Тим Гросер: Саяхатшы, саяси қайраткер және елші

Кіріспе

Жаңа Зеландия саясаткері және елшісі Тимоти Джон Гросер (6 наурыз 1950 жылы туған) – Жаңа Зеландияның бұрынғы саясаткері және дипломаты. Жаңа Зеландия Ұлттық партиясының мүшесі Гросер 2005 жылдан 2015 жылға дейін Парламент депутаты болды. Ол Бесінші Ұлттық үкіметте Сауда министрі, Табиғатты қорғау министрі және Климаттық өзгерістер министрі лауазымдарын атқарды. Бұрын Гросер Сыртқы істер және сауда министрлігінде дипломат болып жұмыс істеді және 2002 жылдан 2005 жылға дейін Дүниежүзілік сауда ұйымындағы Жаңа Зеландия елшісі, ал 1994 жылдан 1997 жылға дейін Индонезиядағы елші болып қызмет етті. 2015 жылдың 19 желтоқсанында Парламенттен отставкаға шығып, 2016 жылдың қаңтарынан 2018 жылдың тамызына дейін АҚШ-тағы Жаңа Зеландия елшісі қызметін атқарды, содан кейін зейнетке шықты.

Ерте өмір және білім

Гроср Шотландияның Перт қаласында дүниеге келген. 1958 жылы кәсіби актерлер болған ата-анасы Антони мен Джоанна Гросрмен бірге Жаңа Зеландияға келген. Бала кезінде Гроср радио драмаларында, теледидардағы "Үйге жақын" операсында және Веллингтондағы Downstage театр компаниясында ойнады. Ол Хатт Вэлли орта мектебінде оқыды және білімін Веллингтонның Виктория университетінде аяқтады, онда солшыл студенттік белсенді және университеттің социалистік қоғамының президенті болды. 21 жасында, ол кейіннен Ұлттық партияға деген адалдығын өзгерткенін мәлімдеді. Гросер экономика тарихы бойынша бітіріп, экономика ғылымы бойынша PhD бастады, бірақ алғашқы баласының тууынан бұрын тастап кетті. 1980 жылдары ол Женевада ГАТТ Уругвай раундында Жаңа Зеландияның бас ауыл шаруашылығы келіссөзшісі болып тағайындалды, кейін келіссөздердің ортасында бас келіссөзші болып тағайындалды. Жаңа Зеландияның экспорттық экономикасына қатысты бұл раундтың табыстылығы Гросэрді "миллиардтық адам" деген лақаппен атауға әкелді, бұл Жаңа Зеландияның жалпы ішкі өнімінің 1% -ға өсуіне байланысты. Кейін 1994 жылдан 1997 жылға дейін Индонезиядағы Жаңа Зеландияның елшісі болды. Елші ретінде Гросэр Жаңа Зеландияға келуді көздеген бес Шығыс Тиморлық адамның пана сұрау келіссөздеріне қатысты. Олар Жаңа Зеландия елшілігінің периметріне көтеріліп, бірнеше күн бойы оны басып алды және ақырында Португалияда пана алды. Гроссердің Индонезиядағы миссиясы 1997 жылғы Азия қаржы дағдарысының басталуымен аяқталды. Жаңа Зеландияға оралғаннан кейін ол Сыртқы істер министрлігінің бас экономикалық кеңесшісі болды және 1999 жылы Жаңа Зеландия мен Сингапур арасындағы экономикалық әріптестік туралы келісімді жасады. Ол 1999 жылдың соңында министрлікті тастап, Азия 2000 қорының (қазіргі Азия Жаңа Зеландия Қоры) атқарушы директоры болды. Бұл пост The Dominion "дипломаттардың мансабының қарқынды дамуы ретінде қарастырылып келеді" деп сипаттады. Азия 2000 бас ретінде Гроссер Сингапур-Жаңа Зеландия еркін сауда келісімі "нағыз келіссөздер аяқтау ойыны үшін трояндық жылқы" болды деп мәлімдеді: барлық Оңтүстік-Шығыс Азияны және Австралия мен Жаңа Зеландияны қамтитын жаңа сауда блогы болуы мүмкін". АСЕАН елдері, Австралия және Жаңа Зеландия арасындағы еркін сауда келісімі кейіннен келісіліп, 2010 жылы Гросердің сауда министрі ретінде бірінші мерзімінде күшіне енді. 2002-2005 жылдар аралығында Гросер Женеваға Дүниежүзілік сауда ұйымындағы (ДСҰ) Жаңа Зеландияның елшісі болып тағайындалғаннан кейін оралды. Сонымен қатар, ол 2002 жылдан бастап ДСҰ-ның ереже комитеті төрағасы және 2004 жылдан бастап оның ауыл шаруашылығы келіссөздері комитетінің төрағасы болды. Ол әлі күнге дейін "қағаз жүзінде" жалғасып жатқан Дохадағы келіссөздердің алғашқы жылдарында белсенді қатысқан. 2003 жылы The New Zealand Herald журналында Гроссер өзінің сауда келіссөздері туралы философиясын "әрине жақсы мақсаттарға бағытталған қорқыту, манипуляция және консенсусты құру және адамдарды ағаш үшін ағашқа көру" деп сипаттады. Гросердің 2005 жылы Ұлттық партияның атынан жалпы сайлауға қатысатыны туралы мәлімдемесін үкімет "ашумен" қабылдады. Сауда келіссөздері министрі Джим Саттон Гросердің шешімінен "күшті сатқындық сезімін" сезінгенін айтып, Гросердің елшіліктен кетуін сұрады. Премьер-министр Хелен Кларк Гросерді өзінің ДСҰ төрағалық етуінен, оның елшілігінен бөлек, босатуды талап етті. Гроссер 2005 жылдың мамыр айында елшіліктен кетті, бірақ шілде айында ауыл шаруашылығы кездесулері аяқталғаннан кейін үкімет оған ресми түрде қолдау көрсетуді тоқтатқанға дейін ДСҰ ауыл шаруашылығы төрағалығын жалғастырды.

Groser was born in Perth, Scotland and came to New Zealand with his parents Antony and Joanna Groser (née Derrill), who were professional actors, in 1958. As a child, Groser acted in radio dramas, on the television soap opera Close to Home, and with the Downstage theatre company in Wellington. He attended Hutt Valley High School and completed his education at Victoria University of Wellington, where he was a left wing student activist and president of the university's socialist society. By the age of 21, he later claimed, he had changed his allegiance to the National Party. Groser graduated with a degree in economic history and began, but abandoned, a PhD in economics ahead of the birth of his first child. In the 1980s he was posted in Geneva as New Zealand's chief agricultural negotiator in the GATT Uruguay round before being promoted to Chief Negotiator midway through negotiations. The success of this round on New Zealand's export economy led to Groser being nicknamed "the billion dollar man" for the associated one per cent rise in New Zealand's gross domestic product. He subsequently became New Zealand's ambassador to Indonesia from 1994 to 1997. As ambassador, Groser was involved in asylum negotiations for five East Timorese men who, in seeking to come to New Zealand, scaled the perimeter of the New Zealand embassy and occupied it for several days and were eventually given asylum in Portugal. Groser's mission in Indonesia ended at the beginning of the 1997 Asian financial crisis. Returning to New Zealand, he was chief economic advisor for the Ministry of Foreign Affairs and worked on the Agreement between New Zealand and Singapore on a Closer Economic Partnership in 1999, leading the first three negotiation rounds in October and November 1999. He left the ministry at the end of 1999 to be executive director of the Asia 2000 Foundation (now the Asia New Zealand Foundation), a post the The Dominion described as "increasingly seen as a career springboard for diplomats". As the head of Asia 2000, Groser stated that the Singapore–New Zealand free trade agreement was "a trojan horse" for "the real negotiating end game: a possible new trade bloc encompassing all of South East Asia and Australia and New Zealand." A free trade agreement between ASEAN nations, Australia, and New Zealand was later negotiated and entered into force in 2010, during Groser's first term as trade minister. Between 2002 and 2005, Groser returned to Geneva on appointment as New Zealand's Ambassador to the World Trade Organization (WTO). He also served as the chair of the WTO's rules committee from 2002 and chair of its agricultural negotiations committee from 2004. He was heavily involved in the early years of the Doha round of discussions, which are still ongoing "on paper". In a 2003 profile in The New Zealand Herald, Groser described his trade negotiations philosophy as being "about intimidation—manipulation towards good ends of course—and building consensus and getting people to see the wood for the trees." Groser's 2005 announcement that he would contest that year's general election for the National Party was met with "anger" from the government. Trade negotiations minister Jim Sutton said he felt a "strong sense of betrayal" from Groser's decision and asked for Groser's resignation as ambassador. Prime minister Helen Clark called for Groser to be removed from his WTO chairs, which were separate to his ambassadorship. Groser resigned his ambassadorship in May 2005 but continued as WTO agriculture chair until the government officially removed its support of him after the conclusion of agriculture meetings in July.

Парламент мүшесі

2005 жылы Гроссер мемлекеттік қызметтен кетіп, Парламентке үміткер болды, Парламент мүшесі болуді отыз жыл бойы армандаған жұмыс екенін айтты. Ол 2005 жылғы сайлауда Ұлттық партияның тізім бойынша ғана кандидат ретінде таңдалды және тізімде 13-ші орын алды, бұл жаңадан келгендердің ішінде ең жоғары көрсеткіш еді. Қызметте жүрген дипломат және жоғары мемлекеттік қызметкер ретінде Гросердің саясатқа қадам басуы даулы болды. Гроссер 21 жасынан бері Ұлттық партияны қолдағанын және оны сайлауға басқа елдің үкіметіндегі жоғары лауазымды министр мен Ұлттық партиясының президенті Джуди Кирк шақырғанын мәлімдеді. 2005 жылдың 17 қыркүйегінде Ұлттық партия 39,1% дауыс жинады және Гроссер тізім бойынша депутат болып сайланды. Парламентте ол көбінесе сауда саласында либералдық көзқарастарды ұстанды. 2005 жылдың 15 қарашасында жасаған алғашқы сөйлесінде ол саясатқа қатысты өзінің "әлеуметтік өзгерістердің маңыздылығын жоққа шығармайтын, бірақ олар сын тұрғысынан қарастырылып, уақытша сәндік зат сияқты қабылдамаса, жеке адамның әлеуметтік және экономикалық табысына басты назар аударатын және бұл жауапкершілікті мемлекетке жүктемейтін" көзқарасын білдірді. 2011 жылы Ральф Ханан лекциясын оқығанда Гроссер "сауда – бұл мамандану, өнімділіктің өсуінің ядросы және жаны, ал бұл өз кезегінде абсолютті кедейлікті жоюдың кілті" деген пікірін жеткізді. Саяси тұрғыдан Гроссер Ұлттық партияның оңшыл емес, орталыққа қарай бағытталғанын қолдады. Жеке дауыс беру кезінде Гроссер 2006 жылы алкогольді сатып алу жасын 18-ден 20-ға көтеруге қарсы болды, себебі ол бұл шараның Жаңа Зеландиядағы алкоголь мәселесін шеше алмайды деп ойлады, бірақ 2012 жылы бұл ұсыныс қайта көтерілгенде өз ұстанымын өзгертті. Ол барлық Ұлттық партиясының депутаттары сияқты 2009 жылы медициналық марихуана режимін енгізуге қарсы болды, бірақ 2013 жылы бір жынысты некелерді заңдастыруға қолдау көрсетті. Ұлттық партия 2005 жылғы сайлауда жеңіске жетпеді, соның салдарынан Гроссер Браштің көлеңкелік кабинетінде өнер, мәдениет және мұра жөніндегі оппозициялық өкілі, сондай-ақ сыртқы істер және сауда жөніндегі қауымдасқан өкіл болып тағайындалды. Ол Лейбористік партияның сауда министрі Джим Саттонмен бірге сайлаудан кейін Гонконгқа саудалық сапар жасады, ал Саттонның орнына келген Фил Гоффпен бірге 2006 жылы АҚШ-қа сапар шекті. 2006 жылдан бастап Ключтің көлеңкелік кабинетінде сауда және қаржы жөніндегі өкіл қызметін атқарды. 2005 жылдан 2008 жылға дейін сыртқы істер, қорғаныс және сауда комитетінің мүшесі болды. 2008, 2011 және 2014 жылғы жалпы сайлауларда Гроссер Ұлттық партиядан қауіпсіз Лейбористік партияның Нью-Линн сайлау округіне үміткер болды. Ұлттық партияның тізімдік депутаты Кристофер Финлейсон кейіннен өзінің естеліктерінде Гроссердің бір күні сол округтен жеңіске жетеді деп қорқынышпен болғанын жазды; Гроссер әр сайлауда шамамен 4,590 дауыспен жеңіліп, бірақ тізім бойынша депутат ретінде қайта сайланды. Бесінші Ұлттық үкіметте жеті жыл сауда министрі болғаннан кейін, Гроссер 2015 жылдың желтоқсанында АҚШ-тағы Жаңа Зеландияның елшісі болып тағайындалу үшін Парламенттен кетті, бұл лауазым БАҚ-та бірнеше ай бойы "көптен күтілген" тағайындау деп сипатталған еді. Ол 2015 жылдың 19 желтоқсанында Парламенттен кез келген қоштасу сөздерін айтпастан кетті.

In 2005, Groser opted to leave the public service and run for Parliament, stating that being a member of Parliament had been a job he had coveted for thirty years. He was selected to stand as a list only candidate for the National Party in the 2005 election and placed 13th on the list, the highest newcomer. As a serving diplomat and senior public servant, Groser's decision to become a politician was controversial. Groser said he had supported National since he was 21 and that he was encouraged to stand for election by both a senior minister from another country's government and by National Party president Judy Kirk. On 17 September 2005, National won 39.1% of the party vote and Groser was comfortably elected as a list MP. In parliament, he generally held liberal views, especially on trade. In his maiden speech, delivered on 15 November 2005, he stated his "view of politics [is one] that does not deny the importance of social change—provided it is examined critically and not adopted like some transitory fashion item—and seeks to put the primary, not the sole, emphasis for individual social and economic outcomes on the individual, and not transfer that responsibility to the State." In his 2011 delivery of the Ralph Hanan lecture, Groser further set out his views that "trade is about specialisation the heart and soul of productivity growth, which in turn is the key to the elimination of absolute poverty." Politically, Groser supported the National Party being more centrist than right leaning. In personal votes, Groser opposed raising the age for purchasing alcohol from 18 to 20 in 2006, saying he did not think an age change would solve alcohol issues in New Zealand, but changed his position to support that proposal when it reemerged in 2012. He opposed, like all National MPs, the introduction of a medical cannabis regime in 2009 but voted in support of legalising same sex marriage in 2013. National did not win the 2005 election and Groser was appointed the opposition spokesperson for arts, culture and heritage and associate spokesperson for foreign affairs and trade in the Brash shadow cabinet. He accompanied Labour Party trade minister Jim Sutton on a trade delegation to Hong Kong soon after the election and Sutton's successor, Phil Goff, on a delegation to the United States in 2006. From 2006, in the Key shadow cabinet, he was spokesperson for trade and associate spokesperson for finance. He sat on the foreign affairs, defence and trade committee from 2005 until 2008. In the 2008, 2011 and 2014 general elections, Groser ran for National in the safe Labour seat of New Lynn. Fellow National list MP Christopher Finlayson would later write in his memoir that Groser was worried he would one day win the seat; Groser lost each election by an average of 4,590 votes but was re elected each time as a list MP. After serving as trade minister in the Fifth National Government for seven years, Groser resigned from Parliament in December 2015 to serve as New Zealand's ambassador to the United States, which had been described by media for several months as a "widely expected" appointment. He left Parliament on 19 December 2015 without delivering a valedictory statement.

Бесінші Ұлттық үкіметтегі министр

Гросер 2008 жылдың қарашасында сауда министрі, табиғатты қорғау министрі, сыртқы істер министрінің орынбасары және халықаралық климаттық өзгерістер келіссөздеріне жауапты министр болып тағайындалды. Ол 2010 жылдың қаңтарында жұмыс жүктемесіне байланысты мәселелерді және портфельге деген қызығушылықтың жоқтығы туралы сынды келтіре отырып, табиғатты қорғау портфелінен бас тарды және 2012 жылы Ник Смиттен кейін Климаттық өзгерістер мәселелері жөніндегі министр болды. Ол 2015 жылдың желтоқсанында парламенттен зейнеткерлікке шыққанға дейін сауда министрі лауазымын атқарды. Гросер 15 жыл бұрын жасалған келісімнің ескіргенін және Жаңа Зеландияның дамушы елдерді қамтитын жаңа келісімді іздеуде "алдында" екенін айтты. Гросер 2012 жылғы Біріккен Ұлттар Ұйымының Климаттық өзгерістер жөніндегі конференциясына (COP 18) Дохада және 2015 жылғы Біріккен Ұлттар Ұйымының Климаттық өзгерістер жөніндегі конференциясына (COP 21) Парижде қатысты, онда Жаңа Зеландия климаттық өзгерістерге қатысты қосымша міндеттемелерді, соның ішінде Париж келісімін қабылдады. Гросердің үміткерлігі аяқсыз қалды және 2013 жылдың мамырында бразилиялық дипломат Роберто Азеведо ДСҰ Бас директоры болып сайланды. 2015 жылдың 22 наурызында The Intercept жаңалықтар сайты Жаңа Зеландияның сигналды барлау агенттігі, Үкіметтік коммуникациялар қауіпсіздігі бюросы (GCSB) Гросердің тапсырысымен XKeyscore жаппай қадағалау жүйесін пайдалана отырып, ДСҰ басшылығына үміткерлерді тыңдап отырғанын мәлімдеді. Белгілі нысандар Бразилия, Коста-Рика, Гана, Иордания, Индонезия, Кения, Мексика және Оңтүстік Кореядан келген үміткерлерді қамтыды. Тыңдау фактісі расталды және 2017 жылы Ақпарат және қауіпсіздік бас инспекторы Шерил Гвин басқарған тергеу барысында Гросердің мақұлдауымен жүзеге асырылды. Гвиннің баяндамасында үкімет Гросердің ДСҰ-ға жетекшілік етуінің "Жаңа Зеландияның экономикалық әл-ауқатына маңызды әсер ететінін" анықтады және оның кандидатурасын "нақты сыртқы саяси шешім" ретінде қолдады. Бұл үкіметке GCSB-ден Гросердің науқанына қолдау көрсету үшін ақпарат жинауға мүмкіндік берді. GCSB қызметтерін Гросерге GCSB бас директоры Ян Флетчер ұсынды және Гросер қабылдады. Гвиннің баяндамасында GCSB-нің осы операция бойынша жазбаларын сақтауы сынға алынды, бірақ ол заңсыз емес және ресурстарды тиімсіз пайдаланбады делінді. Баяндама және тыңдауды пайдалануға мүмкіндік беретін заң лейбористер партиясының жетекшісі Эндрю Литтл және БАҚ тарапынан сынға алынды. Сауда министрі ретінде Гросер Транс-Тынық мұхит серіктестігі (ТТП) сауда келісімі бойынша келіссөздер жүргізуге жауапты болды, оны Жаңа Зеландия 2017 жылы ратификациялады. 2015 жылдың шілдесінде Гросер ақылға қонымды адамдардың дәрі-дәрмек бағасы және инвесторлар арасындағы дауларды шешу сияқты мәселелерге байланысты идеологиялық себептермен келісімге қарсы шыққан адамдардың "қоздырылып жатқанын" айтты. Министрлік қызметтен кейін берген сұхбаттарында Гросер ТТП сауда министрі болған кезіндегі ең мақтан тұтатын жетістігі болғанын мәлімдеді. 2015 жылдың басында Жаңа Зеландия БАҚ Гросердің Майк Мурдың орнын АҚШ-тағы елші ретінде алмастыруы күтіліп отырғанын хабарлады. Гросер 2016 жылдың басында елші лауазымына кірісті. Оның орнын мансапты дипломат Розмари Бэнкс басқарды. Жаңа Зеландияға оралғаннан кейін Гросер 2019 жылы сауда-консалтингтік фирма құрды. 2023 жылдың 10 шілдесінде ол Жаңа Зеландияның Еуропалық Одақпен жақында қол қойылған еркін сауда келісімін құптады, бұл "келісім ЕО үшін экономикалық емес, стратегиялық және саяси тұрғыдан құнды екенін және Жаңа Зеландияның Қытайдан алыстауына көмектесетінін" айтты.

Groser was appointed Minister of Trade, Minister of Conservation, Associate Minister of Foreign Affairs and Minister Responsible for International Climate Change Negotiations in November 2008. He relinquished the conservation portfolio in January 2010, citing workload issues and amid criticisms that he was disinterested in the portfolio, and succeeded Nick Smith as Minister for Climate Change Issues in 2012. He held his post as trade minister until his retirement from Parliament in December 2015. Groser said the 15 year old agreement was outdated, and that New Zealand was "ahead of the curve" in looking for a replacement that would include developing nations. Groser attended the 2012 United Nations Climate Change Conference (COP 18) in Doha and 2015 United Nations Climate Change Conference (COP 21) in Paris, where New Zealand undertook further climate change commitments, including the Paris Agreement. Groser's bid was eventually unsuccessful and the Brazilian diplomat Roberto Azevêdo was elected as the Director General of the WTO in May 2013. On 22 March 2015, The Intercept news website claimed that New Zealand's signals intelligence agency, the Government Communications Security Bureau (GCSB), had spied on other WTO directorship contenders on behalf of Groser using the XKeyscore mass surveillance system. Known targets included candidates from Brazil, Costa Rica, Ghana, Jordan, Indonesia, Kenya, Mexico, and South Korea. The spying was confirmed to have taken place, and to have been approved by Groser, in an inquiry led by the Inspector General of Intelligence and Security, Cheryl Gwyn, in 2017. Gwyn's report said that the government had determined Groser's leadership of the WTO would "have a significant impact on New Zealand’s economic well being" and therefore endorsed his candidacy as an explicit "foreign policy decision". This enabled the government to ask the GCSB to gather intelligence to support Groser's campaign. The use of GCSB services was offered to Groser by the GCSB Director General, Ian Fletcher, and accepted by Groser. Gwyn's report criticised the GCSB's record keeping on this operation but said that it was not unlawful nor an improper use of resources. The report, and law enabling the use of spying, was criticised by Labour leader Andrew Little and media. As trade minister, Groser was responsible for negotiations over the Trans Pacific Partnership (TPP) trade agreement, which New Zealand eventually ratified in 2017. In July 2015, Groser said he believed reasonable people were being "whipped up into a frenzy" over issues like pharmaceutical costs and investor state dispute settlement by people who, for ideological reasons, opposed the agreement. In interviews given after his ministerial career, Groser said that the TPP was the achievement he was most proud of during his time as trade minister. Despite no official announcement having been made, New Zealand media reported in early 2015 that Groser was "widely expected" to replace Mike Moore as ambassador to the United States. Groser took up his post as ambassador in early 2016. He was succeeded by career diplomat Rosemary Banks. Back in New Zealand, Groser established a trade consultancy firm in 2019. On 10 July 2023, he welcomed New Zealand's recently signed free trade agreement with the European Union, stating that the "deal is more valuable strategically and politically than economically for the EU bloc, and helps New Zealand diversify away from China."

Жеке өмір

Грос үш рет үйленген және үш баласы бар. 1996 жылы Индонезияда елші қызметін атқарып жүргенде, индонезиялық мұсылман әйелі, екінші жұбайы Мильда Эмзаға үйлену үшін ислам дініне кірді.