ұқсас, кейбір роман тілінен алынған сөздерде де осы өзгеріс байқалады, мысалы, қазіргі шотланд тілінде: kimmer (commère), kiver (cover), ingan (onion), stibble (stubble) және tribble (trouble) сөздері.
Сөздердің аяқталуы
Түрлі көне ағылшын сөздерінің аяқталулары диалектке байланысты , , , , , немесе болып келген, мысалы, қазіргі шотланд тілінде: borrae (қарыз), follae (құбыла), marrae (сүйек кемігі), meidae (шалғын), pillae (жастық), sheddae (көлеңке), swallae (қосқыш), weedae (жесір) және yallae (сары) сөздері borgian, folgian, mearh, maedwe, pyle, sċeadu, swelgan/swealwe, widwe және ġeolo сөздерінен пайда болған. Сол сияқты, скандинав windae (терезе) сөзімен де.